Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026: Xây dựng hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho trẻ em trong kỷ nguyên số

Hà Nội (TTXVN 22/5/2026) Ngày 22/5/2026, Lễ trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức sẽ diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội.

Ra đời năm 2020, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đã từng bước khẳng định uy tín và sức lan tỏa, trở thành một trong những điểm hẹn đáng chú ý của đời sống văn học nghệ thuật thiếu nhi. Năm 2026, Giải thưởng hướng tới mục tiêu dài hạn, đó là kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số.

*Hướng tới hệ sinh thái sáng tạo cho trẻ em

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020 nhằm trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc “của thiếu nhi” (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc “vì thiếu nhi” (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và một số Tặng thưởng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire).

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, bước vào mùa giải thứ 7 (năm 2026), Ban tổ chức quyết định nâng tầm Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn với nhiều đổi mới quan trọng. Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và tôn vinh các sáng tạo “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi”, Giải thưởng hướng tới mục tiêu dài hạn: góp phần kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số. Giải thưởng triển khai các giải pháp thúc đẩy mạnh mẽ việc chuyển hóa những tác phẩm đoạt giải giàu tiềm năng thành các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh thiếu nhi.

Mùa giải thứ 7 được khởi động từ ngày 26/3/2026; đã xem xét, thẩm định 146 tác phẩm thiếu nhi tiêu biểu được sáng tác, hoàn thiện trong khoảng thời gian từ 1/1/2025 - 25/4/2026

Qua hai vòng chấm, bộ phận thường trực của Hội đồng giám khảo đã chọn ra Top 10 tác phẩm xuất sắc nhất lọt vào chung khảo, gồm: “100 cái chân” (truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, Nhà xuất bản Trẻ); “Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian” (bản thảo truyện dài của Nguyễn Thị Như Hiền); “Bác sách bụng to” (bản thảo tập thơ của Vũ Ngọc Diệp, 11 tuổi); bộ tranh “Tiếng nói đại dương” của họa sĩ nhí Nguyễn Minh Quân (11 tuổi); bộ tranh “Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam” của họa sĩ nhí Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi); “Chú robot tưởng mình là người” (truyện của Lê Anh Vinh, Nhà xuất bản Kim Đồng); “Những câu chuyện về công tử mơ mộng” cùng chùm tác phẩm về chú mèo (bản thảo tranh truyện của Lê Nhã Uyên, 10 tuổi); “Phép màu của Kurt” (nhạc kịch do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất); series hoạt hình Wolfoo và hệ sinh thái sáng tạo (do Sconnect Việt Nam sản xuất và phát triển); “Yersin - Khúc hát cá ông” (truyện tranh của Tạ Huy Long, Nhà xuất bản Kim Đồng).

Top 10 chung khảo năm nay cho thấy khá rõ định hướng “nâng tầm” của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư, nhấn mạnh yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng hệ sinh thái sáng tạo và hình thành những sản phẩm văn hóa có khả năng lan tỏa rộng trong đời sống đương đại.

Trước hết, những tác phẩm vào chung khảo cho thấy sự mở rộng đáng kể về biên độ sáng tạo khi xuất hiện đồng thời nhiều loại hình khác nhau như văn xuôi, thơ, hội họa, truyện tranh, nhạc kịch, điện ảnh, hoạt hình và mô hình sáng tạo đa nền tảng. Nổi bật có thể kể tới nhạc kịch “Phép màu của Kurt” (do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất) hay series hoạt hình Wolfoo (phim nhiều tập và chiếu rạp), hệ sinh thái sáng tạo (do Sconnect Việt Nam sản xuất và phát triển), chứng tỏ giải thưởng đang ngày càng quan tâm tới những lĩnh vực tiềm năng trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa thực thụ.

Một điểm nổi bật khác là sự xuất hiện đông đảo tác giả nhí so với các mùa giải trước. Năm nay có tới 4 tác giả nhí góp mặt trong Top 10 gồm: Vũ Ngọc Diệp (11 tuổi), Nguyễn Minh Quân (11 tuổi), Lê Nhã Uyên (10 tuổi) và Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi).

Bên cạnh đó, Top 10 cũng ghi nhận sự xuất hiện của nhiều cây bút giàu khát vọng sáng tạo cho thiếu nhi như Nguyễn Thị Như Hiền, Lê Anh Vinh, cho thấy đời sống sáng tác dành cho thiếu nhi đang được bổ sung thêm những lực lượng mới giàu tiềm năng. Cùng với đó, mùa giải năm nay tiếp tục có sự hiện diện của những tên tuổi đã ghi dấu ấn trong đời sống văn học, nghệ thuật thiếu nhi như Nguyễn Ngọc Thuần, Tạ Huy Long.

