75 năm tình hữu nghị bền chặt Việt Nam-Liên bang Nga

Hà Nội (TTXVN 28/1/2025) 75 năm trước, ngày 30/1/1950, Liên Xô trước đây (Liên bang Nga ngày nay) là một trong những nước đầu tiên trên thế giới công nhận và chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, đặt nền móng cho tình hữu nghị bền chặt và quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa hai nước sau này. Trải qua 75 năm, tình hữu nghị Việt Nam-Liên bang Nga luôn được lãnh đạo và nhân dân hai nước coi trọng, gìn giữ và không ngừng củng cố, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ngày càng sâu sắc hơn.

 

* 75 năm quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa hai dân tộc Việt Nam-Liên bang Nga

Ngược dòng lịch sử, ngày 30/1/1950, Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Ngày này đã đi vào lịch sử quan hệ song phương Việt-Nga như một dấu mốc quan trọng, đặt nền móng cho tình hữu nghị bền chặt giữa hai dân tộc và quan hệ hợp tác sâu rộng và toàn diện giữa hai quốc gia.

Từ những ngày đầu lập nước, việc phát triển quan hệ với Liên Xô luôn là một trọng tâm hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Đặc biệt, tháng 7/1955, sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dẫn đầu đoàn đại biểu Chính phủ sang thăm Liên Xô nhằm củng cố tình đoàn kết hữu nghị, tăng cường mối quan hệ kinh tế, văn hóa giữa hai nước.

Đáp lại tình cảm chân thành của Việt Nam, Liên Xô cũng dành cho Việt Nam những tình cảm nồng thắm và sự giúp đỡ hào hiệp. Trong những năm tháng chiến tranh, Liên Xô không chỉ giúp đỡ Việt Nam về tiền bạc, hiện vật mà còn giúp Việt Nam phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhiều công trình do nước bạn giúp xây dựng đã gắn bó với bao thế hệ người dân Việt Nam, đến nay vẫn phát huy hiệu quả, như: trường Đại học Bách Khoa, Bệnh viện Hữu nghị Việt-Xô... Sau chiến tranh, với sự hỗ trợ của Liên Xô, các ngành chủ chốt của nền kinh tế quốc dân Việt Nam như năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, khoa học-kỹ thuật, văn hóa-giáo dục... đã được xây dựng và không ngừng phát triển, phục vụ đắc lực cho công cuộc kiến thiết đất nước.

Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, quan hệ hợp tác nhiều mặt, cùng có lợi giữa Việt Nam và Liên bang Nga tiếp tục được coi trọng và ngày càng phát triển mạnh mẽ, toàn diện. Quan hệ hai nước bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi ký Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ hữu nghị giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên bang Nga (ngày 16/6/1994), đặt nền móng và cơ sở pháp lý cho quan hệ hai nước trong giai đoạn phát triển mới. Cho đến nay, lãnh đạo hai nước vẫn luôn khẳng định Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ hữu nghị Việt Nam-Liên bang Nga là văn kiện lịch sử, có ý nghĩa lớn lao, là biểu tượng khởi đầu cho một giai đoạn mới trong phát triển hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và Liên bang Nga, tạo ra tiền đề cho việc đưa quan hệ hai nước lên Đối tác chiến lược toàn diện. Suốt hơn 30 năm qua, các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước đã không ngừng nỗ lực vun đắp cho tình hữu nghị bền chặt, củng cố và thúc đẩy hợp tác song phương một cách toàn diện trên các lĩnh vực, vì lợi ích của nhân dân hai nước, đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và trên thế giới.

Tiếp sau Hiệp ước về nguyên tắc cơ bản trong quan hệ hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga (ngày 16/6/1994), khuôn khổ quan hệ giữa hai nước trong thế kỷ XXI liên tục được nâng lên bằng việc: hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào năm 2001; quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2012; năm 2021 hai nước ký Tuyên bố chung về Tầm nhìn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện đến năm 2030; tháng 6/2024 ký Tuyên bố chung về làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện trên cơ sở thành tựu 30 năm thực hiện Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị Việt Nam-Nga. Đây là những dấu mốc rất quan trọng, đánh dấu sự phát triển trong quan hệ giữa hai nước, thể hiện quyết tâm của Lãnh đạo và nhân dân hai nước đưa hợp tác song phương ngày càng hiệu quả, thực chất trên tất cả các lĩnh vực, xứng tầm Đối tác chiến lược toàn diện, đáp ứng nhu cầu và lợi ích của cả nhân dân hai nước, đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.

