Chuyến thăm góp phần củng cố hơn nữa tình cảm hữu nghị, sự gắn bó giữa nhân dân hai nước, tạo dựng nền tảng vững chắc để quan hệ Việt Nam- Nhật Bản tiếp tục phát triển mạnh mẽ, bền vững, vì lợi ích của hai dân tộc, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Ngày 21/9/1973, Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Kể từ đó đến nay, quan hệ hai nước không ngừng được xây dựng trên cơ sở tin cậy lẫn nhau, với rất nhiều thỏa thuận hợp tác đã được ký kết và tổ chức triển khai có hiệu quả. (Ảnh chụp lại tư liệu: Minh Anh/Vietnam+)
* Quan hệ chính trị-ngoại giao gắn bó, tin cậy
Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/9/1973. Trải qua hơn 50 năm vun đắp và xây dựng, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản không ngừng được củng cố và phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực, trở thành một điểm sáng trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
Sau hơn 5 thập kỷ, quan hệ hai nước có nền tảng tốt đẹp và nhiều lợi ích chung, đạt đồng thuận cao và sự ủng hộ trong nội bộ Nhật Bản và các chính đảng lớn. Khuôn khổ quan hệ giữa hai nước đã liên tục được nâng cấp, từ "Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài" (năm 2002) lên "Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2009), "Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2014), "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" (tháng 11/2023).
Việc nâng cấp quan hệ thành "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" đã phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và sự chín muồi của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, mở ra thời kỳ hợp tác phát triển mới thực chất và hiệu quả hơn nữa trên mọi lĩnh vực, đáp ứng mong muốn, nhu cầu và lợi ích của nhân dân hai nước, góp phần vào hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới.
Hai nước duy trì thường xuyên các cuộc tiếp xúc, giao lưu các cấp với sự tin cậy chính trị cao. Nổi bật gần đây nhất là: Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm chính thức Nhật Bản (tháng 11/2021), dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) mở rộng và làm việc tại Nhật Bản (tháng 5/2023); Thủ tướng Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 50 năm quan hệ ASEAN-Nhật Bản và tiến hành các hoạt động song phương tại Nhật Bản (tháng 12/2023); Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm trực tuyến cấp cao với Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio (ngày 3/9/2024); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru nhân dịp tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 44, 45 và các Hội nghị Cấp cao liên quan diễn ra tại Vientiane (Lào) (ngày 11/10/2024); Chủ tịch nước Lương Cường gặp Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru nhân dịp tham dự Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) 2024 tại Lima (Peru) (tháng 11/2024); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru nhân dịp tham dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm Các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại Rio de Janeiro (Brazil) (ngày 18/11/2024); Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Nhật Bản (tháng 12/2024)…
Hoàng Thái tử Nhật Bản Akishino và Công nương Kiko thăm chính thức Việt Nam vào dịp hai nước kỷ niệm 50 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (21/9/1973-21/9/2023). (Ảnh: An Đăng/TTXVN)
Phía Nhật Bản có chuyến thăm chính thức Việt Nam của: Thủ tướng Suga Yoshihide (tháng 10/2020); Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio (tháng 4/2022); Chủ tịch Thượng viện Nhật Bản Otsuji Hidehisa (tháng 9/2023); Hoàng Thái tử Akishino và Công nương Kiko thăm và dự Lễ kỷ niệm 50 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản (tháng 9/2023); Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Kamikawa Yoko (tháng 10/2023); Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Kato Katsunobu thăm, làm việc tại Việt Nam (tháng 1/2025)...
Ngoài các hoạt động trao đổi đoàn cấp cao, hai nước hiện cũng đang duy trì hiệu quả các cơ chế đối thoại, như: Ủy ban Hợp tác Việt Nam- Nhật Bản do hai Bộ trưởng Ngoại giao làm đồng Chủ tịch (từ năm 2007, đã họp 12 lần); Ủy ban hỗn hợp về thương mại, năng lượng và công nghiệp (từ năm 2015); Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản; Đối thoại Nông nghiệp cấp Bộ trưởng (từ năm 2014); Đối thoại Đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản về ngoại giao-an ninh-quốc phòng cấp Thứ trưởng ngoại giao (từ năm 2010, đã họp 8 lần); Đối thoại Chính sách quốc phòng Việt Nam- Nhật Bản cấp Thứ trưởng (từ năm 2012); Đối thoại An ninh cấp Thứ trưởng (từ năm 2013).