* Hành trình tôn vinh những sáng tạo nghệ thuật “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi”

Ra đời năm 2020, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đã từng bước khẳng định uy tín và sức lan tỏa, trở thành một trong những điểm hẹn đáng chú ý của đời sống văn học nghệ thuật thiếu nhi.

Trải qua 6 mùa giải đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025) cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 8 tác giả là thiếu nhi.

Nhìn vào “bảng vàng” của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn những năm qua có thể thấy dấu ấn rõ nét giữa việc tôn vinh những giá trị đã được khẳng định và việc phát hiện, nuôi dưỡng những nhân tố mới, qua đó góp phần định hình diện mạo sáng tác dành cho thiếu nhi trong đời sống văn hóa nghệ thuật đương đại.

Trong đó, Giải thưởng Lớn “Hiệp sĩ Dế Mèn” được trao cho những cá nhân có bề dày cống hiến cho thiếu nhi trong suốt cuộc đời và sự nghiệp của mình. Đây đều là những tác giả đã có nhiều năm gắn bó với sáng tác cho thiếu nhi, để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ độc giả. Sự tôn vinh này không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận một bề dày sáng tạo của cá nhân, mà còn khẳng định giá trị bền vững của những đóng góp mang tính nền tảng đối với văn học nghệ thuật thiếu nhi Việt Nam đương đại.

Đáng nói, đến nay các tác giả này vẫn tiếp tục có những sáng tác mới dành cho thiếu nhi, cho thấy những cống hiến không mệt mỏi của những “Hiệp sĩ Dế Mèn” đối với văn học nghệ thuật thiếu nhi. Như Nguyễn Nhật Ánh, Trần Đức Tiến… các tác phẩm mới của họ vẫn được đông đảo bạn đọc đón nhận, tạo hiệu ứng tích cực trên thị trường xuất bản và đời sống văn hóa nước nhà.

Cùng với đó, các giải Khát vọng Dế Mèn và các Tặng thưởng trở thành nơi ghi nhận những tìm tòi sáng tạo mới mẻ, đa dạng về loại hình và thế hệ tác giả. Nhiều gương mặt được vinh danh từ những mùa đầu tiên đến nay vẫn tiếp tục theo đuổi sáng tác cho thiếu nhi, từng bước khẳng định dấu ấn riêng, cho thấy vai trò “vườn ươm” của giải thưởng trong việc phát hiện và nuôi dưỡng các cây bút tiềm năng.

Một số tác giả đã tạo dựng được vị trí đáng chú ý trong mảng sáng tác cho thiếu nhi với nhiều tác phẩm mới liên tục được xuất bản như Nguyễn Hoàng Diệu Thủy (tác giả đầu tiên đoạt 2 giải Khát vọng Dế Mèn vào các năm 2022, 2025), Lữ Mai (Khát vọng Dế Mèn 2024), Uông Triều (Khát vọng Dế Mèn 2023), Lã Thanh Hà (Khát vọng Dế Mèn 2024), Lạc An (Khát vọng Dế Mèn 2023)… Qua đó cho thấy, từ một giải thưởng, Dế Mèn đã góp phần hình thành một lực lượng sáng tác mới, có sự gắn bó ngày càng rõ nét với thiếu nhi.

Trong khi đó, các tác giả là thiếu nhi từng được ghi danh tại giải thưởng cũng tiếp tục được truyền cảm hứng và động lực để duy trì hoạt động sáng tạo. Nhiều em đã có thêm các tác phẩm mới sau khi được vinh danh, từng bước nuôi dưỡng niềm đam mê và định hình con đường sáng tạo trong tương lai. Có thể kể đến các gương mặt như: Xèo Chu (Khát vọng Dế Mèn 2021), Hoàng Nhật Quang (Khát vọng Dế Mèn 2023), Phạm Hải Nguyên (Khát vọng Dế Mèn 2025), Đoàn Lữ Thụy Phương (Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo 2023)… Điều này cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực của giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc vinh danh, mà còn kéo dài trong quá trình phát triển của mỗi cá nhân sáng tạo.

Một điểm đáng chú ý khác, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn không giới hạn loại hình dự thi. Tác phẩm tham dự có thể thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như văn học, mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn, trò chơi… Sự mở rộng này phản ánh quan điểm tiếp cận thiếu nhi như một đối tượng sáng tạo liên ngành, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái nội dung phong phú, phù hợp với sự phát triển của đời sống văn hóa đương đại, nơi các loại hình nghệ thuật ngày càng có sự giao thoa và bổ trợ lẫn nhau.

