Giáo hoàng Francis - vị Giáo hoàng của lòng nhân ái và hòa bình

Hà Nội (TTXVN 21/4/2025) Trong thông báo của Tòa thánh Vatican ngày 21/4/2025, Giáo hoàng Francis, nhà lãnh đạo Mỹ Latinh đầu tiên của Giáo hội Công giáo La Mã, đã qua đời ở tuổi 88 sau thời gian điều trị viêm phổi nghiêm trọng. Sự ra đi của ông đã khép lại một chặng đường 12 năm lãnh đạo Giáo hội công giáo, để lại dấu ấn sâu đậm về lòng nhân ái, sự khiêm nhường và tinh thần phục vụ không mệt mỏi.

* Giáo hoàng của hòa bình và vì hòa bình

Giáo hoàng Francis sinh ra trong một gia đình gốc Italy tại thủ đô Buenos Aires (Argentina) vào ngày 17/12/1936, với tên gọi Jorge Mario Bergoglio.

Theo tiểu sử chính thức của Giáo hoàng Francis trên website của Vatican, ông từng tốt nghiệp kỹ thuật viên hóa học trước khi trở thành tu sĩ dòng Tên.

Trong thời gian sau đó, ông học về thần học và triết học, được thụ phong linh mục vào năm 1969. Năm 1992, ông được Giáo hoàng John-Paul II sắc phong Giám mục và đến năm 1998 trở thành Tổng giám mục Buenos Aires.

Năm 2001, ông được phong Hồng y và từng tham dự Mật nghị Hồng y bầu Giáo hoàng Benedict XVI vào năm 2005.

Năm 2013, Giáo hoàng Benedict XVI từ chức và Hồng y Bergoglio được bầu lãnh đạo Giáo hội, là vị giáo hoàng đầu tiên thuộc dòng Tên và là người đầu tiên từ khu vực Mỹ Latinh. Sau khi được chọn, tân Giáo hoàng lấy tông hiệu Francis, vinh danh Thánh Francis xứ Assisi, một tôi tớ của người nghèo khó và cơ cực..

Trong suốt 12 năm trên cương vị Giáo hoàng, Giáo hoàng Francis đã trở thành biểu tượng cho sự giản dị, lòng nhân ái, tiếng nói vì người nghèo, người di cư, công lý xã hội và môi trường… Ông được nhớ đến như một vị Giáo hoàng của hòa bình, qua những lời kêu gọi không mệt mỏi và những chuyến đi liên tục để thể hiện sự gần gũi với những con người đang gánh chịu hậu quả của chiến tranh.

Bằng lời nói và hành động, Giáo hoàng khẳng định niềm tin vững chắc vào sức mạnh của hòa giải, tầm quan trọng của đối thoại và sự cấp bách trong việc chấm dứt mọi hình thức bạo lực.

Còn nhớ, trong chuyến thăm Hiroshima và Nagasaki năm 2019, Giáo hoàng Francis đã lên tiếng mạnh mẽ chống lại vũ khí hạt nhân. Đứng tại Công viên trung tâm vụ nổ hạt nhân ở Nagasaki - nơi từng hứng chịu sự hủy diệt chưa từng có, Giáo hoàng đã khẳng định: “Việc sử dụng năng lượng hạt nhân cho mục đích chiến tranh là vô đạo đức, cũng như việc sở hữu vũ khí hạt nhân là vô đạo đức”.