Với nền tảng là tình cảm tốt đẹp giữa lãnh đạo và nhân dân hai nước, quan hệ chính trị Việt Nam-Nga có độ tin cậy cao, trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp, trong đó có cấp cao, diễn ra thường xuyên, tạo động lực mạnh mẽ cho hợp tác toàn diện giữa hai nước. Gần đây có các chuyến thăm, tiếp xúc của lãnh đạo cấp cao hai nước như: Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Lê Hoài Trung thăm Nga (tháng 1/2024); Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng điện đàm với Tổng thống Putin nhân dịp ông tái đắc cử Tổng thống Nga (tháng 3/2024); Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm thăm Nga (tháng 4/2024); Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang tham dự Diễn đàn kinh tế quốc tế Saint Petersburg (tháng 6/2024); Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình thăm Nga (tháng 7/2024); Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang thăm Nga (tháng 8/2024); Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt thăm Nga (tháng 9/2024); Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà thăm Nga và đồng chủ trì Khóa họp lần thứ 25 Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam-Nga (tháng 9/2024); Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Nga và đồng chủ trì Phiên họp lần thứ ba Ủy ban Hợp tác liên Nghị viện Việt Nam-Liên bang Nga (tháng 9/2024); Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị các Nhà lãnh đạo Nhóm BRICS mở rộng tại Kazan (Nga) (tháng 10/2024); Chủ tịch nước Lương Cường gặp Phó Thủ tướng Nga Alexei Overchuk nhân dịp tham dự Tuần lễ cấp cao APEC 2024 tại Lima (Peru) (ngày 15/11/2024)…

Về phía Nga có các chuyến thăm Việt Nam của: Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko thăm chính thức, đồng chủ trì Khóa họp 24 Ủy ban liên Chính phủ Việt-Liên bang Nga  (tháng 4/2023); Chủ tịch Đảng cầm quyền Nước Nga thống nhất, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev  thăm chính thức Việt Nam (tháng 5/2023); Chủ tịch Duma Quốc gia Quốc hội Nga Vyacheslav Viktorovich Volodin thăm chính thức Việt Nam (tháng 10/2023); Tổng thống Vladimir Putin thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam (tháng 6/2024); Tổng thống Nga Putin điện đàm và chúc mừng Chủ tịch nước Tô Lâm nhân dịp được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 8/2024); Thủ tướng Nga Mikhail Vladimirovich Mishustin thăm chính thức Việt Nam (ngày 14 và 15/1/2025)...

Ngoài các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao, hai nước cũng duy trì cơ chế Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế-thương mại và khoa học-kỹ thuật, thành lập từ năm 1992 và được nâng cấp lên cấp Phó Thủ tướng từ năm 2011; Ủy ban liên Chính phủ họp thường niên. Gần đây nhất Khóa họp lần thứ 25 Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam-Liên bang Nga  vừa được tổ chức tại Nga vào tháng 9/2024.

Hai bên phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương và các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn Hợp tác Á-Âu (ASEM), Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Diễn đàn phối hợp hành động và xây dựng niềm tin ở châu Á (CICA)...

   * Hợp tác kinh tế-thương mại-đầu tư phát triển năng động

Hợp tác trên nhiều lĩnh vực đa dạng, quan hệ Việt Nam-Liên bang Nga ngày càng có chiều sâu và đi vào thực chất. Hợp tác kinh tế-thương mại hai nước thời gian qua phát triển năng động. Tốc độ tăng trưởng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Liên bang Nga tăng nhanh, đặc biệt từ sau khi Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á-Âu chính thức có hiệu lực tháng 10/2016. 

Năm 2023, kim ngạch thương mại song phương đạt 3,63 tỷ USD; năm 2024 đạt 4,57 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Nga gồm điện thoại, điện tử, dệt may, giày dép, nông, thủy, hải sản các loại…; các mặt hàng nhập khẩu chính gồm than đá, lúa mỳ, sắt thép, phân bón, ô tô, máy móc, thiết bị các loại…

Về đầu tư, tính lũy kế đến hết tháng 12/2024, phía Nga có 201 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 993,55 triệu USD, đứng thứ 26/147 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam, được thực hiện tại 21/63 địa phương, bao gồm cả khu vực dầu khí ngoài khơi, dịch vụ lưu trú và ăn uống, công nghiệp chế biến, chế tạo...

