50 năm Lãnh tụ Cuba Fidel Castro lần đầu thăm Việt Nam (9/1973 - 9/2023): Không ngừng vun đắp quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam-Cuba

Hà Nội (TTXVN 12/9/2023) Trong lịch sử, Cuba là nước đầu tiên ở Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, ngày 2/12/1960. Trải qua 63 năm với những thăng trầm của lịch sử, quan hệ Việt Nam-Cuba đã vượt qua cả những giới hạn, quy tắc thông thường trong quan hệ quốc tế, trở thành một mối quan hệ đặc biệt, vừa là đồng chí vừa là anh em.

         * 63 năm nghĩa tình
       Sự gắn kết về lý tưởng cách mạng cao đẹp của thời đại, đấu tranh vì độc lập tự do và giải phóng dân tộc đã tạo nên sự đồng cảm, thấu hiểu giữa hai dân tộc ở cách xa nhau nửa vòng Trái đất, tạo nên nghĩa tình đi qua 63 năm thăng trầm của lịch sử, vượt cả giới hạn, quy tắc thông thường trong quan hệ quốc tế.
       Quan hệ đoàn kết, anh em giữa Việt Nam và Cuba do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Fidel Castro đặt nền móng và ngày càng phát triển. Ngày 2/12/1960, Cộng hòa Cuba đã trở thành nước đầu tiên ở Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ðây không chỉ là sự kiện trọng đại trong quan hệ giữa hai nước, mà còn có ý nghĩa đặc biệt đối với Chính phủ Việt Nam non trẻ.
        Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, tình cảm anh em, tình đồng chí keo sơn giữa Việt Nam và Cuba được thể hiện rất rõ nét và sinh động thông qua câu nói bất hủ của Chủ tịch Cuba Fidel Castro: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu mình". Câu nói ấy đã được thể hiện rõ nét qua sự ủng hộ kịp thời và hiệu quả của Đảng và nhân dân Cuba cho Việt Nam trong những năm tháng khó khăn. Câu nói ấy đã in sâu vào trái tim người Việt Nam và với người Việt Nam, Cuba luôn là người anh em ruột thịt, là niềm tự hào và là ngọn cờ cách mạng đầy khí phách của chủ nghĩa xã hội.
         Cuba cũng là nước đầu tiên trên thế giới công nhận Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và chấp thuận Phái đoàn Đại diện thường trú của Mặt trận (7/1962), thành lập Ủy ban Đoàn kết với Miền Nam Việt Nam (25/9/1963), công nhận về mặt ngoại giao Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (20/12/1965); cử Đại sứ bên cạnh Ủy ban trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng (3/1969)… Fidel Castro là vị lãnh tụ nước ngoài đầu tiên và duy nhất tới thăm vùng mới giải phóng Quảng Trị, Việt Nam, vào tháng 9/1973, bất chấp khói lửa của bom đạn lúc bấy giờ.
          Trong thời kỳ khó khăn nhất của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam, Đảng, Nhà nước và nhân dân Cuba anh em luôn dành cho Việt Nam sự ủng hộ và giúp đỡ vô cùng quý báu, có hiệu quả về cả tinh thần lẫn vật chất. Mặc dù cuộc sống vật chất còn thiếu thốn trăm bề, nhưng ước tính những năm tháng chiến tranh ác liệt ấy, Cuba đã giúp Việt Nam hàng vạn tấn đường và bán số đường đó lấy ngoại tệ để gửi cho Mặt trận giải phóng miền Nam Việt Nam. Đến ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975), cả nước Cuba cũng tràn ngập cờ hoa và cả những giọt nước mắt trong niềm vui của một dân tộc vì Việt Nam sẵn sàng hiến dâng cả máu mình.
        Sau ngày đất nước thống nhất, Việt Nam bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Một lần nữa, vượt qua khoảng cách địa lý và hoàn cảnh khó khăn, Cuba lại kề vai sát cánh, hỗ trợ nhân dân Việt Nam. Chủ tịch Fidel Castro lại một lẫn nữa khẳng định: “Nếu trước đây chúng ta sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình thì ngày nay chúng ta sẵn sàng đổ mồ hôi để giúp Việt Nam xây dựng lại đất nước”. Hàng đoàn cán bộ, kỹ sư, bác sĩ, công nhân, kỹ thuật viên… của Cuba đã lao động tình nguyện ở Việt Nam. Hàng loạt công trình thắm tình anh em Cuba-Việt Nam đã ra đời, như: Khách sạn Thắng Lợi, con đường Xuân Mai (Sơn Tây-Ba Vì), Bệnh viện Việt Nam-Cuba, Bệnh viện Đồng Hới, khu chăn nuôi bò Mộc Châu, khu chăn nuôi gà Lương Mỹ... 