Vào tháng 3/2021, Giáo hoàng Francis cũng đã ghi một dấu ấn lịch sử khi trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên đặt chân đến Iraq, quốc gia bị tàn phá bởi chiến tranh. Đặc biệt, cuộc gặp giữa Giáo hoàng với Đại giáo chủ Hồi giáo dòng Shiite Ayatollah Ali al-Sistani tại Najaf là điểm nhấn cho đối thoại thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Hai nhà lãnh đạo tôn giáo có ảnh hưởng nhất trên thế giới đã vượt qua sự chia rẽ giữa các tôn giáo để thúc đẩy hòa bình và thống nhất trong một cuộc gặp lịch sử. Khi đó, Giáo hoàng Francis đã khẳng định: “Hòa bình không đòi hỏi phải có người thắng hay kẻ thua, mà cần những người anh em, dù từng hiểu lầm hay bị tổn thương, vẫn chọn đối thoại”…

Và trong Năm thánh Hy vọng 2025 này, Giáo hoàng Francis vẫn liên tục truyền đi thông điệp về sự gần gũi, lòng nhân từ và khát vọng hòa bình. Đó không chỉ là lời kêu gọi chấm dứt chiến tranh, mà còn là tiếng nói đòi hỏi công lý, đối thoại và tình anh em - cho một thế giới không chỉ của riêng ai, mà là của tất cả.

Trong năm cuối đời, sức khỏe của Giáo hoàng Francis yếu đi nhiều. Ông nhập viện từ tháng 2/2025 với chẩn đoán viêm phế quản, viêm hai lá phổi, suy thận nhẹ và hen suyễn cấp tính.

Khi thông tin về sự ra đi của Giáo hoàng Francis được công bố vào ngày 21/4/2025, không khí tại Quảng trường Thánh Peter trở nên lặng lẽ và trĩu nặng. Nhiều người trên thế giới không khỏi ngỡ ngàng, bởi chỉ mới trước đó một ngày, Giáo hoàng Francis vẫn còn xuất hiện tại ban công chính của Thánh đường Thánh Peter để ban phước lành cho những giáo dân dự Thánh lễ phục sinh. Trong lễ ban phước lành ngày 20/4/2025 vừa qua, Giáo hoàng tiếp tục truyền đi thông điệp vốn đã được ngài truyền đi trong suốt nhiều năm qua: Kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới buông vũ khí và tìm đến đối thoại.

Hàng trăm tín đồ, linh mục, tu sĩ và du khách từ khắp nơi trên thế giới đã tụ họp để cầu nguyện và tưởng nhớ vị Giáo hoàng được nhiều người yêu mến. Các tu sĩ dòng Phanxicô trong trang phục màu nâu đặc trưng đứng lặng bên lan can, trong khi nhóm thanh niên gần đó đọc kinh nguyện vang vọng cả một góc quảng trường…      

Lễ tang của Giáo hoàng Francis dự kiến sẽ được tổ chức tại Quảng trường Thánh Peter. Theo nguyện vọng của Giáo hoàng, tang lễ sẽ được tổ chức giản dị. Ông sẽ được an táng tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Cả ở Rome thay vì nơi truyền thống của các giáo hoàng.

* Thế giới tiếc thương và ghi nhận công lao của Giáo hoàng Francis

Sự ra đi của Đức Giáo hoàng Francis đã khiến cả thế giới xúc động. Từ châu Âu đến châu Á, châu Phi đến châu Mỹ, hàng loạt nhà lãnh đạo quốc tế đã bày tỏ sự tiếc thương sâu sắc đối với vị Giáo hoàng được ngưỡng mộ vì lòng nhân ái, sự khiêm nhường và cam kết với công bằng xã hội.

Tại châu Âu, Nhà thờ Đức Bà Paris (Pháp) ngày 21/4 đã ngân lên 88 hồi tưởng nhớ Đức Giáo hoàng Francis. Văn phòng báo chí Nhà thờ Đức Bà cho biết: "88 hồi chuông tượng trưng cho 88 năm cuộc đời (Giáo hoàng)". Cùng ngày, Thị trưởng Paris Anne Hidalgo cho biết các hoạt động chiếu sáng mang tính biểu tượng của Tháp Eiffel được tắt vào đêm 21/4 để tưởng nhớ Đức Giáo hoàng Francis. Tòa thị chính đang có kế hoạch đặt tên một địa điểm ở thủ đô nước Pháp theo tên Đức Giáo hoàng Francis, người mà bà cho biết đã ủng hộ "chào đón người tị nạn".

