Hải quân nhân dân Việt Nam - lực lượng nòng cốt bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc

Ngay sau ngày thành lập, Cục Phòng thủ bờ bể đã khẩn trương kiện toàn tổ chức, xây dựng cơ sở hạ tầng, bổ sung lực lượng, nâng cao khả năng bảo vệ, quản lý vùng biển được giao. Nổi bật trong giai đoạn này là sự ra đời của lực lượng tàu phóng lôi (phiên hiệu Đoàn 135) và lực lượng tàu săn ngầm, có lượng giãn nước lớn và vận tốc cao thực sự là lực lượng xung kích, mũi nhọn tiến công trên biển của hải quân.

Đặc biệt, để bảo đảm cho Hải quân nhân dân Việt Nam đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện đế quốc Mỹ đẩy mạnh chiến tranh xâm lược miền Nam và leo thang đánh phá miền Bắc, ngày 3/1/1964, Bộ Quốc phòng ra Quyết định 01/QP thành lập Bộ tư lệnh Hải quân trên cơ sở Cục Hải quân. Từ đây hải quân trở thành một quân chủng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

- Lập nên chiến công đánh thắng trận đầu ngày 2 và 5/8/1964

Trước nguy cơ thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, Tổng thống Mỹ Giônxơn đã quyết định đẩy mạnh chiến tranh xâm lược miền Nam và chiến tranh phá hoại miền Bắc Việt Nam. Để thực hiện kế hoạch đó, đêm 31/7, rạng sáng 1/8/1964, tàu khu trục Ma Đốc của Mỹ đã tiến sâu vào vùng biển Việt Nam và gây ra nhiều tội ác đối với nhân dân ta. Với ý chí quyết đánh, dám đánh, ngày 2/8/1964, biên đội tàu phóng lôi: 333, 336 và 339 xuất kích bất chấp sự chống trả của địch, cán bộ, chiến sĩ 3 tàu của Hải quân nhân dân Việt Nam đã anh dũng kiên cường đánh trả buộc tàu Ma đốc phải tháo chạy ra khỏi hải phận vùng biển miền Bắc.

LưuHủy

Chiến thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam và quân dân miền Bắc trong ngày 2 và 5/8/1964 là chiến công tiêu biểu đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam, là chiến thắng của sức mạnh tinh thần toàn dân tộc, của trí tuệ và nghệ thuật quân sự Việt Nam “lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ đánh lớn. Trong ảnh: Những chiến sỹ Hải quân chiến thắng trong trận đánh đuổi tàu khu trục Maddox ngày 2/8/1964 được tặng Bằng khen của Quân chủng Hải quân. Ảnh: Đoàn Tý - TTXVN

Đêm 4/8/1964, chính quyền Mỹ đã dựng nên cái gọi là “sự kiện Vịnh Bắc Bộ”, vu cáo Hải quân nhân dân Việt Nam cố ý tiến công tàu chiến Mỹ ở vùng biển quốc tế.

Ngày 5/8/1964, Mỹ dùng không quân tập kích vào lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam từ Sông Gianh, Cửa Hội, Lạch Trường đến Bãi Cháy, nhằm tiêu hao lượng tàu chiến đấu, quân cảng, kho tàng, nhiên liệu của ta. Trong trận đầu thử lửa, Hải quân nhân dân Việt Nam đã hiệp đồng chiến đấu với các lực lượng phòng không ba thứ quân và quân dân các địa phương ven biển miền Bắc, đập tan cuộc tập kích bằng không quân của Mỹ, bắn rơi tám máy bay và bắt sống viên phi công Mỹ đầu tiên ở miền Bắc.

Chiến thắng ngày 2 và 5/8/1964 là thắng lợi có ý nghĩa về chính trị, gây tiếng vang lớn trên thế giới của quân và dân Việt Nam, mãi mãi trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam.