        Cuối năm 1982, Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Cuba-Việt Nam được ký kết tại La Habana xác định khuôn khổ pháp lý cho mối quan hệ đã "xum xuê lá xanh và quả ngọt". Nhân dịp này, Chủ tịch Fidel Castro đánh giá: “giống như những dòng sông nhỏ phát sinh từ những vùng xa cách nhau và trong một thời gian dài đã trải qua những thác ghềnh và trong cảnh lẻ loi, hai dân tộc chúng ta đã trải qua lịch sử cho đến một lúc nhập vào dòng sông lớn và hùng vĩ của cách mạng xã hội chủ nghĩa”.
       Đáp lại tình cảm to lớn của nhân dân Cuba, khi Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Ðông Âu sụp đổ, Mỹ siết chặt cấm vận, Cuba phải đương đầu với muôn vàn khó khăn, Việt Nam đã dành cho đất nước anh em Cuba sự ủng hộ hết lòng. Việt Nam đã gửi gạo, quần áo, đồ dùng học tập và nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu sang giúp nhân dân Cuba. Đã xuất hiện biết bao nghĩa cử cao đẹp của nhân dân Việt Nam đối với bạn, từ các bé thiếu nhi đến các bậc phụ lão, từ người miền xuôi đến người miền núi… khẳng định sự ủng hộ, chia sẻ ngọt bùi với nhân dân Cuba, chân thành và tự nguyện.
        Trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Cuba vào tháng 3/2018, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định: quan hệ Việt Nam-Cuba là quan hệ anh em, đồng chí thân thiết, chân thành, trong sáng và đã trải qua một quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ ở mỗi nước, đã được thử thách, rèn luyện qua hơn nửa thế kỷ đến ngày nay và đang tiếp tục phát triển tốt đẹp, trở thành biểu tượng của thời đại.

       * Tiếp tục vun đắp mối quan hệ tốt đẹp trên mọi lĩnh vực
      Phát huy những tình cảm quý báu giữa Đảng và nhân dân hai nước, trong hơn 6 thập kỷ qua, bất chấp những biến động của tình hình chính trị thế giới, tình đoàn kết chiến đấu và tình hữu nghị thắm thiết Việt Nam-Cuba vẫn không ngừng được củng cố, trở thành mẫu mực của tình cảm thủy chung, trong sáng, là tài sản vô giá mà hai Đảng và nhân dân hai nước luôn giữ gìn, vun đắp.
          Chính phủ và nhân dân Việt Nam không bao giờ quên những tình cảm cao đẹp, sự ủng hộ, sự giúp đỡ chí tình mà Đảng và nhân dân Cuba đã dành cho Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước trước đây cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước ngày nay.                      
        Kể từ ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (2/12/1960) đến nay, mối quan hệ hữu nghị Việt Nam-Cuba không ngừng được vun đắp, củng cố và phát triển, gắn bó khăng khít trên nhiều lĩnh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, kỹ thuật...
       Quan hệ chính trị ngày càng gắn bó mật thiết và tin cậy lẫn nhau. Lãnh đạo cấp cao hai Đảng, Nhà nước, Chính phủ thường xuyên thực hiện các chuyến thăm lẫn nhau, góp phần thúc đẩy quan hệ song phương có hiệu quả, mở rộng giao lưu đến các bộ, ngành, các lĩnh vực.
