50 năm Thành phố mang tên Bác: Thành phố Hồ Chí Minh - ngời ngời rực sáng tương lai

Hà Nội (TTXVN 1/7/2026) Cách đây 50 năm, thể theo nguyện vọng toàn dân từ Bắc chí Nam, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam thống nhất (năm 1976) đã quyết định đổi tên thành phố Sài Gòn-Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

50 năm mang tên vị cha già kính yêu của dân tộc, Thành phố Hồ Chí Minh đã viết nên một hành trình phát triển bền bỉ, bản lĩnh, để trở thành đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị năng động bậc nhất cả nước. Đứng trước những vận hội mới, Thành phố đang hướng tới mục tiêu trở thành một siêu đô thị hiện đại, có vị trí xứng đáng trên bản đồ các đô thị lớn của khu vực và thế giới.

Từ Sài Gòn-Gia Định đến Thành phố mang tên Bác

 

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho miền Nam những tình cảm đặc biệt. Bác từng nhiều lần nói rằng: Miền Nam yêu quý luôn ở trong trái tim tôi. 

Người luôn sát cánh từng bước đi của cách mạng giải phóng miền Nam, chia sẻ đau thương mất mát với đồng bào miền Nam anh dũng kiên cường - Thành đồng Tổ quốc. Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước luôn là tâm nguyện cháy bỏng, là nỗi trăn trở khôn nguôi của Người. Người khẳng định: "Đồng bào Nam bộ là dân nước Việt Nam. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!" (1).

Trước lúc đi xa, Người để lại cho toàn Đảng, toàn dân ta bản Di chúc lịch sử trong đó khẳng định một ý chí mãnh liệt, một quyết tâm sắt đá và một niềm tin tất thắng: "Dù khó khăn gian khổ đến mấy, nhân dân ta nhất định sẽ hoàn toàn thắng lợi. Đế quốc Mỹ nhất định phải cút khỏi nước ta. Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất. Đồng bào Nam Bắc nhất định sẽ sum họp một nhà" (2).

Đáp lại tình cảm thiêng liêng, cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chiến sĩ và đồng bào Nam bộ, Sài Gòn-Gia Định trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn, gian khổ nào cũng luôn mang trong tim hình ảnh Bác Hồ như một động lực và điểm tựa sức mạnh tinh thần để vượt qua muôn trùng gian nguy, chiến đấu ngoan cường, cùng cả nước thực hiện trận quyết chiến chiến lược - Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, lá cờ Giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, đánh dấu thời khắc lịch sử - miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước hoàn toàn thống nhất. Cả dân tộc Việt Nam cùng nhau hát vang bài “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” trong niềm xúc động nghẹn ngào.

Từ ngày 15 đến 21/11/1975, tại Dinh Độc lập (nay là Hội trường Thống Nhất), Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất đất nước đã diễn ra. Đó là sự kiện chính trị quan trọng trong năm đầu Sài Gòn-Gia Định được giải phóng, thực hiện ý chí thống nhất giang sơn của nhân dân Việt Nam. Theo tinh thần của Hiệp thương chính trị quan trọng đó, nhân dân hai miền Nam-Bắc nỗ lực chuẩn bị cho cuộc bầu cử Quốc hội thống nhất của cả nước. Ngày 25/4/1976, Nhân dân Thành phố Sài Gòn-Gia Định cùng cả nước đã đi bầu Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất.

Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã xem xét và thảo luận: Nhân dân Thành phố Sài Gòn-Gia Định luôn kính yêu Chủ tịch Hồ Chí Minh và mong muốn tha thiết Thành phố được mang tên Người; trong công cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ, Thành phố Sài Gòn - Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc ta, lập được nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Ngày 2/7/1976 đã trở thành một dấu son đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa VI đã ra quyết nghị: “Chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh” ngay sau khi Quốc hội quyết nghị lấy tên nước là Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Danh xưng ấy không chỉ là một phần thưởng cao quý, sự tôn vinh xứng đáng dành cho mảnh đất kiên cường, mà quan trọng hơn cả, mốc son này đã chính thức mở ra sứ mệnh lịch sử đầy tự hào cho Thành phố trong công cuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc ở một thời đại mới.

“Xé rào” đổi mới, trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học-công nghệ lớn của cả nước

Trong những năm đầu sau giải phóng, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức: sản xuất đình trệ, lạm phát có thời điểm lên tới 740%, đẩy cuộc sống của hàng triệu người dân vào cảnh khốn đốn. Nhưng chính trong thời khắc khó khăn, có lúc tưởng chừng không thể vượt qua được, khát vọng vươn lên của một Thành phố kiên cường lại trỗi dậy mạnh mẽ; bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của Thành phố đã tỏa sáng. Thành phố đã mạnh dạn áp dụng những mô hình mới như “xé rào”, “cơ chế hai giá”, “khoán sản phẩm”, không chỉ góp phần tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn gợi mở tư duy cải cách, đổi mới trong quản lý kinh tế, đặt nền móng cho công cuộc đổi mới sau này. Giai đoạn 1975-1985, GRDP của Thành phố đạt trung bình 2,7%/năm.