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 16 dự án đầu tư sang Nga còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 1,6 tỷ USD, xếp thứ 4/81 quốc gia và vùng lãnh thổ Việt Nam có đầu tư, chủ yếu của các dự án Liên doanh dầu khí Rusvietpetro, Dự án chăn nuôi bò sữa và nông nghiệp của Tập đoàn TH tại Nga, một số dự án công nghiệp và bất động sản…

Hợp tác trong lĩnh vực cung cấp lương thực, nông sản cho thị trường của nhau cũng đang ngày càng phát triển giữa hai nước. Theo Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam G.S.Bezdetko, ước tính sơ bộ tổng giá trị cung ứng ra thị trường trong năm 2024 giữa hai nước  đã vượt quá 1 tỷ USD. Xu hướng tích cực này vẫn được duy trì phần lớn là do hai nước đã thiết lập được các mối liên kết trực tiếp giữa các cơ cấu kinh doanh chuyên ngành, cũng như việc mở rộng danh sách các công ty đã nhận được giấy phép hoạt động của các cơ quan thú y và kiểm dịch thực vật của hai nước.

Ngoài ra, hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực như khoa học-công nghệ, văn hóa, giáo dục, du lịch, địa phương... ngày càng được mở rộng, trong đó hợp tác khoa học-công nghệ và giáo dục-đào tạo giữa hai nước được đẩy mạnh và nâng lên tầm chiến lược. Nga đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho nhiều sinh viên Việt Nam nhờ vào các chương trình học bổng và đào tạo chất lượng cao, trong đó có các ngành công nghiệp chủ chốt như năng lượng, dầu khí, khoa học cơ bản. Hàng chục nghìn cán bộ khoa học, kỹ sư và công nhân kỹ thuật được đào tạo tại Liên bang Nga đã có những đóng góp tích cực, hiệu quả cho nền kinh tế Việt Nam và là nhân tố tạo cầu nối hữu nghị giữa người dân hai nước. Kể từ năm 2019, Nga đã tăng số học bổng cho Việt Nam lên khoảng 1.000 suất/năm. Hiện có khoảng hơn 5.000 sinh viên Việt Nam du học tại Liên bang Nga.

Các hoạt động giao lưu văn hóa được tổ chức thường xuyên cũng góp phần tăng thêm sự hiểu biết giữa hai dân tộc và tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực khác. Hai bên tổ chức thường niên và luân phiên Những Ngày Văn hóa tại Việt Nam và Nga. Gần đây nhất,Những ngày văn hóa Việt Nam tại Nga đã được tổ chức thành công vào tháng 7/2024.

Hợp tác giữa các địa phương hai nước tiếp tục được duy trì và tăng cường thông qua trao đổi đoàn và ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác. Hiện nay, đã có khoảng 20 cặp quan hệ giữa các địa phương hai nước được thiết lập, đặc biệt giữa Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Moskva, Saint Petersburg... Năm 2024, các đoàn đại biểu của thành phố St. Petersburg và Moskva, các tỉnh Ulyanovsk, Yaroslavl và Yakutia đã đến thăm Việt Nam. Về phía Việt Nam, lãnh đạo các địa phương: Bà Rịa-Vũng Tàu, Cần Thơ, Quảng Trị, Thái Bình và Hải Phòng cũng đã đến thăm các tỉnh của Nga.

Cộng đồng người Việt Nam tại Nga hiện có khoảng 70.000 người, luôn gắn bó và coi Nga là quê hương thứ hai của mình. Tại Liên bang Nga đã thành lập các tổ chức của người Việt như Hội người Việt Nam tại Liên bang Nga, Hội doanh nghiệp, Hội Cựu chiến binh, Hội sinh viên tại Moskva, Hội Văn học Nghệ thuật, Hội Khoa học Kỹ thuật, Hội Y Dược, Hội võ thuật, các Hội đồng hương… Cộng đồng người Việt Nam tại Nga có nhiều đóng góp cho đất nước và sở tại, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước.

   * Nhiều hoạt động kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao

Ngay trong những ngày đầu năm mới 2025, nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga Mikhail Vladimirovich Mishustin đã có chuyến thăm chính thức Việt Nam (vào ngày 14 và 15/1/2025).