          Đáng chú ý là các chuyến thăm Cuba của: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (4/2012 và 3/2018); Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (3/2014), Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (9/2015); Chủ tịch nước Trần Đại Quang (11/2016); Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân tham dự tang lễ Lãnh tụ Fidel Castro (11/2016); Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc (9/2021); Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ (4/2023) …
          Các chuyến thăm Việt Nam của: Lãnh tụ Fidel Castro (9/1973, 12/1995 và 2/2003); Bí thư Thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng Raul Modesto Castro Ruz (7/2012); Chủ tịch Quốc hội Esteban Lazo Hernández (6/2017), Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng Cuba Miguel Díaz-Canel (11/2018), Thủ tướng Manuel Marrero Cruz (tháng 9/2022)…
        Quan hệ chính trị-ngoại giao tốt đẹp giữa Việt Nam-Cuba đã tạo đà cho hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước phát triển. Trong những năm gần đây, kim ngạch thương mại song phương đạt mức 250-300 triệu USD/năm.
          Hai nước đã ký Hiệp định thương mại song phương (FTA) trong chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel năm 2018 (có hiệu lực từ 1/4/2020), góp phần thúc đẩy trao đổi giao thương giữa hai nước. Hiệp định cho phép tiếp tục mở rộng, đa dạng hóa trao đổi thương mại, đồng thời tạo điều kiện cho xuất nhập khẩu hàng hóa và thâm nhập thị trường. Hai nước kỳ vọng kim ngạch thương mại song phương sẽ đạt 500 triệu USD vào năm 2025.
        Về đầu tư, hiện Việt Nam là nước đầu tư lớn nhất ở khu vực châu Á-châu Đại Dương tại Cuba. Rất nhiều dự án đầu tư 100% vốn nước ngoài và liên doanh giữa hai nước đã được thiết lập và đi vào hoạt động. Rất nhiều doanh nghiệp quan trọng của Việt Nam quan tâm đến thị trường Cuba và đã đến Cuba để tìm cơ hội hợp tác, đầu tư.
       Về hợp tác nông nghiệp, Dự án hợp tác hỗ trợ Cuba phát triển sản xuất lúa gạo quy mô hộ gia đình giai đoạn 2011-2015 với tổng số vốn đầu tư 43 triệu USD đạt kết quả tích cực. Các dự án hỗ trợ Cuba sản xuất ngô, đậu tương và nuôi trồng thủy sản giai đoạn 1 và 2 cũng thu được kết quả tốt. Hai bên đang tiếp tục nghiên cứu và triển khai các dự án nông nghiệp-thủy sản khác, trong đó Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt Dự án “Hợp tác Việt Nam-Cuba phát triển sản xuất lúa gạo giai đoạn 2019-2023” và đang triển khai. Bộ Quốc phòng và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam cũng đang hỗ trợ kỹ thuật giúp Cuba phát triển cây ngô cao sản. Hai bên cũng đã thống nhất nội dung triển khai Dự án hỗ trợ Cuba nuôi trông thủy sản giai đoạn 3 (2022-2025).
          Về giáo dục, hàng năm Cuba trao nhiều học bổng chuyên ngành cho sinh viên Việt Nam, trong khi thanh niên Cuba được cấp học bổng sang học tiếng và văn hóa Việt Nam tại Ðại học Quốc gia Hà Nội…
Năm 2023, hai nước đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm kỷ niệm những sự kiện trọng đại: 60 năm Cuba thành lập Ủy ban đoàn kết với miền Nam Việt Nam (25/9/1963-2023), tiền thân của Hội Hữu nghị Cuba-Việt Nam ngày nay; 50 năm Lãnh tụ Fidel Castro lần đầu thăm Việt Nam và tới Vùng Giải phóng miền Nam Việt Nam (9/1973-2023)…
        Có thể khẳng định, hơn 6 thập kỷ qua, dù tình hình thế giới và khu vực có những biến đổi sâu sắc, với những diễn biến phức tạp, khó lường, song Đảng, Nhà nước, nhân dân hai nước luôn kiên trì và quyết tâm đưa mối quan hệ hợp tác lên tầm cao mới, trên cơ sở kế thừa, phát huy mạnh mẽ truyền thống tốt đẹp mà hai dân tộc đã dày công vun đắp, trở thành một mối quan hệ đặc biệt, là hình mẫu của quan hệ quốc tế. Và vị Lãnh tụ Fidel Castro chính là người đã đóng góp lớn trong việc vun đắp và phát triển mối quan hệ hữu nghị đoàn kết truyền thống anh em tốt đẹp ấy./.

Trọng Đức (tổng hợp)