- Góp phần làm thất bại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc xã hội chủ nghĩa

Trước nguy cơ thất bại của chiến lược “chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ đưa quân Mỹ vào miền Nam, tiến hành cuộc “chiến tranh cục bộ” bằng chính lực lượng viễn chinh và chư hầu, hòng cứu vãn nguy cơ sụp đổ của nguỵ quân, nguỵ quyền Sài Gòn. Đồng thời với âm mưu uy hiếp tinh thần nhân dân, phá huỷ tiềm lực kinh tế, quốc phòng miền Bắc, ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miến Bắc đối với miền Nam, đế quốc Mỹ tiến hành mở rộng cuộc chiến tranh leo thang phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân.

LưuHủy

Trong kháng chiến chống Mỹ, thực hiện “Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”, với tinh thần “tất cả vì miền Nam thân yêu”, những con tàu “Không số” của Hải quân nhân dân Việt Nam đã xuyên qua bão dông, vượt qua bao cuộc vây ráp của kẻ thù, chuyên chở hàng vạn tấn vũ khí, trang thiết bị và hàng ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ từ miền Bắc vào chi viện cho chiến trường lớn miền Nam, tạo nên huyền thoại “đường mòn Hồ Chí Minh” trên Biển Đông. Ảnh: Tư liệu/TTXVN phát

Cùng với cả nước, Hải quân nhân dân Việt Nam đã vượt qua mọi khó khăn, ác liệt chiến đấu anh dũng, bắn rơi 118 máy bay, bắn chìm và bị thương 45 tàu thuyền của địch, góp phần đánh thắng chiến tranh leo thang phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ.

- Làm nòng cốt đánh bại chiến dịch phong tỏa thuỷ lôi trên sông, biển miền Bắc

Cùng với việc sử dụng không quân và hải quân tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất, ngày 26/2/1967, đế quốc Mỹ sử dụng nhiều máy bay thực hiện chiến dịch phong toả thuỷ lôi, bom từ trường vào hầu hết hệ thống giao thông thuỷ-bộ ven biển miền Bắc. Với quyết tâm “Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”, Hải quân Việt Nam phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt; lực lượng đầu tiên, trực tiếp và chủ yếu trong tháo gỡ, rà phá, làm mất hiệu lực 2.400 quả thuỷ lôi, mở tuyến thông luồng bảo đảm cho tàu thuyền hoạt động, sản xuất, tiếp nhận, vận tải chi viện cho chiến trường miền Nam trên hầu hết các cửa sông, cửa biển và hải cảng; đánh bại một phương thức tác chiến chiến lược rất thâm độc của địch.

- Mở đường Hồ Chí Minh trên biển, vận chuyển chi viện cho cách mạng miền Nam

Để chi viện cho cách mạng miền Nam, cùng với Đoàn 559 mở đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn. Đoàn 759 (tiền thân của Đoàn 125) được thành lập ngày 23/10/1961 để mở Đường Hồ Chí Minh trên biển.

LưuHủy

Các cựu binh Đoàn tàu không số của thành phố Hải Phòng trong ngày gặp mặt nhân kỷ niệm 50 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961-23/10/2011). (Ảnh: Trọng Đức/TTXVN)

Trong suốt 14 năm vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam, Hải quân nhân dân Việt Nam đã chấp nhận mọi hy sinh, gian khổ, mưu trí vượt qua các tuyến bao vây, phong toả, đối phó với từng thủ đoạn của địch; sáng tạo nhiều phương thức hoạt động độc đáo, táo bạo; hình thành nhiều tuyến, mở hàng chục bến bãi thuộc hầu hết các tỉnh ven biển miền Nam, đến tận cùng của đất nước và sát cửa ngõ Sài Gòn; vận chuyển kịp thời và đúng thời cơ hàng nghìn tấn vũ khí, đạn dược, thuốc men, hàng chục nghìn lượt người đến những chiến trường khó khăn nhất, nơi mà con đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn chưa vươn tới được, góp phần chi viện đắc lực cho cách mạng miền Nam.

