COP 30: Thế giới vẫn khẳng định quyết tâm hành động vì khí hậu

Hà Nội (TTXVN 25/11/2025) Sau hơn 2 tuần, Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) đã khép lại tại Belém (Brazil) với những kết quả đan xen: các bên thống nhất được gói tài chính hỗ trợ quốc gia nghèo và bảo vệ rừng, song vẫn chưa đưa ra được lộ trình rõ ràng cho việc loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch.

* Gian nan lộ trình cam kết về cắt giảm nhiên liệu hóa thạch

COP30 diễn ra từ ngày 11 đến 22/11/2025 tại Belém (Brazil), là sự kiện thường niên lớn nhất về biến đổi khí hậu, với đại diện của gần như tất cả các nước trên thế giới tham dự nhằm đàm phán về những giải pháp cắt giảm phát thải khí nhà kính, tăng cường tài chính khí hậu…

Hội nghị COP30 diễn ra vào đúng dịp kỷ niệm 10 năm Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu mang tính lịch sử được ký kết. Năm 2015, Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu được coi là một thành công mang tính biểu tượng cao trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Hiệp định này được hơn 170 nước thông qua tháng 12/2015, tại Hội nghị lần thứ 21 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP 21) diễn ra ở Paris (Pháp), và trở thành một bước đột phá quan trọng trong nỗ lực của cộng đồng quốc tế nhằm kiềm chế sự nóng lên toàn cầu. Nội dung chính của thỏa thuận là hạn chế tình trạng nóng lên của Trái Đất ở mức dưới 2 độ C và nỗ lực cho một mục tiêu tham vọng hơn là 1,5 độ C so với thời kỳ tiền cách mạng công nghiệp. Một nội dung quan trọng khác là từ thời điểm đó đến năm 2020, các nước phát triển sẽ huy động tối thiểu 100 tỷ USD mỗi năm để giúp các nước đang phát triển chuyển đổi sang sử dụng những nguồn năng lượng sạch và ứng phó với biến đổi khí hậu…

Tuy nhiên, gần 10 năm sau kể từ sau khi đạt được sau Hiệp định Paris đạt được, năm 2024 lại được xác nhận là năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc và cũng là năm đầu tiên ghi nhận nhiệt độ toàn cầu đạt mức tăng hơn 1,5 độ C so với mức trung bình thời kỳ tiền công nghiệp. Các hiện tượng thời tiết cực đoan khác cũng ngày càng rõ rệt và tàn phá hơn bao giờ hết với các trận siêu bão, lũ lụt… liên tục hoành hành trên khắp các châu lục. Và đáng lo ngại hơn, năm 2025 có thể phá “kỷ lục” của năm 2024 khi hàng loạt thảm họa thiên nhiên, từ cháy rừng, hạn hán, lũ lụt, sóng nhiệt… đã minh chứng rằng biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa vời, mà đã là sự thực.

Trong bối cảnh đó, hội nghị COP30 lần này được xem là cơ hội để các nước tham dự đàm phán về những giải pháp loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch - nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu. Tuy nhiên thực tế đây vẫn là vấn đề vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), thời gian qua đã có nhiều tiến bộ đạt được trong việc triển khai cam kết theo Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu, trong đó nhiều quốc gia nghiêm túc nhìn nhận về khủng hoảng khí hậu và đưa ra cam kết theo cơ chế Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Song nỗ lực này vẫn chưa đủ, nhất là trong bối cảnh lượng khí thải tiếp tục tăng, đẩy nhiệt độ toàn cầu lên cao. Trong báo cáo công bố tại COP30, tổ chức Dự án Carbon toàn cầu cảnh báo, lượng khí thải CO2 từ các hoạt động sử dụng nhiên liệu hóa thạch dự kiến tăng 1,1%, đạt mức cao kỷ lục trong năm 2025.

Trước thềm COP30, các nhà khoa học, nhiều tổ chức môi trường và hàng loạt quốc gia dễ bị tổn thương đã lên tiếng kêu gọi một "lộ trình rõ ràng" để chấm dứt kỷ nguyên phụ thuộc vào than đá, dầu mỏ và khí đốt. Tuy nhiên, kết quả của COP30 vẫn chưa đạt như kỳ vọng, bởi các quốc gia đã không thông qua được một "lộ trình" để loại bỏ nhiên liệu hóa thạch - nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu. Thỏa thuận cuối cùng của COP30 chỉ nhắc đến việc "giảm dần", mà không có bất kỳ mốc thời gian ràng buộc hay kế hoạch cụ thể nào. Sự thiếu vắng một lộ trình được thông qua đồng nghĩa với việc thế giới vẫn chưa có một định hướng chung và rõ ràng để đạt được mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C theo như nội dung Hiệp định Paris năm 2015.

