Giáo dục với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài cho tương lai đất nước

Hà Nội (TTXVN 31/8/2026) Trong hành trình hiện thực hóa khát vọng hùng cường của dân tộc, Đảng ta xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là một trong 3 đột phá chiến lược, là “chìa khóa vàng” để mở cửa tương lai. Trong đó, giáo dục và đào tạo giữ vai trò quan trọng, là nòng cốt phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, yếu tố nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng.

* “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”

Bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Cha ông ta luôn coi “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí suy thì nước yếu”. Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng việc bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài thành một chiến lược. Người coi nhân tài là tài sản quý của dân tộc, có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng. Theo Người: “Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài ngày càng phát triển thêm nhiều” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 114).

Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc thu hút, trọng dụng nhân tài phù hợp thực tiễn ở từng giai đoạn lịch sử. Từ Đại hội lần thứ VI đến nay, các kỳ Đại hội của Đảng đều nhấn mạnh yêu cầu phát huy nhân tố con người, gắn phát triển nguồn nhân lực với ứng dụng tiến bộ khoa học-công nghệ và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh. Nghị quyết nhấn mạnh: “Xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới. Nhận thức sâu sắc, đầy đủ và thực hiện nhất quán quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc; phát triển giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân… Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm, chiến lược”.

Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã xác định rõ, nhân lực chất lượng cao là "gốc" quyết định năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và nhu cầu thực tiễn, phát triển đại học nghiên cứu thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo đó, Nghị quyết đặt ra mục tiêu: “Xây dựng, đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp được sắp xếp phù hợp và đầu tư nâng cấp; phấn đấu 100% cơ sở giáo dục đại học và ít nhất 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia, 20% cơ sở được đầu tư hiện đại tương đương các nước phát triển ở châu Á. Tỉ lệ người trong độ tuổi theo học các trình độ sau trung học phổ thông đạt 50%. Tỉ lệ người lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên đạt 24%. Tỉ lệ người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ đạt ít nhất 35%, trong đó có ít nhất 6.000 nghiên cứu sinh, 20.000 người học các chương trình tài năng”.

* Đổi mới đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Thực hiện chủ trương của Đảng về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, trong những năm qua, công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao đã được ngành Giáo dục quan tâm, chú trọng. Đặc biệt, năm học 2025-2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và cụ thể hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ngành Giáo dục đã nỗ lực lớn, quyết tâm cao và đạt nhiều kết quả quan trọng.

Trong lĩnh vực giáo dục phổ thông, chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn được cải thiện rõ rệt. Năm học 2025-2026 có khoảng 19,08 triệu học sinh phổ thông đến trường. Số học sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 tăng hơn 24% so với năm trước. Tính cả giáo dục thường xuyên, tỷ lệ người trong độ tuổi học trung học phổ thông và tương đương đạt 77,7%; tỷ lệ đi học trong độ tuổi đạt 98,3% ở tiểu học, 93,3% ở trung học cơ sở và 67,5% ở trung học phổ thông. Các chỉ số này đều cao hơn năm học trước.

Chất lượng giáo dục mũi nhọn tiếp tục được khẳng định. Tại các kỳ Olympic quốc tế năm 2026, học sinh Việt Nam đồng hạng Nhất toàn đoàn môn Hóa học, đồng thời duy trì trong nhóm 5 đến 8 quốc gia dẫn đầu các môn Toán, Vật lý, Sinh học và Tin học trong số khoảng 100 quốc gia tham gia.

Song song với giáo dục phổ thông, giáo dục đại học được xác định là trụ cột quan trọng trong đào tạo nhân lực trình độ cao. Giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao chuyển biến tích cực; quy mô người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ chiến lược tăng. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã có hơn 90 chương trình tài năng kỹ sư, thạc sĩ STEM được triển khai tại 23 cơ sở giáo dục đại học. Tỷ lệ sinh viên STEM nhập học năm 2026 đạt 33,6%, tiến sát mục tiêu 35% vào năm 2030. Trong đó, khoảng 11.000 sinh viên học các ngành khoa học cơ bản và 110.000 sinh viên học các ngành kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược.

Đáng chú ý, tỷ lệ giảng viên đại học có trình độ tiến sĩ tăng từ 32,6% lên 36,3%; số chương trình đào tạo được công nhận theo tiêu chuẩn nước ngoài tăng từ 621 chương trình cuối năm 2024 lên 755 chương trình tháng 7/2026. Số công bố khoa học quốc tế trong 8 tháng đầu năm 2026 bằng khoảng 80% cả năm 2025, ước cả năm tăng khoảng 20%.

Đối với giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 và các văn bản hướng dẫn đã tạo cơ sở để cơ cấu lại mạng lưới, ngành nghề đào tạo; bổ sung mô hình trung học nghề, mở rộng tự chủ, liên thông và tăng vai trò của doanh nghiệp.

Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa giáo dục và đào tạo dành nguồn lực đáng kể để phát triển mạng lưới trường cao đẳng chất lượng cao.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học với định hướng coi giáo dục đại học là hạ tầng tri thức chiến lược quốc gia. Trọng tâm của chiến lược là phân tầng, sắp xếp tối ưu mạng lưới; hiện đại hóa quản trị; đổi mới tài chính và đầu tư; chuyển đổi toàn diện, thích ứng chủ động với trí tuệ nhân tạo; tập trung xây dựng các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, tinh hoa.

Theo dự thảo, đến năm 2030, Việt Nam hướng tới hình thành hệ thống giáo dục đại học, tăng năng lực đào tạo, nghiên cứu, chuyển đổi mô hình, từng bước hình thành hạ tầng tri thức quốc gia ngang tầm khu vực; phát triển các trung tâm đào tạo, trung tâm xuất sắc hàng đầu. Đồng thời, định hướng có khoảng 8-10 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 châu Á và khoảng 3-5 cơ sở hàng đầu thế giới.

Đáng chú ý, dự thảo định hướng hình thành 3-5 cơ sở giáo dục đại học tinh hoa, khoảng 25-30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm chiến lược phục vụ theo lĩnh vực, vùng, ngành, địa phương và giữ vai trò dẫn dắt. Các cơ sở giáo dục đại học còn lại thực hiện nhiệm vụ cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao, chất lượng, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Mỗi nhóm sẽ gắn với yêu cầu và nguồn lực đầu tư tương ứng.

Đối với nhóm đại học tinh hoa, yêu cầu đặt ra là nghiên cứu đỉnh cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế và giữ vai trò dẫn dắt, cung cấp nguồn nhân lực, sản phẩm khoa học, công nghệ, tạo tác động đối với nền kinh tế. Đây cũng được định hướng là nơi hội tụ, thu hút nhân tài, nhà khoa học xuất sắc trong nước và quốc tế.

* Giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước

Ngày 25/8/2026, tại buổi làm việc với các cơ quan liên quan đánh giá kết quả 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, nhấn mạnh việc chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho đất nước là yêu cầu đặc biệt quan trọng sau Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước; nâng nhanh mặt bằng kỹ năng của lực lượng lao động khi tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp; đào tạo được đội ngũ nhân lực tinh hoa, nhân lực công nghệ chiến lược cho những lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh trong tương lai của đất nước; phải hình thành cho được chuỗi liên kết: Dự báo nhu cầu nhân lực-tuyển sinh-đào tạo-nghiên cứu-doanh nghiệp-việc làm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhưng phải đặt công nghệ đúng vị trí: công nghệ phục vụ giáo dục, không thay thế bản chất của giáo dục. Trong thời đại AI, vai trò của người thầy không giảm đi, mà phải chuyển từ người chủ yếu truyền đạt kiến thức trở thành người dẫn dắt tư duy, truyền cảm hứng, phát hiện năng lực, giáo dục nhân cách và hướng dẫn người học sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm. Không để AI trở thành công cụ thay người học suy nghĩ; phải làm cho AI giúp người học sâu hơn, tư duy tốt hơn và sáng tạo nhiều hơn.

Những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục được nhấn mạnh tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 dưới sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng. Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, năm học 2026-2027 phải là năm chuyển trạng thái từ tập trung xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện có hiệu quả; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả; từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học và từ bên trong toàn ngành giáo dục.

Giáo dục và đào tạo phải đi trước một bước phục vụ đổi mới mô hình phát triển của đất nước. Giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với doanh nghiệp và thị trường lao động. Giáo dục đại học phải thực sự trở thành trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ (tập trung cho bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới và các công nghệ chiến lược).

"Tương lai tới đây nền kinh tế chuyển đổi như thế nào, đất nước có phát triển nhanh, bền vững hay không phụ thuộc vào nguồn nhân lực. Nếu không nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực, thì không cách gì có thể đổi mới mô hình phát triển đất nước, chuyển dịch cơ cấu kinh tế", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng khẳng định, với quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục và đào tạo. "Năm học mới 2026-2027 đặt ra yêu cầu rất cao là phải tạo đột phá, thay đổi thực chất trong giáo dục và đào tạo. Mục tiêu cuối cùng là người học tốt hơn, người thầy tốt hơn, nhà trường tốt hơn và nguồn nhân lực của đất nước tốt hơn", Thủ tướng nhấn mạnh.

Đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao là đầu tư cho sự trường tồn của dân tộc. Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đổi mới mạnh mẽ của ngành Giáo dục, “nguyên khí quốc gia" sẽ ngày càng hưng thịnh, trở thành nguồn nội sinh mạnh mẽ nhất đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới./.

Diệp Ninh (tổng hợp)