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ca ngợi Giáo hoàng Francis là người khiêm nhường, đứng về phía những người bị tổn thương và mong manh nhất.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC), bà Ursula von der Leyen đã gửi lời chia buồn trước sự ra đi của Giáo hoàng Francis. Trên nền tảng truyền thông xã hội X, bà von der Leyen đã ca ngợi “sự khiêm nhường và tình yêu trong sáng của Đức Giáo hoàng dành cho những người kém may mắn”.

Còn Thủ tướng tương lai của Đức Friedrich Merz thì nhấn mạnh, Giáo hoàng Francis sẽ được nhớ đến vì sự tận tụy không mệt mỏi đối với những nhóm người yếu thế nhất của xã hội. Tổng thống Thụy Sĩ đã ca ngợi Giáo hoàng Francis là một nhà lãnh đạo tinh thần vĩ đại, người ủng hộ không mệt mỏi cho hòa bình và di sản của Giáo hoàng sẽ còn mãi. Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof cho biết Giáo hoàng Francis là "người của nhân dân về mọi mặt", người đã nhận ra những vấn đề cấp bách của thời đại chúng ta và kêu gọi sự chú ý đến chúng. Ông bày tỏ tưởng nhớ Giáo hoàng với lòng kính trọng sâu sắc, và Giáo hoàng là hình mẫu cho nhiều người - cả người Công giáo và người không theo Công giáo.

Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đã bày tỏ lòng thương tiếc Đức Giáo hoàng Francis. Trong khi Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda cho biết Đức Giáo hoàng Francis là “một tông đồ vĩ đại của lòng thương xót”, người mà ông nhìn thấy câu trả lời cho những thách thức của thế giới hiện đại.

Từ Nga, Điện Kremlin ra thông báo, đánh giá rằng trong nhiệm kỳ Giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Francis đã tích cực thúc đẩy đối thoại giữa các giáo hội chính thống của Nga và Công giáo La Mã, cũng như sự tương tác xây dựng giữa Nga và Tòa thánh Vatican. Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng bày tỏ chia buồn trước sự ra đi của Giáo hoàng Francis.

Tại Tây Ban Nha, Bộ trưởng Tư pháp Felix Bolanos cho biết nước này sẽ tổ chức quốc tang trong 3 ngày. Ông bày tỏ sự trân trọng đối với 12 năm cải cách của Giáo hoàng, cho rằng những nỗ lực đó đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử của Giáo hội. Ông cũng cho rằng Giáo hoàng Francis đã dành trọn cuộc đời để bảo vệ người yếu thế, cũng như không ngừng đấu tranh chống lại nhiều mặt tối của xã hội như bất công và biến đổi khí hậu.

Tại Vương quốc Anh, Thủ tướng Keir Starmer gọi Đức Giáo hoàng là "người lãnh đạo dũng cảm", người "không bao giờ mất hy vọng vào một thế giới tốt đẹp hơn". Các cơ quan Chính phủ Anh tiến hành treo cờ rủ trong 1 ngày để tưởng niệm. Vua Charles III cũng gửi lời chia buồn, cho biết ông "vô cùng đau buồn" trước sự ra đi của Giáo hoàng Francis và xúc động khi nhớ lại cuộc gặp gần đây với Giáo hoàng tại Vatican.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ghi nhận sự ủng hộ của Đức Giáo hoàng trong các lời cầu nguyện cho hòa bình tại Ukraine.

Tại châu Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump và người tiền nhiệm Joe Biden đã dẫn đầu đoàn đại biểu đến viếng Đức Giáo hoàng Francis.

Từ quê hương Argentina của Đức Giáo hoàng Francis, Tổng thống Javier Milei đã dành những lời ca ngợi đầy chân thành. Tổng thống Milei cho biết nước này cũng tổ chức quốc tang kéo dài 7 ngày.

Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva đã ra sắc lệnh để tang 7 ngày trên toàn quốc, đồng thời bày tỏ rằng nhân loại đã mất đi một tiếng nói đầy tôn trọng và bao dung.

Cuba cũng dành sự tiếc thương đặc biệt. Bộ trưởng Ngoại giao Bruno Rodriguez thay mặt chính phủ gửi lời chia buồn tới cộng đồng Công giáo quốc tế, đồng thời nhấn mạnh rằng nhân dân Cuba luôn ghi nhớ những chuyến thăm của Giáo hoàng Francis và sự gần gũi mà ngài thể hiện.

Từ Trung Đông-châu Phi, Chủ tịch Liên minh châu Phi Mahmoud Ali Youssouf, ca ngợi Giáo hoàng Francis là “tiếng nói đạo đức cao cả của thời đại”, người đã ủng hộ mạnh mẽ hòa bình và nhân phẩm, đặc biệt trên lục địa châu Phi.

Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi chia sẻ sự ra đi của Đức Giáo hoàng Francis "là một mất mát sâu sắc cho toàn thế giới, vì ngài là tiếng nói của hòa bình, tình yêu và lòng trắc ẩn". Ông là người "làm việc không biết mệt mỏi để thúc đẩy lòng khoan dung và xây dựng những cây cầu đối thoại ... và là người đấu tranh cho sự nghiệp của người Palestine, bảo vệ các quyền hợp pháp và kêu gọi chấm dứt xung đột".

Tổng thống Israel Isaac Herzog cho biết Giáo hoàng Francis là người có đức tin sâu sắc, yêu chuộng hòa bình và lòng trắc ẩn, người đã vun đắp mối quan hệ với thế giới Do Thái.

Tổng thống Palestine, ông Mahmud Abbas đã bày tỏ lòng kính trọng đối với Đức Giáo hoàng Francis, khẳng định ngài là "người bạn của nhân dân Palestine".

Tại Liban, Tổng thống Joseph Aoun đã bày tỏ thương tiếc một "người bạn thân thiết và là người ủng hộ mạnh mẽ" của quốc gia đa tôn giáo đang bị khủng hoảng này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baqaei đã gửi lời chia buồn tới tất cả những người theo đạo Thiên chúa trên toàn thế giới. Iran là một quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi song vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Vatican.

Tại châu Á, nhiều chính trị gia Hàn Quốc từ các đảng phái khác nhau đã đồng loạt gửi lời chia buồn. Chủ tịch Quốc hội Woo Won Shik gọi Đức Giáo hoàng là “người bạn của người nghèo”, trong khi các lãnh đạo và cựu lãnh đạo từ đảng Dân chủ đối lập (DP) và đảng Quyền lực Nhân dân (PPP) đều ca ngợi cuộc đời và thông điệp nhân ái của Giáo hoàng, đồng thời cam kết tiếp tục lan tỏa những giá trị về lòng trắc ẩn, công bằng và phục vụ người yếu thế trong xã hội.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr ca ngợi trái tim rộng mở khi ông bày tỏ nỗi buồn sâu sắc về sự ra đi của Giáo hoàng. Đây cũng là quốc gia duy nhất có đa số dân theo Công giáo ở Đông Nam Á.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cũng bày tỏ vô cùng đau buồn trước sự ra đi của ví Giáo hoàng Francis, "ngọn hải đăng của lòng trắc ẩn", người đã truyền cảm hứng cho hàng triệu người bằng lòng khiêm nhường và tình yêu thương trong sáng của ngài dành cho những người kém may mắn…

Hiện Vatican chưa công bố thời gian chính thức cho tang lễ và quá trình bầu chọn tân Giáo hoàng. Cộng đồng người Công giáo cũng như nhiều quốc gia trên toàn thế giới vẫn đang cùng nhau tưởng nhớ và cầu nguyện vị Đức Giáo hoàng quá cố./.

Trọng Đức (tổng hợp)