* Bước tiến về đóng góp tài chính và chuyển đổi công bằng...

Mặc dù ko đạt được cam kết về cắt giảm nhiên liệu hóa thạch, song COP30 vẫn ghi nhận một số điểm sáng. Đó là việc các nước đã đạt được thỏa thuận cam kết tăng gấp 3 lần tài chính thích ứng, tăng cường hỗ trợ các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thảm họa khí hậu, và chuyển đổi công bằng (JTM).

Trong đó, thành tựu nổi bật nhất tại COP30 là việc gần 200 quốc gia đã ký kết một thỏa thuận về việc tăng gấp 3 lần Quỹ tài chính thích ứng, nhằm hỗ trợ các nước nghèo chống chọi với thiên tai. Con số này tương đương khoảng 120 tỷ USD, dựa trên mức cam kết năm 2025.

Trước đó, năm 2024, các nước giàu đã đồng ý cung cấp 300 tỷ USD mỗi năm cho các nước đang phát triển vào năm 2035 dưới dạng tài chính khí hậu, mà không có khoản tiền cụ thể nào dành cho việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Phần lớn số tiền này được đầu tư vào các dự án giảm phát thải khí nhà kính, chẳng hạn như năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, các nước đang phát triển cho rằng con số này là quá thấp, khi nghiên cứu của Liên hợp quốc cho thấy chỉ riêng các quốc gia đang phát triển đã cần ít nhất 4 lần con số đó. Do đó, mục tiêu tăng gấp 3 lần khoản tài chính được thống nhất tại COP30 lần này có thể đồng nghĩa với việc 120 tỷ USD trong số 300 tỷ USD nói trên được dành cho các nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, hội nghị COP30 còn có một điểm sáng khác được ghi nhận như: một nhóm các quốc gia công bố cam kết huy động 2,5 tỷ USD đến năm 2030 để ngăn chặn nạn phá rừng tại lưu vực sông Congo, nơi được coi là lá phổi xanh thứ hai của hành tinh sau rừng Amazon. Đây được xem là bước nối tiếp và mở rộng sáng kiến đưa ra tại COP26, khi các nhà tài trợ quốc tế nhất trí đóng góp 1,5 tỷ USD cho giai đoạn đến năm 2025 để bảo vệ rừng lưu vực sông Congo.

Một điểm sáng khác là COP30 đã thông qua Cơ chế chuyển đổi công bằng (JTM). Cơ chế này đảm bảo rằng quá trình dịch chuyển sang kinh tế xanh phải diễn ra công bằng và bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của người lao động bị mất việc, phụ nữ và cộng đồng bản địa. Cơ chế này giúp mở đường cho những cuộc thảo luận về hỗ trợ tài chính, chính sách và tháo gỡ các rào cản đối với chuyển đổi công bằng. Liên minh Hành động khí hậu quốc tế xem đây là “thành tựu lớn nhất của COP30”, đồng thời là một trong những kết quả dựa trên quyền con người mạnh mẽ nhất trong lịch sử đàm phán khí hậu Liên hợp quốc. Việc đặt công bằng xã hội vào trung tâm được đánh giá là điều kiện then chốt để nâng cao cơ hội hiện thực hóa các mục tiêu khí hậu toàn cầu.

Đánh giá kết quả Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30), Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, ông Simon Stiell, nhận định hợp tác toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu vẫn duy trì tích cực và vững chắc, bất chấp bối cảnh chính trị thế giới nhiều biến động. Ông Stiell cho rằng hội nghị năm nay diễn ra trong bối cảnh "sự phủ nhận, chia rẽ và cạnh tranh địa chính trị" đang cản trở nỗ lực hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, các chính phủ vẫn tái khẳng định quyết tâm hành động vì khí hậu. Theo ông Stiell, COP30 cho thấy hợp tác khí hậu "vẫn đang được duy trì mạnh mẽ", giúp nhân loại kiên trì theo đuổi mục tiêu giữ mức tăng nhiệt toàn cầu ở 1,5 độ C.

Trong khi đó, Liên minh các quốc đảo nhỏ (AOSIS) - đại diện cho lợi ích của 39 quốc đảo và vùng ven biển thấp - đánh giá thỏa thuận tại COP30 "chưa hoàn hảo" nhưng vẫn là bước tiến hướng tới "sự tiến bộ". Tuyên bố của AOSIS nhấn mạnh kết quả tại hội nghị phản ánh "sự thúc đẩy chủ nghĩa đa phương", cho phép mọi quốc gia được lắng nghe, trao đổi quan điểm, hợp tác và tìm được tiếng nói chung./.

Trọng Đức