Quan hệ giữa cơ quan lập pháp của hai nước cũng luôn được đẩy mạnh, phát triển ngày càng đi vào thực chất, hiệu quả. Hai bên thường xuyên trao đổi đoàn cấp cao và đoàn các cấp nhằm trao đổi kinh nghiệm giữa các Ủy ban chuyên môn và các nghị sỹ, góp phần thiết thực vào việc triển khai và thúc đẩy các thỏa thuận của hai nước, tạo sự lan tỏa và hỗ trợ hoạt động của Chính phủ, đẩy mạnh ngoại giao nhân dân, bảo đảm hiệu quả các chương trình, dự án hợp tác giữa Việt Nam với Nhật Bản. Nhóm Nghị sỹ hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản cùng với Liên minh Nghị sỹ Nhật Bản-Việt Nam luôn đóng vai trò cầu nối tích cực, thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước trên nhiều lĩnh vực, giao lưu giữa các nghị sỹ, hợp tác địa phương đi vào chiều sâu, thực chất.
Cùng với đó, hai bên hợp tác chặt chẽ và hiệu quả tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, như Liên hợp quốc, các hội nghị ASEAN+, APEC, ASEM… đóng góp ngày càng tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa của Nhà nước Việt Nam.
* Đối tác quan trọng hàng đầu và lâu dài
Quan hệ kinh tế-thương mại song phương Việt Nam-Nhật Bản được xây dựng trên nền tảng là các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mà hai nước đã ký kết, cũng như thông qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Nhật Bản tại Việt Nam.
Lễ khánh thành tuyến đường sắt đô thị số 1 Bến Thành - Suối Tiên (tuyến Metro số 1), sau 2 tháng vận hành chính thức. Metro số 1 là tuyến tàu điện ngầm đầu tiên của Việt Nam, là dự án vốn vay ODA lớn nhất của Nhật Bản dành cho Việt Nam và là dự án mang tính biểu tượng của hợp tác Nhật-Việt (TP. Hồ Chí Minh, 09/3/2025). Ảnh: Thanh Vũ - TTXVN
Nhật Bản hiện là đối tác cung cấp vốn vay và viện trợ ODA song phương lớn nhất và đối tác hợp tác lao động lớn nhất, nhà đầu tư lớn thứ ba, đối tác thương mại, du lịch lớn thứ tư của Việt Nam. Kim ngạch thương mại song phương năm 2022 đạt 47,6 tỷ USD; năm 2023 đạt 44,98 tỷ USD; năm 2024 đạt 46,2 tỷ USD; 3 tháng đầu năm 2025 đạt 12 tỷ USD.
Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nhật Bản gồm: thủy sản, quần áo, giày dép, thiết bị điện/cơ khí, sản phẩm gỗ, sản phẩm nhựa…, và các mặt hàng Việt Nam nhập khẩu chủ yếu từ Nhật Bản gồm: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, sản phẩm điện tử và linh kiện, sắt thép, linh kiện ô tô, hóa chất…
Về đầu tư trực tiếp (FDI), tính lũy kế đến tháng 3/2025, Nhật Bản là nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn thứ 3 ở Việt Nam (sau Hàn Quốc và Singapore) với 5.557 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 78,6 tỷ USD. Chỉ tính riêng trong 3 tháng đầu năm 2025, tổng vốn đăng ký của Nhật Bản đạt 1,13 tỷ USD, tăng 20,6% so với cùng kỳ với 77 dự án đăng ký cấp mới, đứng thứ 3/73 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Ở chiều ngược lại, tính lũy kế đến tháng 3/2025, Việt Nam có 126 dự án đầu tư sang Nhật Bản với tổng vốn đăng ký đạt 20,6 triệu USD (chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện, khí, nước, điều hòa, bất động sản…).