Khi công cuộc đổi mới được khởi xướng trên phạm vi toàn quốc năm 1986, Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương đi đầu trong cải cách quản lý kinh tế, phát triển kinh tế tư nhân, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng các loại hình dịch vụ mới. Từ nền kinh tế nhà nước và tập thể là chủ đạo, Thành phố từng bước hình thành cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, năng động và cạnh tranh.

 

Hàng loạt khu công nghiệp, khu chế xuất, như: Tân Thuận, Linh Trung, Hiệp Phước… được thành lập, thu hút hàng trăm doanh nghiệp trong và ngoài nước đến đầu tư sản xuất. Hệ thống tài chính-ngân hàng được khôi phục và phát triển, góp phần tạo dòng vốn phục vụ phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ. Đặc biệt, việc thành lập Khu công nghệ cao năm 2002 đánh dấu bước chuyển mình của Thành phố sang hướng phát triển công nghệ cao, đón đầu làn sóng đầu tư mới, thể hiện năng lực hội nhập của Thành phố với chuỗi sản xuất toàn cầu.

Theo đó, kinh tế Thành phố luôn tăng trưởng ở mức cao trong nhiều năm liên tục, giai đoạn 1991-1995 tăng 12,6%; giai đoạn 1996-2000 tăng 10,1%; giai đoạn 2001-2005 tăng 11%; giai đoạn 2006-2010 tăng 11,4%; giai đoạn 2011-2020, giai đoạn kinh tế phát triển theo chiều sâu, tăng trưởng đạt bình quân 6,86%/năm, vượt mức tăng trưởng chung của cả nước (5,96%). Quy mô kinh tế của Thành phố năm 2020 tăng gấp 2,7 lần năm 2010, thu nhập bình quân đầu người của Thành phố năm 2020 tăng gấp 2,39 lần so với năm 2010.

Đại dịch COVID-19, đã làm tê liệt các động lực tăng trưởng. Trong năm 2021, sự suy giảm diễn ra ở các khu vực của nền kinh tế Thành phố. Tuy nhiên, “như chiếc lò xo bị nén lại”, năm 2022, khi COVID-19 đã qua, "chiếc lò xo" được giải nén, Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá trở lại khi GRDP đạt mức tăng trưởng 9,03%, đóng góp quan trọng vào ngân sách quốc gia với tỷ trọng khoảng 24% trong giai đoạn 2020-2024.

Từ ngày 1/7/2025, Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu được sáp nhập, mở ra một không gian phát triển mới. Trên nền tảng không gian được mở rộng, Thành phố xác lập mô hình phát triển “3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột”, thể hiện tư duy phát triển tổng thể, phân vai rõ ràng giữa các khu vực, phát huy tối đa lợi thế so sánh, đồng thời tạo động lực tăng trưởng bền vững cho toàn vùng phía Nam.

Thành phố Hồ Chí Minh kết thúc năm 2025 bằng những con số kỷ lục, đóng góp 23,5% GDP và 1/3 tổng thu ngân sách cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt 8.755 USD.

Cùng với những bước tiến dài trong phát triển kinh tế, diện mạo của TP Hồ Chí Minh đã có những thay đổi lớn sau 5 thập kỷ. Đến nay, Thành phố có hơn 4.000 km đường bộ, hàng trăm cây cầu lớn nhỏ. Đại lộ Đông Tây, hầm Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ và các tuyến cao tốc liên vùng được đưa vào sử dụng đã hình thành nên mạng lưới giao thông hiện đại. Các khu đô thị mới, như: Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm, Nam Sài Gòn cũng góp phần làm thay đổi căn bản diện mạo đô thị. Việc đưa vào vận hành tuyến metro số 1 (Bến Thành-Suối Tiên) đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong phát triển giao thông công cộng khối lượng lớn.

Trên nền tảng đó, các khu công nghệ cao, Công viên phần mềm Quang Trung, Khu nông nghiệp công nghệ cao, trung tâm trí tuệ nhân tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo từng bước hình thành và hiện tại là Trung tâm tài chính quốc tế tạo động lực mạnh mẽ, đưa Thành phố trở thành cực tăng trưởng quan trọng về khoa học-công nghệ, sáng tạo của cả nước.

Song hành với phát triển kinh tế, không gian đô thị tiếp tục được mở rộng theo hướng bền vững. Nhiều dự án hạ tầng môi trường, chống ngập, cải tạo kênh rạch như Tham Lương - Bến Cát, Tây Sài Gòn… được triển khai, vừa giải quyết thách thức đô thị, vừa nâng cao chất lượng sống người dân. Lĩnh vực văn hóa - xã hội cũng có bước phát triển rõ nét với hệ thống giáo dục, y tế, thiết chế văn hóa ngày càng hoàn thiện. Những không gian văn hóa đặc trưng như Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh, các bảo tàng, nhà hát, trung tâm văn hóa, các di tích lịch sử độc đáo, các chứng tích của chiến tranh, các lễ hội truyền thống, sự kiện nghệ thuật quy mô lớn và các chương trình biểu diễn hiện đại đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với người dân và du khách.

