Đồng chí Hồ Tùng Mậu – người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam

Hà Nội (TTXVN 15/6/2026) Đồng chí Hồ Tùng Mậu là học trò xuất sắc của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, nguyên Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Kiểm tra Trung ương Đảng. Với 55 năm tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng liên tục, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã trải qua nhiều thử thách, hy sinh, nhiều lần bị địch bắt giam, nhiều năm bị tù đày trong các nhà lao của chế độ thực dân. Dù trong hoàn cảnh nào, đồng chí vẫn giữ vững niềm tin vào con đường cách mạng, kiên định với lý tưởng đấu tranh vì độc lập của dân tộc và vì hạnh phúc của nhân dân.

   * Đồng chí Hồ Tùng Mậu - người cộng sản kiên trung

Đồng chí Hồ Tùng Mậu tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An. Trong quá trình hoạt động cách mạng tại Thái Lan, đồng chí đổi tên thành Hồ Tùng Mậu và sử dụng tên gọi này cho đến cuối đời. Đồng chí còn có nhiều bí danh khác như Ích, Lương Tử Anh, Phan Tái, Hồ Mộng Tống, Hồ Quốc Đống...

Sinh ra trong một gia đình, gia tộc giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, ở một vùng quê văn hiến, nên đồng chí luôn trăn trở và tìm đường cứu nước; lại được nhà chí sĩ yêu nướcPhan  Bội Châu và Hồ Học Lãm giới thiệu, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã gặp Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu (Trung Quốc) và được Người trực tiếp đào tạo, huấn luyện theo con đường cách mạng vô sản.

Tiếp nhận ánh sáng chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã dồn hết tâm trí, nghị lực, thời gian cho việc học tập và giúp Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức các khóa huấn luyện chính trị đặc biệt tại Quảng Châu (Trung Quốc). 

Trong những năm 1925-1927, đồng chí Hồ Tùng Mậu là một trong những trợ thủ đắc lực nhất của Lãnh tụNguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu. Đồng chí được Người tin tưởng giao là một trong những người giữ vai trò chính trong việc tổ chức các lớp, làm trợ giảng, dịch thuật tài liệu, hướng dẫn các học viên học tập, thảo luận, đồng thời, phụ trách việc liên hệ với giảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc đến giảng tại các lớp huấn luyện.

Đầu năm 1930, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí Hồ Tùng Mậu có đóng góp quan trọng vào quá trình vận động đi đến thống nhất các tổ chức cộng sản trong nước thành một chính đảng cộng sản duy nhất, chấm dứt sự khủng hoảng về tổ chức lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Bản lĩnh người cộng sản của Hồ Tùng Mậu được thể hiện rõ nhất trong những năm tháng bị tù đày. Chặng đường cách mạng kiên cường, bất khuất của đồng chí trong lao tù đế quốc kéo dài hơn 14 năm. Nhà tù khắc nghiệt đã thử thách lòng trung kiên của người chiến sĩ cộng sản Hồ Tùng Mậu với lý tưởng cách mạng cao đẹp vì đất nước, vì Nhân dân. Đồng chí luôn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, là trung tâm đoàn kết các anh em tù chính trị, truyền cho anh em, đồng chí những kinh nghiệm đấu tranh cách mạng bền bỉ.

Tháng 7/1945, Xứ ủy Trung Kỳ điều động đồng chí Hồ Tùng Mậu tham gia chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền đang đến gần ở các tỉnh miền Trung, đóng góp vào thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và anh dũng hy sinh, để lại tấm gương đạo đức cách mạng và một lẽ sống cao đẹp: Vì nước, vì dân, hy sinh vì nghĩa lớn.

  * Nhà lãnh đạo tài năng của Đảng

Trong quá trình hoạt động cách mạng trên bất kỳ cương vị công tác nào, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn khẳng định bản lĩnh, tài năng, hết lòng, hết sức phụng sự cách mạng, tận trung với nước, tận hiếu với dân.

Trong giai đoạn 1925-1926, đồng chí đã tích cực hoạt động tuyên truyền, tổ chức, huấn luyện chính trị, xây dựng lực lượng cho cách mạng. Qua việc tham gia tổ chức giảng dạy tại các lớp huấn luyện cán bộ ở Quảng Châu, trực tiếp tuyên truyền vận động xây dựng tổ chức, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã thể hiện rõ phẩm chất, năng lực hoạt động cách mạng. Cống hiến quan trọng của đồng chí Hồ Tùng Mậu là những đóng góp trong việc tổ chức nhiều hoạt động chuẩn bị tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu hoạt động không mệt mỏi nhằm tuyên truyền vận động thanh niên trong và ngoài nước tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng chí được giao dự thảo Điều lệ của Hội, tham gia xuất bản tờ báo Thanh niên, tổ chức cơ quan huấn luyện “chính trị đặc biệt” cho cán bộ trong nước sang hoạt động, là Ủy viên ngoại giao của Chi hội Việt Nam trong Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông.

