100 ngày xáo trộn

Hà Nội (TTXVN 29/4/2025) Ngày 29/4/2025 đánh dấu 100 ngày đầu tiên Tổng thống Donald Trump lãnh đạo nước Mỹ trong nhiệm kỳ hai, một giai đoạn mang ý nghĩa tượng trưng, vốn được xem là thước đo để đánh giá thành công ban đầu của chủ nhân Nhà Trắng cũng như cảm nhận của cử tri về lựa chọn của mình.

Còn nhớ, trước khi trở lại Nhà Trắng, ông Donald Trump đã hứa "sẽ có 100 ngày đầu tiên phi thường nhất của bất kỳ nhiệm kỳ tổng thống nào trong lịch sử nước Mỹ". Chính thức tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai ngày 20/1/2025, trong hơn 3 tháng qua, Tổng thống Trump đã thực hiện những bước đi khiến ngay cả những nhà quan sát dày dạn kinh nghiệm cũng phải ngạc nhiên, từ việc thành lập và giao cho Bộ Hiệu quả chính phủ do tỷ phú Elon Musk đứng đầu quyền cải cách và cắt giảm chi tiêu của bộ máy hành chính liên bang cho đến việc áp đặt mức thuế quan đối ứng cao đối với hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ. Ông cũng đã ký một số lượng sắc lệnh hành pháp kỷ lục, làm đảo lộn bộ máy hành chính liên bang của Mỹ, định hình lại các mối quan hệ quốc tế cũng như khiến các thị trường Mỹ và toàn cầu chao đảo.

Cùng với việc trở lại Nhà Trắng, Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ đã liên tục nêu cao khẩu hiệu “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) vốn được ông quảng bá rộng rãi kể từ nhiệm kỳ đầu bằng những thay đổi mạnh mẽ và nhanh chóng trong chính sách đối nội và đối ngoại. Đây là điều chưa từng xảy ra kể từ thời ông Franklin Roosevelt giữ chức vụ tổng thống thứ 32 từ năm 1933 đến năm 1945 và đã bước đầu định hình lại mối quan hệ của Mỹ với cả đồng minh lẫn đối thủ, cũng như nhận thức về Washington trên trường quốc tế.

*Đối nội quyết liệt

Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng với tinh thần sẵn sàng cải tổ chính phủ ngay lập tức bằng công cụ nhanh nhất mà ông có - đó là sắc lệnh hành pháp. Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức, ông đã ký một số lượng kỷ lục 26 sắc lệnh hành pháp, nhiều hơn bất kỳ tổng thống nào khác.

Hầu hết các tổng thống Mỹ phải mất nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm để tạo ra sự khác biệt trong cuộc sống hằng ngày của người dân. Nhưng đối với ông Trump, việc sử dụng quyền hành pháp chưa từng có đã cắt giảm quy mô lớn các nhân viên liên bang, đồng thời gây tác động lớn đến các tổ chức gắn với đời sống người Mỹ như trường đại học, cơ quan truyền thông, công ty luật, bảo tàng.

Thực hiện cam kết trong chiến dịch tranh cử, Tổng thống Trump tái thiết lập trật tự bảo thủ ngay trong những ngày đầu tiên khi nhanh chóng thúc đẩy các sắc lệnh hành pháp về an ninh biên giới, kiểm soát nhập cư và tái cấu trúc bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn.

Bên cạnh đó, Tổng thống Trump cũng ký nhiều sắc lệnh hành pháp nhằm đảo ngược các chính sách đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), đặc biệt nhắm vào người chuyển giới. Trong số hơn 100.000 viên chức liên bang bị sa thải còn có hàng nghìn người làm việc trong các lĩnh vực dịch vụ về chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi và người tàn tật cũng như tại các cơ quan liên bang vốn có nhiệm vụ lâu nay là quản lý thực phẩm, dược phẩm và giám sát các chính sách y tế công cộng của nước Mỹ.

Trong lĩnh vực kinh tế, chính quyền Trump 2.0 đặt ưu tiên sản xuất nội địa và giảm thuế. Ông tiếp tục duy trì chính sách "Nước Mỹ trước tiên" bằng cách thúc đẩy các chính sách bảo hộ thương mại, khuyến khích doanh nghiệp quay về sản xuất trong nước. Các gói giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và công ty sản xuất nội địa được Quốc hội nhanh chóng thông qua.

Sắc lệnh về áp thuế đối ứng của Tổng thống Trump đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia và vùng lãnh thổ mà ông cho rằng có thặng dư thương mại lớn với Mỹ thực sự "gây sốc". Mặc dù ông Trump mô tả đây là một cách để đảo ngược "sự đối xử bất công" của các đối tác thương mại Mỹ và thu hút các nhà máy và việc làm trở về nước, việc áp đặt thuế nhập khẩu đối ứng với hơn 180 đối tác thương mại với mức thuế dao động từ 10-50% đã khiến chứng khoán toàn cầu chứng kiến nhiều phiên lao dốc và nước Mỹ đứng trước nguy cơ thiếu hụt hàng hóa trầm trọng trong những tháng tới nếu không có những giải pháp kịp thời.