Một nét văn hóa bền bỉ làm nên bản sắc của Thành phố mang tên Bác trong nửa thế kỷ qua là tinh thần nghĩa tình. Thành phố phát triển năng động, cạnh tranh và hội nhập, nhưng đồng thời luôn duy trì truyền thống sẻ chia, bao dung và hướng đến những nhóm yếu thế, trong đó chương trình "Xóa đói giảm nghèo" được Thành phố triển khai từ năm 1992 là một dấu ấn tiêu biểu. Từ một sáng kiến địa phương, chương trình đã tạo tác động xã hội sâu rộng, góp phần giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo và được Trung ương nhân rộng thành chương trình quốc gia.

Thành phố còn đặc biệt chú trọng chính sách an sinh xã hội, chăm lo đời sống người dân theo hướng toàn diện, bền vững. Từ năm 2026, Thành phố thực hiện hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho nhiều nhóm đối tượng như người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người mới thoát nghèo, người cao tuổi neo đơn, người mắc bệnh hiểm nghèo, người khuyết tật. Song song đó, Thành phố triển khai chương trình khám sức khỏe, tầm soát bệnh miễn phí cho toàn dân, với mục tiêu mỗi người dân được kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Thành phố cũng thực hiện miễn phí xe buýt cho người dân, thêm một chính sách an sinh thiết thực.

Hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị hiện đại và khát vọng vươn tầm quốc tế

50 năm mang tên Bác kính yêu, Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đã thay đổi mạnh mẽ về diện mạo, quy mô và vị thế. Việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, đã mở ra một không gian phát triển rộng lớn chưa từng có. Trong bối cảnh ấy, yêu cầu không chỉ là mở rộng về lượng - mà phải vươn lên về chất. Nếu nửa thế kỷ qua là hành trình khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, thì chặng đường phía trước đòi hỏi Thành phố phải vươn lên một tầm vóc cao hơn: trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á.

Ngày 27/4/2026, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Thành phố phải chủ động hơn, bản lĩnh hơn, tầm nhìn xa hơn trong phát huy nội lực, xây dựng nền kinh tế tự lực, tự cường, thích ứng linh hoạt và bảo đảm tự chủ chiến lược.

 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, cần đẩy nhanh công tác quy hoạch với tư duy mới, tầm nhìn xa, tích hợp, đồng bộ và kết nối; khẩn trương hoàn thiện quy hoạch Thành phố cả hạ tầng nổi, hạ tầng ngầm, hạ tầng số và các cấu phần kết nối đô thị hiện đại, hành lang xanh, bảo đảm tích hợp, liên thông, hình thành hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, có dư địa không gian cho tương lai; tránh tình trạng quy hoạch vừa phê duyệt đã lạc hậu. Quy hoạch phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng Thành phố đáng sống, thông minh, sinh thái, giàu bản sắc, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Theo định hướng quy hoạch Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, Thành phố hướng tới siêu đô thị bền vững, sáng tạo, đáng sống, phát triển đa trung tâm gắn với tài chính quốc tế, thương mại tự do và logistics hiện đại. Đây là định hướng đúng tầm vóc, rất đáng kỳ vọng; càng tham vọng càng phải khoa học, quy hoạch phải tránh dàn trải, manh mún, điều chỉnh tùy tiện và thực sự trở thành công cụ dẫn dắt phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, tập trung nguồn lực phát triển các hạ tầng chiến lược, hạ tầng số và hạ tầng đổi mới sáng tạo, coi đây là nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Mô hình tăng trưởng mới của Thành phố phải thực sự dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng và hiệu quả phân bổ các nguồn lực; cần thúc đẩy ứng dụng AI sâu rộng trong các ngành, lĩnh vực, tạo bước tiến đột phá về năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng; tạo cơ chế khuyến khích đủ mạnh để huy động nguồn lực tư nhân đầu tư cho khoa học công nghệ...

Cùng với đó là hàng loạt chủ trương, quyết sách từ Trung ương. Ngày 19/5/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đưa ra mục tiêu: Đến năm 2030, Thành phố là đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics, hội nhập quốc tế, năng động, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á. Đến năm 2045, Thành phố là đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo; trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của châu Á, là điểm đến hấp dẫn toàn cầu, văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, chất lượng cuộc sống cao, hội nhập quốc tế sâu rộng. Hướng đến 100 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, năm 2075, Thành phố là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.

Bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô của một siêu đô thị và những cơ chế, chính sách đột phá, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội hiện thực hóa khát vọng vươn tầm đô thị toàn cầu. Với truyền thống năng động, sáng tạo, nghĩa tình; với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, Thành phố mang tên Bác kính yêu được kỳ vọng sẽ viết tiếp những chương mới rực rỡ trong hành trình phát triển, như lời ca vẫn vang lên đầy tự hào: "Thành phố Hồ Chí Minh, ngời ngời rực sáng tương lai..."./.

(1): Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 4, tr 280
(2): Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 15, tr 623