Trên cương vị Chính ủy Liên khu IV, đồng chí đã quan tâm củng cố, kiện toàn tổ chức Đảng ở các tỉnh Bắc Trung Bộ; chú trọng công tác chính trị, tư tưởng trong lực lượng vũ trang. Trên cương vịvphụ trách, kiêm Chính ủy của Trường Quân chính ở Nhượng Bạn, đồng chí đã đào tạo hàng trăm cán bộ chỉ huy và chính ủy viên cấp đại đội, tiểu đoàn cho lực lượng Vệ quốc đoàn Quân khu IV và các đoàn quân Nam tiến.

Đảm nhận trọng trách Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến-Hành chính Liên khu IV, đồng chí đi sâu đi sát thực tế kháng chiến, kiến quốc của quân và dân Liên khu IV. Đồng chí đã cùng các đồng chí trong Liên khu ủy và Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV tăng cường xây dựng, củng cố tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, cải tiến lề lối làm việc, cách thức điều hành hoạt động, tổ chức quân và dân Liên khu IV thực hiện sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Bộ Tổng Tư lệnh, tích cực xây dựng lực lượng, chuẩn bị các điều kiện sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng kẻ thù.

Tháng 12/1949, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử giữ chức Tổng Thanh tra Chính phủ. Đảm nhiệm trọng trách này, đồng chí đã tổ chức, lãnh đạo cơ quan Thanh tra Chính phủ hoạt động hiệu quả ngay từ những ngay đầu mới thành lập. Đồng chí đã chỉ đạo xử lý nhiều vụ việc tiêu cực, tham ô, mất dân chủ (như vụ sai phạm về tín dụng sản xuất ở Liên khu III năm 1949; vụ biển thủ công quỹ, tham ô, lãng phí… trong quân đội do Trần Dụ Châu gây ra năm 1950); thanh tra, kiểm tra tình hình các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh sau khi có đơn, thư phản ánh của Nhân dân và đã kịp thời báo cáo kết quả cho Chủ tịch Hồ Chí Minh (năm 1950); phối hợp với Liên khu III kiểm tra, báo cáo những thiếu sót, hạn chế của Mặt trận đường 5 (1/1951)… Chỉ trong thời gian chưa đầy 2 năm trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã góp phần xây dựng nền móng hệ thống lý luận của Thanh tra Việt Nam; kiên quyết xử lý những sai phạm của cán bộ, đảng viên, làm trong sạch tổ chức bộ máy nhà nước, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng và Chính phủ, củng cố mối quan hệ quân, dân, chính, Đảng; góp phần đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đi đến thắng lợi.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã vận dụng tốt chính sách đại đoàn kết dân tộc và đường lối kháng chiến, kiến quốc toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh, đem “tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân”. Những lần đi công tác xuống cơ sở, đồng chí thường đến từng xã, gặp từng cán bộ, lắng nghe tình hình công tác, tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân và góp ý kiến tỉ mỉ về mọi công việc và cách lãnh đạo của cán bộ xã.

Là Hội trưởng Hội Việt - Hoa hữu nghị đầu tiên (thành lập năm 1950), đồng chí đã nêu cao tinh thần quốc tế vô sản trong sáng, góp phần xây dựng và thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước.

Có thể khẳng định, cuộc đời hoạt động của đồng chí Hồ Tùng Mậu là minh chứng sinh động cho bản lĩnh chính trị, ý chí kiên cường và sự cống hiến của lớp chiến sĩ cộng sản tiền bối. Tấm gương trung thành, tận tụy, đức tính cần kiệm liêm chính của ông mãi là bài học quý giá cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo khoa học với chủ đề “Đồng chí Hồ Tùng Mậu - Nhà lãnh đạo kiên trung, tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam” (14/6/2026), đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Hiện nay toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang nỗ lực đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các chủ trương, chính sách đổi mới của chính trị vào cuộc sống; tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; phấn đấu xây dựng đất nước hòa bình, độc lập, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước lên chủ nghĩa xã hội.

Trong bối cảnh đó, tấm gương của đồng chí Hồ Tùng Mậu không chỉ có giá trị lịch sử, mà còn có ý nghĩa thời sự sâu sắc đối với công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước và công tác cán bộ.

Cuộc đời đồng chí nhắc nhở chúng ta về sự kiên định lý tưởng, giữ vững đoàn kết thống nhất trong Đảng, tinh thần trọng dân, gần dân, vì dân, năng lực tổ chức thực tiễn, đạo đức liêm chính và trách nhiệm phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân./.

Phương Phương