Quy chế giải thưởng cũng được xây dựng theo hướng cởi mở nhưng chặt chẽ: Không giới hạn độ tuổi tác giả, khuyến khích sự tham gia của cả nghệ sĩ chuyên nghiệp, không chuyên và đặc biệt là các tác giả nhỏ tuổi; đồng thời bảo đảm quy trình xét chọn nghiêm túc thông qua Hội đồng giám khảo uy tín.

Bên cạnh hoạt động trao giải, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn còn gắn với các hoạt động xã hội mang ý nghĩa nhân văn, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và tinh thần sáng tạo đến cộng đồng, đặc biệt là trong việc khuyến khích trẻ em tiếp cận và tham gia vào các hoạt động nghệ thuật.

Bước sang mùa giải thứ 7 - 2026, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn tiếp tục duy trì những tiêu chí cốt lõi, đồng thời kỳ vọng mở rộng hơn nữa sự tham gia của các tác giả, tổ chức và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Trên nền tảng đã được xây dựng trong 6 năm qua, giải thưởng hướng tới việc củng cố vai trò như một “bệ đỡ” cho sáng tác thiếu nhi, nơi các giá trị “cho thiếu nhi”, “vì thiếu nhi” được phát hiện, nuôi dưỡng và lan tỏa một cách bền vững.

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 1 (2020)

 Giải thưởng Lớn - Hiệp sĩ Dế Mèn” (Cricket Knight) đã được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh với tác phẩm “Làm bạn với bầu trời” cùng sự nghiệp sáng tác cho thiếu nhi với 40 đầu sách

Ngoài Giải thưởng Lớn, Ban tổ chức đã trao 4 giải “Khát vọng Dế Mèn” (Cricket Desire) cho các tác phẩm, chùm tác phẩm xuất sắc: “Chùm tranh chủ đề phòng chống COVID-19” của em Nguyễn Đới Chung Anh (10 tuổi); “Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi rơm” (bản thảo truyện dài) của em Cao Khải An (12 tuổi); “Mộng giang hồ” (bản thảo tập truyện ngắn) của tác giả Nguyễn Chí Ngoan và “Chùm ca khúc chủ đề thiếu nhi” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 2 (2021)

Tuy không tìm ra được tác phẩm, tác giả nào để vinh danh ở giải thưởng lớn “Hiệp sỹ Dế Mèn” nhưng Ban Tổ chức đã trao 5 giải đồng hạng "Khát vọng Dế Mèn" ở 3 lĩnh vực là văn học (gồm cả truyện tranh), mỹ thuật và phim. Đó là: Tiểu thuyết "Đi trốn" (Nhà xuất bản Hội Nhà văn) của nhà văn Bình Ca. Tiếp theo là phim hoạt hình "Khúc gỗ mục" (Công ty cổ phần Hãng phim Hoạt hình Việt Nam) do Nghệ sỹ Nhân dân Nguyễn Thị Phương Hoa làm đạo diễn và họa sĩ (Biên kịch: Phan Đức Tuấn - Nguyễn Thị Phương Hoa; biên tập: Bùi Hoài Thu; nhạc sĩ: Trọng Đài). Chùm tranh về thiên nhiên và cuộc sống của hoạ sĩ nhí Xèo Chu (tên thật Phó Vạn An, sinh năm 2007). Truyện tranh "Ly & Chũn - Tết là nhất, nhất là Tết!" (Nhà xuất bản Hội Nhà văn) của Mèo Mốc (Đặng Quang Dũng). Bộ truyện "Khác biệt mới tuyệt làm sao" (Nhà xuất bản Kim Đồng) của Nguyễn Hoàng Vũ và các hoạ sĩ Gà's little world, Hoàng Trung, Ru-oi, Linh Vương.

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 3 (2022)

Mùa giải thứ 3 của Giải Thiếu nhi Dế Mèn, không có Giải thưởng lớn “Hiệp sỹ Dế Mèn”. Ban Tổ chức đã trao 5 giải “Khát vọng Dế Mèn” cho các tác giả, tác phẩm xứng đáng nhất. Đó là các tác phẩm: “Biệt đội thám tử và Emma thảm họa (2 truyện dài của Quyên Gavoye từ nước Pháp); “Chiếc dép thất lạc” của Geralda De Vos (Bỉ) – họa sỹ Sofia Holt (Thụy Điển) do Kim Ngọc dịch; “Đu đưa trên ngọn cây bàng” (bản thảo, Nguyễn Hoàng Diệu Thủy); “Cơ Bản là Cơ Bản” (Phạm Huy Thông); bản thảo chùm 4 truyện ngắn của em Nguyễn Vũ An Băng (9 tuổi ở Hà Nội).