Thành công của những chuyến vũ khí đã trực tiếp góp phần đẩy mạnh chiến tranh nhân dân, xây dựng và phát triển khối chủ lực ở chiến trường Nam Bộ, cực Nam Trung Bộ; góp phần làm nên những chiến thắng oanh liệt của quân dân ta ở Ấp Bắc, Đầm Dơi, Cái Nước, Chà Là, Vạn Tường, Ba Gia, Bình Giã, Đồng Xoài…

- Huấn luyện lực lượng Đặc công Hải quân tiến công địch trên chiến trường sông, biển miền Nam

Một trong những lực lượng “huyền thoại” của Hải quân nhân dân Việt Nam, nỗi ám ảnh với địch là đặc công nước. Với nhiệm vụ tiến công địch trên chiến trường sông biển miền Nam, đánh phá các căn cứ hậu cần, kho tàng, hải cảng, triệt phá các đường giao thông thủy bộ quan trọng, tạo thế bao vây quân Mỹ, ngụy trở thành một lực lượng chiến lược của lực lượng vũ trang ở miền Nam, Hải quân Việt Nam được đảm nhận nhiệm vụ huấn luyện cán bộ, chiến sĩ đặc công nước chi viện cho các chiến trường và trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Cửa Việt-Đông Hà. Hải quân Việt Nam đã huấn luyện đào tạo, bổ sung cho các chiến trường miền Nam được hơn 5.000 cán bộ, chiến sĩ đặc công. Trong 7 năm, chiến đấu trên chiến trường Cửa Việt-Đông Hà, đặc công Hải quân đã đánh 300 trận; đánh chìm, đánh hỏng 336 tàu xuồng chiến đấu, phá huỷ nhiều phương tiện chiến tranh, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Góp phần cùng các lực lượng trên khắp chiến trường miền Nam đánh chìm, đánh hỏng 7.473 tàu thuyền, đánh sập hàng trăm cầu cống, vật chất phục vụ chiến tranh, cùng quân dân miền Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Trong đó phải kể đến chiến công đánh phá tàu chở dầu 15.000 tấn của đế quốc Mỹ. Đây là sự kiện chấn động, được báo chí Mỹ lúc đó đưa tin rầm rộ.

Những người lính đặc công cũng chính là lực lượng nòng cốt trong chiến dịch giải phóng quần đảo Trường Sa năm 1975.

- Tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975

Trong Chiến dịch mùa Xuân năm 1975, Hải quân nhân dân Việt Nam đã huy động đến mức cao nhất lực lượng tàu thuyền chiến đấu và vận tải để đưa gần 4.000 cán bộ, chiến sĩ đi chiến đấu và phục vụ chiến đấu, chở pháo, xe tăng, vũ khí các loại từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Dùng tàu chiến thả thủy lôi ở cửa biển Thuận An - bán đảo Sơn Trà để chặn địch tháo chạy ra biển, góp phần tạo điều kiện để các đơn vị bộ binh giải phóng các thành phố, các tỉnh ven biển, tiếp quản căn cứ Quy Nhơn, Nha Trang, Cam Ranh; đồng thời dùng lực lượng tàu của Đoàn 125 chở đoàn Đặc công 126 và phối hợp với một bộ phận của lực lượng Quân khu 5 chiến đấu giải phóng quần đảo Trường Sa, góp phần vào thắng lợi vĩ đại và trọn vẹn của dân tộc.

- Lực lượng nòng cốt bảo vệ giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền trên các vùng biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc; hoàn thành nhiệm vụ quốc tế cao cả

LưuHủy

Hải quân nhân dân Việt Nam nâng cao vị thế trên trường quốc tế, góp phần củng cố, tăng cường và phát triển quan hệ hữu nghị hợp tác với hải quân các nước. Trong ảnh: Sỹ quan tàu 378 thuộc Lữ đoàn 167 (Vùng 2 Hải quân) trao đổi nghiệp vụ chung với Tàu tuần tra xa bờ của Hải quân Hoàng gia Anh (Bà Rịa-Vũng Tàu, 11/2/2023). Ảnh: TTXVN phát

Đất nước thống nhất, cả nước tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Hải quân nhân dân Việt Nam là lực lượng nòng cốt cho toàn dân bảo vệ giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền trên các vùng biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc, bảo vệ chế độ XHCN, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.

