Bầu cử Quốc hội và HĐND: Bầu cử là quyền và nghĩa vụ của mọi công dân

Hà Nội (TTXVN 2/3/2026) Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 vào ngày Chủ nhật 15/3/2026 tới là một sự kiện chính trị quan trọng của đất nước. Đây là Ngày hội của toàn dân, là dịp để cử tri, nhân dân cả nước phát huy quyền làm chủ, lựa chọn bầu ra những đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình, tham gia vào Quốc hội và HĐND các cấp - cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở Trung ương và địa phương, góp phần xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

* Bầu cử là quyền và nghĩa vụ của công dân

Quyền bầu cử là quyền cơ bản của công dân theo quy định của pháp luật thực hiện quyền lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực nhà nước. Quyền bầu cử bao gồm việc giới thiệu người ứng cử và bỏ phiếu bầu cử để lựa chọn người đại diện cho mình tại Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Quyền ứng cử là quyền cơ bản của công dân khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật thì có thể thể hiện nguyện vọng của mình được ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.

Điều 27 của Hiến pháp và Điều 2 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định: Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp.

Thông qua bầu cử, công dân trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước, góp phần thiết lập bộ máy nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Vì vậy, thực hiện bầu cử là trách nhiệm của công dân đối với đất nước.

Ở Việt Nam, quyền bầu cử của công dân đã được ghi nhận trong Hiến pháp, xuyên suốt từ Hiến pháp 1946 và hiện nay là Hiến pháp 2013. Theo Hiến pháp, công dân có 2 quyền rất quan trọng. Thứ nhất, công dân từ đủ 21 tuổi trở lên sẽ được có quyền tự ứng cử là đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND. Đến thời điểm hiện nay đã có nhiều công dân thực hiện quyền tự ứng cử của mình. Quyền thứ 2 là là công dân đủ 18 tuổi trở lên, đáp ứng đủ các quy định sẽ được thực hiện quyền bầu cử, trực tiếp lựa chọn những người tiêu biểu nhất để đại diện cho mình trở thành đại biểu Quốc hội, cũng như đại biểu HĐND cấp tỉnh và đại biểu HĐND cấp xã.

Như vậy, việc tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi công dân nhằm mục đích lựa chọn cho mình những người đại diện và trao quyền cho họ thay mặt mình quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước, dân tộc. 

* Bầu cử và ứng cử là những quyền chính trị cơ bản của mỗi công dân Việt Nam

Đại biểu Quốc hội là đại biểu của nhân dân. Do vậy, nhân dân luôn có vai trò to lớn trong mọi khâu, mọi quy trình bầu cử. Việc bầu cử đại biểu Quốc hội ở nước ta diễn ra đã được 15 khóa, từ khóa đầu tiên (ngày 6/1/1946) đến nay đều được tiến hành một cách dân chủ, công khai bảo đảm đúng quy trình, thủ tục, nguyên tắc và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Kết quả và thành công của các cuộc bầu cử, một lần nữa góp phần khẳng định bản chất ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và những giá trị truyền thống cốt lõi của dân tộc Việt Nam. Đó là việc người dân luôn chủ động, trách nhiệm, thực hiện trọn vẹn trách nhiệm, bổn phận công dân đối với Tổ quốc.

Nhìn lại lịch sử, mỗi cuộc bầu cử tuy diễn ra ở thời điểm cách mạng khác nhau, với những khó khăn, chông gai khác nhau, song toàn dân, toàn quân ta luôn một lòng hướng về Đảng và Quốc hội, đoàn kết thực hiện đầy đủ trách nhiệm, bổn phận, để mỗi kỳ bầu cử, số cử tri đi bầu luôn đạt tỷ lệ cao, góp phần quan trọng vào thành công của cuộc bầu cử.

Ở nước ta, quyền bầu cử và ứng cử là những quyền chính trị cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp. Quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ của công dân. Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Nhân dân tổ chức ra Nhà nước bằng cách bầu ra các cơ quan quyền lực nhà nước. Thông qua bầu cử, nhân dân trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước; góp phần thiết lập bộ máy nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Vì vậy, việc lựa chọn những người bảo đảm tiêu chuẩn, xứng đáng đại diện cho Nhân dân tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước là yêu cầu quan trọng và có ý nghĩa chính trị to lớn.

Trong cuộc bầu cử gần đây nhất, cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV và HĐND cấp cấp nhiệm kỳ 2021-2026 mặc dù diễn ra trong bối cảnh là đại dịch COVID-19 nhưng nhân dân, cử tri cả nước vẫn sẵn sàng thực hiện quyền công dân, với tỷ lệ đi bầu cử rất cao. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 đã diễn ra vào ngày 23/5/2021, thu hút hơn 69 triệu cử tri nêu cao tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân, tham gia bỏ phiếu bầu 499 đại biểu Quốc hội khóa XV, với tỷ lệ đi bầu đạt 99,60%.  Thành công của cuộc bầu cử không chỉ khẳng định niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, mà còn tạo nền tảng vững chắc để Quốc hội khóa XV thực hiện trọng trách lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước.

Và ngày Chủ nhật 15/3/2026 tới, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ được tổ chức trên phạm vi cả nước. Cuộc bầu cử lần này diễn ra trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở nước ta sau 40 năm đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực đời sống, xã hội; đồng thời tích cực triển khai việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 cũng diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, là bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành; là nơi để cử tri phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới, góp phần tích cực vào việc xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tại thời điểm hiện nay, cả hệ thống chính trị đang rất tích cực để triển khai các công việc gấp rút, bảo đảm cho sự thành công của cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 15/3/2026./.

An Ngọc (tổng hợp)