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 4 (2023)

Đây là một mùa giải phong phú, vượt dự đoán, khi có 7 giải thưởng và tặng thưởng được trao, trong đó có 2 tác giả là thiếu nhi. Đáng chú ý, sau giải Hiệp sĩ Dế Mèn đầu tiên (lần 1 - 2020) được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, và sau 2 năm liên tiếp (2021 - 2022) không tìm được "Hiệp sĩ", thì năm 2023 đã có giải Hiệp sĩ Dế Mèn thứ 2 được trao nhà văn Trần Đức Tiến.

Bên cạnh giải thưởng lớn, Ban Tổ chức đã trao 4 giải đồng hạng mang tên “ Khát vọng Dế Mèn” cho: Chùm tranh của Hoàng Nhật Quang (11 tuổi, Lạng Sơn); các tác phẩm "Ông Ba Bị và những đứa trẻ trong mơ" (truyện dài của Lạc An, Nhà xuất bản Kim Đồng); "Ở một nơi có rất nhiều rồng" (bản thảo truyện dài của Mộc An); "Vua ngan xóm hồ" (bản thảo truyện dài của Nhà văn Uông Triều).

Ngoài ra, hai tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo được trao cho các tác phẩm “Nghé ọ Hai Xoáy" (truyện dài của tác giả Phạm Anh Xuân, Nhà xuất bản Văn học - Tân Việt Books); "Tôi, bố tôi, và…", "Từ những bức thư" (chùm bản thảo của tác giả Đoàn Lữ Thụy Phương, 10 tuổi).

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 5 (2024)

Nhà văn Lý Lan đã trở thành tác giả nữ đầu tiên giành giải thưởng lớn - Hiệp sỹ Dế mèn vì những cống hiến cho văn học thiếu nhi xuyên suốt sự nghiệp của mình.

5 giải Khát vọng Dế Mèn được trao cho: "Dưới khung trời ngát xanh” (bản thảo truyện dài của Lữ Mai); “Vương quốc nhỏ bí mật” (thơ của Lã Thanh Hà, minh họa Như Quỳnh, Nhà xuất bản Hà Nội, Crabit Kidbooks); “Cuộc phiêu lưu của Dế Út” (bộ truyện tranh 4 tập của LinhRab, Nhà xuất bản Kim Đồng); “Trăng ơi... từ đâu đến?” (ca khúc của Thái Chí Thanh, phổ thơ Trần Đăng Khoa); “Thư viện kỳ bí” (bản thảo tranh truyện của Lê Sinh Hùng, 14 tuổi).

2 Tặng thưởng của Ban tổ chức được trao cho: Chùm sách thiếu nhi trong bộ “Vun đắp tâm hồn” (của nhà văn May, Nhà xuất bản Kim Đồng) và “Con khỉ vàng Bắp ở Rú Mò” (bản thảo truyện dài của Đặng Chương Ngạn).

- Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 6 (2025)

Giải Hiệp sĩ Dế Mèn được trao cho nhạc sĩ Phạm Tuyên vì đã cống hiến cả cuộc đời và sự nghiệp cho thiếu nhi với những tác phẩm âm nhạc vượt thời gian, trong đó có cuốn Về quê - Khúc đồng dao của bé (đồng tác giả Phạm Hồng Tuyến) lọt vào chung khảo mùa giải năm 2025.

5 giải Giải Khát vọng Dế Mèn được trao cho các tác phẩm: Bộ tranh của họa sĩ nhí Phạm Hải Nguyên (13 tuổi); Có một Trái Đất phẳng trong mắt em (bản thảo tập thơ của Lý Thăng Long); Cuốn cổ thư của một mẫu thần (truyện của Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, NXB Kim Đồng), Hai cuốn truyện của Dy Duyên: Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu (Đốm Đốm vẽ, NXB Kim Đồng) và Những thứ bạn dùng để lấp một cái hố (Thanh Vũ vẽ, NXB Kim Đồng); Trang trại cuối rừng (truyện của Phạm Công Luận, NXB Kim Đồng).

Giải thưởng Dế Mèn 2025 cũng ghi nhận một dấu ấn đặc biệt với Đại sứ truyền cảm hứng đầu tiên là nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung (sinh năm 1983). Trước đó, vào năm 2020, anh từng được trao giải Khát vọng Dế Mèn cho những ca khúc thiếu nhi nổi bật sáng tác trong giai đoạn đó./.

Diệp Ninh (tổng hợp)