*Đảo ngược đối ngoại

Tổng thống Trump đã nhanh chóng thực hiện những thay đổi lớn với chính sách xuyên suốt là ưu tiên lợi ích Mỹ, thể hiện bằng những hành động đơn phương hóa trong quan hệ quốc tế như rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, rút khỏi Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tạm dừng đóng góp tài chính cho Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), giải thể Cơ quan Viện trợ quốc tế Mỹ (USAID), tuyên bố đòi lại Kênh đào Panama, bày tỏ ý muốn sáp nhập đảo Greenland vào Mỹ, yêu cầu các đồng minh NATO chia sẻ chi phí quốc phòng công bằng hơn…

Với các vấn đề quốc tế lớn và mang tính "thâm căn cố đế" như hồ sơ hạt nhân  Iran hay Triều Tiên, chính quyền Trump 2.0 vẫn giữ nguyên mục tiêu phi hạt nhân hóa, nhưng thúc đẩy đàm phán song phương. Chính quyền Mỹ khôi phục chính sách "gây sức ép tối đa" đối với Iran, bao gồm việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế toàn diện. Tuy nhiên, hai bên đã nối lại các cuộc đàm phán gián tiếp từ giữa tháng 4.

Khác với lập trường truyền thống của đảng Cộng hòa, Tổng thống Trump có xu hướng mềm mỏng hơn với Nga, ưu tiên "thương lượng từ vị thế sức mạnh" thay vì đối đầu trực diện. Chính sách của Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đối với Nga và cuộc xung đột Nga - Ukraine đang hướng tới việc đạt được một thỏa thuận hòa bình nhanh chóng, nhưng điều này đi kèm với những nhượng bộ đáng kể từ phía Ukraine.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump đã áp dụng một chính sách đối ngoại cứng rắn hơn đối với Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại và an ninh quốc gia, cụ thể là tăng thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc lên đến 145% nhằm gây áp lực buộc Bắc Kinh mở cửa thị trường cho doanh nghiệp Mỹ và giảm thâm hụt thương mại. Trung Quốc đáp trả bằng cách áp đặt thuế suất 125% đối với hàng hóa Mỹ và hạn chế xuất khẩu các khoáng sản chiến lược như đất hiếm, đồng thời đệ đơn kiện lên WTO. Cuộc chiến thương mại leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc đã gây ra biến động trên thị trường tài chính toàn cầu, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và tăng nguy cơ suy thoái kinh tế.

Các đồng minh truyền thống của Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (EU) không phải là ngoại lệ trong chính sách cứng rắn của ông Trump, buộc họ phải xem xét lại các mối quan hệ chiến lược và tìm kiếm các phương án thay thế để bảo vệ lợi ích quốc gia. Ngoài việc tập trung tái cân bằng thương mại, chính quyền Trump 2.0 cũng đang yêu cầu Nhật Bản và Hàn Quốc chia sẻ gánh nặng về chi phí đóng quân Mỹ và tái định hình quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

*Những hệ lụy

Trước những thay đổi lớn, sự phân cực trong xã hội Mỹ trở nên sâu sắc, trong khi những thách thức về nợ công, biến đổi khí hậu, quan hệ đồng minh lâu dài vẫn còn nguyên vẹn. Uy tín của Tổng thống Trump phần nào bị tổn hại do chính những quyết định của ông.

Hàng triệu người đã tham gia các cuộc biểu tình trên khắp nước Mỹ bày tỏ lo ngại về các chính sách và hành động của Tổng thống Trump, không ủng hộ việc cắt giảm ngân sách cho giáo dục, an sinh xã hội, vấn đề thuế quan cũng như phản đối vai trò của tỷ phú Elon Musk trong chính phủ. Ngay trong tháng 4 đã có 2 đợt biểu tình lớn diễn ra đồng loạt tại nhiều thành phố của Mỹ và cả ở nước ngoài. Trong khi đó, ít nhất 12 bang của Mỹ đã nộp đơn kiện chính quyền ông Trump liên quan thuế đối ứng.

Một cuộc khảo sát của Fox News công bố ngày 23/4 cho thấy cử tri hài lòng với chính sách về an ninh biên giới, nhưng không hài lòng về hầu hết các vấn đề khác, bao gồm cả kinh tế, lạm phát, thuế quan, chính sách đối ngoại, kiểm soát súng đạn…

Theo kết quả khảo sát, tỷ lệ đánh giá tích cực chung về hiệu suất công việc của Tổng thống Trump là 44%, giảm so với mức 49% vào tháng 3. Con số này thấp hơn mức ủng hộ dành cho các tổng thống Joe Biden (54%), Barack Obama (62%) và George W. Bush (63%) tại mốc 100 ngày đầu nhiệm kỳ. Con số này cũng thấp hơn 1 điểm so với mức ủng hộ 45% của chính ông Trump tại thời điểm này 8 năm trước.

Trong 100 ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai được khắc họa bằng từ "xáo trộn", Tổng thống Trump đã phần nào thực hiện đúng cam kết với cử tri, đó là bảo vệ lợi ích quốc gia, tái khẳng định các giá trị bảo thủ và ưu tiên nền kinh tế Mỹ. Thế nhưng, cần thời gian để đánh giá chính xác mức độ hiệu quả của các thay đổi này. Từ nay tới thời điểm đó, nước Mỹ nói riêng và thế giới nói chung có thể còn tiếp tục chứng kiến những khác biệt mới từ Tổng thống Trump./.

NGỌC QUANG – Phóng viên TTXVN tại Mỹ