Trong chuyến thăm, lãnh đạo hai bên đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cùng kỷ niệm những ngày lễ lớn trong lịch sử hai nước và trong quan hệ Việt Nam-Liên bang Nga, trong đó có: Kỷ niệm 75 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (30/1/1950-30/1/2025), Kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước của Việt Nam (30/4/1975-30/4/2025), Kỷ niệm 80 năm Chiến thắng Chiến tranh vệ quốc vĩ đại của Nga (9/5/1945-9/5/2025), Kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh Việt Nam (2/9/1945-2/9/2025), Kỷ niệm 10 năm ngày ký Hiệp định thương mại tự do giữa Liên minh kinh tế Á-Âu và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (29/5/2015-29/5/2025).

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam G.S.Bezdetko đánh giá, trong 75 năm qua, hai nước đã tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm, trong đó có những kinh nghiệm độc đáo về hợp tác cùng có lợi và đa dạng. Đại sứ G.S.Bezdetko khẳng định, yếu tố then chốt để không ngừng phát triển và củng cố quan hệ Nga-Việt chính là đối thoại chính trị thường xuyên và có ý nghĩa ở cấp cao nhất.

Đánh giá về tiềm năng hợp tác giữa hai nước trong thời gian tới, Đại sứ G.S.Bezdetko cho rằng hai nước cần tiếp tục làm sâu sắc và đa dạng hóa hơn nữa quan hệ hợp tác. Quan hệ hợp tác đó dựa trên cơ sở nền tảng vững chắc của truyền thống lâu đời hữu nghị và tương trợ lẫn nhau, đáp ứng lợi ích cơ bản của hai nước mà mục tiêu chính là đảm bảo sự phát triển thịnh vượng và hạnh phúc của nhân dân hai nước.

Trong khi đó, Đại sứ Việt Nam tại Nga Đặng Minh Khôi nhận định, chặng đường 75 năm đã chứng kiến những giai đoạn phát triển khác nhau của quan hệ Việt Nam-Nga.  Tài sản vô giá có được từ 75 năm hợp tác là tình hữu nghị truyền thống bền vững và sự tin cậy chính trị cao. Đây sẽ là hành trang để hai nước cùng bước tiếp chặng đường mới.

Đại sứ Đặng Minh Khôi cho biết, những thành tựu đạt được trong mỗi giai đoạn tạo tiền đề cho những bước phát triển cao hơn trong giai đoạn tiếp theo. Hiện Việt Nam đang đứng trước kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nước Nga cũng đã trải qua gần 1/4 thế kỷ với nhiều sự kiện trọng đại, vượt qua nhiều thử thách và đạt được những mục tiêu lớn đặt ra, tạo cơ sở vững chắc để tiếp tục phát triển. Trước ngưỡng cửa lịch sử quan trọng, lãnh đạo và nhân dân hai nước đã lựa chọn tiếp tục tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, mở rộng hợp tác thực chất, hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực, phấn đấu nâng tầm hợp tác kinh tế-thương mại tương xứng với quan hệ chính trị.

Trong năm 2025 kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ đầy ý nghĩa này, Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga đã và đang triển khai nhiều hoạt động tập trung vào việc tưởng nhớ và tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Liên bang Nga, phối hợp với Liên hiệp các tổ chức người Việt tại Nga, Hội Hữu nghị Nga-Việt tổ chức các hoạt động giao lưu hữu nghị để giáo dục thế hệ trẻ và các thế hệ mai sau về tình hữu nghị thủy chung giữa hai nước, về sự cần thiết gìn giữ và chung tay vun đắp quan hệ hữu nghị và hợp tác Việt Nam-Liên bang Nga trở thành tài sản chung quý báu của hai dân tộc. 

Bên cạnh đó, Đại sứ quán Việt Nam cũng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan của Việt Nam và Nga trong việc triển khai các hoạt động kỷ niệm, trong đó có các hoạt động mang tính biểu tượng như trao đổi thư, điện mừng giữa lãnh đạo cấp cao hai nước, tổ chức các buổi lễ kỷ niệm chính thức; cũng như thúc đẩy hợp tác thực chất giữa hai nước trên nhiều lĩnh vực, thông qua việc triển khai trao đổi đoàn cấp cao và các cấp, tham gia tổ chức gặp gỡ doanh nghiệp, các sự kiện văn hóa, triển lãm tranh ảnh, các hội thảo, hội nghị khoa học...

Các hoạt động kỷ niệm khẳng định tình hữu nghị truyền thống và sự tin cậy chính trị được xây đắp và tôi luyện trong quá khứ là nền móng vững chắc để ngày nay Việt Nam và Liên bang Nga củng cố và không ngừng đẩy mạnh hợp tác trên nhiều lĩnh vực./.

Trọng Đức (tổng hợp)