Đồng thời, Hải quân nhân dân Việt Nam hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc tế vẻ vang, cao cả (1979-1989), góp phần giúp nước bạn thoát khỏi họa diệt chủng, củng cố chính quyền cách mạng, hồi sinh đất nước Chùa Tháp. Từ năm 1976-1988, Hải quân nhân dân Việt Nam đã giúp bạn Lào tổ chức xây dựng lực lượng, đào tạo huấn luyện hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và thợ kỹ thuật; cũng như giúp bạn đóng mới tàu vận tải...

- Tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín của Hải quân nhân dân Việt Nam       

Trong giai đoạn mới, Quân chủng Hải quân tiếp tục phát triển lực lượng hiện đại, làm chủ nhiều vũ khí, trang bị kỹ thuật tiên tiến, hoàn thành tốt các cuộc diễn tập lớn, khẳng định khả năng hiệp đồng tác chiến, sẵn sàng chiến đấu cao, sẵn sàng xử trí hiệu quả các tình huống. Bản lĩnh, trí tuệ và ý chí quyết tâm của cán bộ, chiến sĩ Hải quân còn được tỏa sáng trong công tác đối ngoại hợp tác quân sự, quốc phòng với hải quân các nước, khẳng định vị thế, uy tín của Hải quân nhân dân Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc từ sớm, từ xa.

LưuHủy

Bộ Tư lệnh Vùng 3 Hải quân hướng dẫn bà con ngư dân Âu thuyền Thọ Quang (Đà Nẵng) quy định về đánh bắt cá trên biển. Ảnh: Văn Dũng- TTXVN

Cùng với thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị được giao, Hải quân nhân dân Việt Nam còn làm tốt công tác công tác dân vận, giúp dân phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. Cán bộ, chiến sĩ Hải quân luôn chủ động đến với dân, coi nhiệm vụ bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân là nhiệm vụ chính trị, là trách nhiệm thiêng liêng, cao cả. Hình ảnh cán bộ, chiến sĩ Hải quân vượt sóng to, gió lớn để cứu giúp nhân dân, tận tụy đồng hành cùng sự phát triển của địa phương nơi đóng quân đã để lại nhiều tình cảm và ấn tượng tốt đẹp; làm sâu sắc thêm phẩm chất bộ đội Cụ Hồ - người chiến sĩ Hải quân thời kỳ mới.

Với chức năng “đội quân lao động sản xuất”, Hải quân nhân dân Việt Nam mà nòng cốt là đơn vị quốc phòng-kinh tế, các nhà máy xí nghiệp quốc phòng đã tích cực tham gia lao động sản xuất, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, củng cố và tăng cường tiềm lực quốc phòng an ninh trên các địa bàn chiến lược, các vùng biển, đảo của Tổ quốc.

70 năm qua, thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó" (Bác về thăm bộ đội Hải quân vào ngày 15/3/1961), các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam luôn khắc cốt, ghi tâm giữ trọn lời thề giữ biển với Bác, với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; đoàn kết, đồng lòng, chung sức xây dựng, chiến đấu và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Với những thành tích, chiến công trong 70 năm qua, Hải quân nhân dân Việt Nam vinh dự được được Đảng, Nhà nước 2 lần tuyên dương danh hiệu "Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân", được tặng thưởng 2 Huân chương Sao Vàng, 2 Huân chương Hồ Chí Minh, 2 Huân chương Độc lập, 3 Huân chương Quân công, 3 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc, 1 Huân chương Lao động.

Đã có 82 lượt tập thể và 58 cá nhân được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động; hàng nghìn lượt tập thể, cá nhân được các cấp khen thưởng.

Đặc biệt, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập, Hải quân nhân dân Việt Nam vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân Chương Hồ Chí Minh - phần thưởng cao quý ghi nhận sự trưởng thành vượt bậc và thành tích đặc biệt xuất sắc của Quân chủng trong thời kỳ mới./.

Phương Anh