Nhật Bản cũng là nước cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất cho Việt Nam, với tổng giá trị vay tính đến hết năm tài khóa 2024 là khoảng 2.550 tỷ Yên (tương đương hơn 23 tỷ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của Chính phủ. Nguồn vốn ODA của Nhật Bản góp phần quan trọng trong việc phát triển các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm, tạo động lực lan tỏa tích cực, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế-xã hội một cách bền vững; hỗ trợ chuyển giao công nghệ tiên tiến, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.
Việt Nam luôn đánh giá cao phía Nhật Bản đã dành cho Việt Nam sự hỗ trợ tài chính hiệu quả để thực hiện các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô, có tính lan tỏa lớn, như cầu Nhật Tân, nhà ga T2 của sân bay quốc tế Nội Bài và gần đây nhất là tuyến Metro số 1 TP. Hồ Chí Minh (Bến Thành-Suối Tiên) đã chính thức vận hành thương mại từ cuối tháng 12/2024…
Hiện Nhật Bản cam kết hỗ trợ Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045 thông qua thúc đẩy các lĩnh vực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ. Đặc biệt, hai nước đang triển khai 15 dự án năng lượng tái tạo với tổng vốn đầu tư lên tới 20 tỷ USD trong khuôn khổ Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC).
Học sinh tỉnh Fukuoka (Nhật Bản) trải nghiệm làm gốm khi tham quan làng nghề Bát Tràng (Hà Nội, 10/08/2023). Ảnh: TTXVN phát
Ngoài hợp tác kinh tế-thương mại, hai nước cũng hợp tác hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác như văn hóa, giáo dục-đào tạo, y tế, du lịch, hợp tác giữa các địa phương, lao động… Trong đó, hợp tác giáo dục-đào tạo giữa hai nước đã phát triển dưới nhiều hình thức. Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới chính thức đưa tiếng Nhật vào giảng dạy ở bậc trung học cơ sở từ năm 2003, tiểu học từ năm 2019. Nhật Bản là một trong những nước viện trợ lớn nhất cho ngành giáo dục-đào tạo của Việt Nam thông qua các chương trình viện trợ ODA. Hai bên đã ký kết nhiều văn kiện hợp tác trong lĩnh vực này.
Số lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản hiện đạt hơn 51.000 người. Nhật Bản đã hỗ trợ nâng cấp 4 trường đại học của Việt Nam đạt đại học chất lượng cao. Hai nước đã hợp tác thành lập Trường Đại học Việt Nhật tại Hòa Lạc (Hà Nội) vào tháng 10/2014 nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam trong lĩnh vực khoa học công nghệ, quản lý và dịch vụ.
Về giao lưu văn hóa, các lễ hội thường niên như Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản, Lễ hội Nhật Bản tại Việt Nam và Lễ hội Hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam… luôn được đông đảo nhân dân hai nước đón nhận.
Về hợp tác lao động, hai bên đã ký Bản ghi nhớ về việc Nhật Bản tiếp nhận điều dưỡng viên, hộ lý của Việt Nam; Bản ghi nhớ hợp tác về chế độ thực tập sinh kỹ năng (tháng 6/2017); Bản ghi nhớ về chế độ Lao động kỹ năng đặc định (tháng 5/2019). Việt Nam là quốc gia đứng đầu trong tổng số 15 quốc gia tham gia phái cử lao động sang Nhật Bản (khoảng 310.000 người). Nhật Bản cam kết sẽ tiếp tục cải thiện điều kiện làm việc cho lao động Việt Nam và mở rộng giảng dạy tiếng Nhật tại Việt Nam trong trung và dài hạn, đồng thời mong muốn gia tăng thêm số lượng nhân lực tiếng Nhật trình độ cao.
Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Vũ Việt Trang và Chủ tịch Hãng Thông tấn Kyodo News (Nhật Bản) Toru Mizutani ký Thỏa thuận hợp tác giữa Thông tấn xã Việt Nam và Kyodo News (Nhật Bản), sáng 3/8/2023. Ảnh: An Đăng - TTXVN
Hợp tác địa phương hai nước được thúc đẩy mạnh mẽ, địa phương của Việt Nam và Nhật Bản đã ký hơn 110 văn bản hợp tác, trong đó các cặp quan hệ tiêu biểu có TP Hồ Chí Minh với Osaka (2007), Nagano (2017); Hà Nội với Fukuoka (2008), Tokyo (2013); Đà Nẵng với Sakai (2009), Yokohama (2013); Phú Thọ - Nara (2014), Huế - Kyoto (2014); Quảng Nam - Nagasaki (2014); Hưng Yên - Kanagawa (2015), Hải Phòng - Niigata (2015)...
Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã vượt hơn 600.000 người, là cộng đồng lớn thứ 2 tại Nhật Bản và trên thế giới và đang tiếp tục tăng lên. Người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập trên khắp 47 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương của Nhật Bản, trong đó chủ yếu tập trung tại tỉnh Aichi, Tokyo, Osaka, Saitama, Chiba; khu vực Kyushu… Đây là nền tảng vững bền cho quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, góp phần làm cho hai dân tộc ngày càng xích lại gần nhau hơn.
* Tiếp tục triển khai hiệu quả nội hàm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản
Trên nền tảng quan hệ tốt đẹp, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru lần này có ý nghĩa hết sức quan trọng. Theo Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, đây là chuyến thăm đầu tiên của ông đến Việt Nam sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và phồn vinh tại châu Á và trên thế giới".
Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu. Ảnh: Xuân Giao - Pv TTXVN tại Nhật Bản
Đại sứ Phạm Quang Hiệu cho biết, trong khuôn khổ chuyến thăm lần này, lãnh đạo hai nước sẽ tập trung trao đổi sâu về các lĩnh vực hợp tác chiến lược. Theo đó, Nhật Bản tiếp tục ủng hộ, hỗ trợ Việt Nam thực hiện 3 đột phá chiến lược về thể chế, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực, giúp Việt Nam công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong đó, hợp tác kinh tế-thương mại-đầu tư là trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ song phương. Do đó, các nội dung như cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường cho hàng hóa của nhau sẽ được chú trọng trong chuyến thăm lần này.
Hai bên phấn đấu sớm mở cửa thị trường cho quả bưởi Việt Nam và nho Nhật Bản; đồng thời trao đổi về khả năng tiếp tục mở cửa thị trường cho các mặt hàng hoa quả, nông sản khác của hai bên như chanh leo Việt Nam và đào Nhật Bản...
Bên cạnh đó, hai bên sẽ trao đổi về những trụ cột mới trong quan hệ hợp tác giữa hai nước, phù hợp với tình hình mới. Đó là tăng cường hợp tác về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng mới...., tổ chức diễn đàn hợp tác do Thủ tướng hai nước đồng chủ trì liên quan đến các lĩnh vực này.
Ngoài những lĩnh vực nêu trên, hai nước còn hướng tới phối hợp chặt chẽ để tăng cường hợp tác trong trong một số lĩnh vực đầy tiềm năng như hợp tác trong phòng chống thiên tai, chống biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, giảm phát thải...
Trong khi đó, theo Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki, chuyến thăm lần này là dịp để Thủ tướng Ishiba Shigeru củng cố mối quan hệ tin cậy với các nhà lãnh đạo Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác song phương trong các lĩnh vực như an ninh quốc phòng và kinh tế, cũng như ứng phó với các thách thức trong khu vực và quốc tế.
Đại sứ Ito Naoki nhấn mạnh, trong bối cảnh Đông Nam Á là trung tâm tăng trưởng năng động của thế giới, việc tăng cường quan hệ với Việt Nam-quốc gia có dân số hơn 100 triệu người và nền kinh tế năng động-là một ưu tiên trong chiến lược ngoại giao của Nhật Bản. Thông qua chuyến thăm này, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hơn nữa hoạt động ngoại giao cấp cao hướng tới hiện thực hóa mục tiêu "Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở" dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật./.
Trọng Đức (tổng hợp)