Mở rộng quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Brazil

Hà Nội (TTXVN 3/7/2025) Trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS mở rộng năm 2025 tại Brazil từ ngày 4 đến ngày 8/7/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính sẽ có các hoạt động song phương tại Brazil. Chuyến công tác này góp phần tăng cường cam kết và tin cậy chính trị, đưa quan hệ Việt Nam-Brazil phát triển toàn diện, đi vào chiều sâu, bền vững, đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.  

* Quan hệ chính trị-ngoại giao chặt chẽ và tin cậy

Việt Nam và Brazil tuy ở cách xa nhau nhưng người dân hai nước có nhiều đặc tính tương đồng như sự chân tình, lòng mến khách, thắm tình hữu nghị và cởi mở. Ngày 8/5/1989, hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, mở ra thời kỳ hợp tác lâu dài và ổn định cho quan hệ song phương. Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Brazil đã xây dựng mối quan hệ vững chắc và toàn diện trên cơ sở tin cậy chiến lược và hiểu biết lẫn nhau.

Hai nước thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện nhân chuyến thăm chính thức Brazil của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh (tháng 5/2007), góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ trên tất cả các lĩnh vực, trên tất cả các kênh đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước, ngoại giao nghị viện và đối ngoại nhân dân.

Tiếp đó, trong chuyến công tác tham dự Hội nghị thượng đỉnh G20 và tiến hành một số hoạt động song phương tại Rio de Janeiro (Brazil) của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính (tháng 11/2024),  hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược. Với việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, Brazil trở thành quốc gia Nam Mỹ đầu tiên mà Việt Nam thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược, còn  Việt Nam là nước Đối tác chiến lược đầu tiên của Brazil tại Đông Nam Á. Điều này khẳng định mức độ tin cậy chính trị và quyết tâm cao giữa hai nước trong tăng cường đối thoại chính trị, mở rộng không gian hợp tác kinh tế, thúc đẩy dòng chảy thương mại và đầu tư, cũng như tăng cường phối hợp về các vấn đề song phương và đa phương vì lợi ích thiết thực của nhân dân hai nước.

Quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước ngày càng được củng cố thông qua sự bổ trợ lẫn nhau của hai nền kinh tế, sự tương đồng về lợi ích và gắn kết sâu sắc giữa nhân dân hai nước. Việt Nam luôn coi trọng vị thế quốc tế ngày càng gia tăng của Brazil và mong muốn tăng cường quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai nước. Brazil chủ trương đẩy mạnh chính sách đa dạng hóa quan hệ, trong đó coi Việt Nam là đối tác quan trọng hàng đầu ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Quan hệ chính trị giữa Việt Nam và Brazil ngày càng chặt chẽ và tin cậy thể hiện qua kết quả các chuyến thăm, tiếp xúc thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao và các cấp bộ, ngành hai nước. Đáng chú ý có chuyến thăm Brazil của: Chủ tịch nước Lê Đức Anh (tháng 10/1995); Chủ tịch nước Trần Đức Lương (tháng 11/2004); Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An (tháng 3/2006); Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh (tháng 5/2007); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Tổng thống Lula da Silva nhân dịp dự Hội nghị thượng đỉnh G7 mở rộng tại Hiroshima (Nhật Bản) (tháng 5/2023); Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn gặp Bộ trưởng Ngoại giao Brazil Mauro Vieira tại Hội nghị Bộ trưởng Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tại Pháp (tháng 6/2023); Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm chính thức Brazil (tháng 9/2023); Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa (tháng 8/2024); Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Hội nghị thượng đỉnh G20 và tiến hành một số hoạt động song phương tại Rio de Janeiro (Brazil) (tháng 11/2024)…

Về phía Brazil có các chuyến thăm Việt Nam của: Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva thăm chính thức (tháng 7/2008), thăm cấp Nhà nước (tháng 3/2025); Bộ trưởng Ngoại giao Antonio de Aguiar Patriota (tháng 7/2012); Bộ trưởng Ngoại giao Aloysio Nunes Ferreira (tháng 9/2017; tháng 5/2018); Bộ trưởng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Luciana Santos (tháng 11/2023); Bộ trưởng Ngoại giao Brazil Mauro Vieira (tháng 4/2024)…

Gần đây, trong chuyến thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam của Tổng thống nước Brazil Luiz Inácio Lula da Silva vào tháng 3/2025, lãnh đạo hai nước đã thống nhất các phương hướng quan trọng nhằm tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược trên bình diện song phương và đa phương; trong đó nhấn mạnh việc triển khai hiệu quả các văn kiện hợp tác đã ký ở các kênh, là cơ sở quan trọng để phát huy tiềm năng hợp tác song phương giữa hai nước, đáp ứng kỳ vọng của cả hai bên.

Trong chuyến thăm này, hai bên đã ký nhiều văn bản, thỏa thuận hợp tác, trong đó đáng chú ý là Kế hoạch hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược giai đoạn 2025-2030, bao gồm 6 trụ cột chính: Chính trị, quốc phòng, an ninh và thách thức toàn cầu; Kinh tế-thương mại và đầu tư; Khoa học-công nghệ và sáng tạo; Biến đổi khí hậu và môi trường; Giáo dục, văn hóa, thể thao, du lịch và ngoại giao nhân dân; Lãnh sự và hỗ trợ cộng đồng. Lãnh đạo hai bên tin tưởng rằng việc triển khai các mục tiêu nêu trong Kế hoạch hành động sẽ đưa quan hệ Đối tác chiến lược phát triển toàn diện và thực chất; đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển cũng như phục vụ lợi ích của nhân dân hai nước.

Hai nước đã thiết lập các cơ chế: Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam-Brazil (đã tổ chức tại Brazil hai phiên họp vào tháng 5/2009 và tháng 4/2012); Tham khảo Chính trị giữa hai Bộ Ngoại giao (đã tổ chức được 8 phiên họp); Ủy ban hỗn hợp về Khoa học và Công nghệ được thành lập thông qua Hiệp định hợp tác khoa học và công nghệ năm 2008 (dự kiến Phiên họp lần thứ nhất sẽ tổ chức vào quý IV/2025 theo hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp); Tổ công tác thúc đẩy thương mại và công nghiệp giữa Bộ Công thương Việt Nam và Bộ Phát triển, Công nghiệp, Thương mại và Dịch vụ Brazil.

Ngoài ra, hai nước duy trì hợp tác chặt chẽ tại các tổ chức quốc tế và diễn đàn đa phương, nhất là tại Liên hợp quốc và Tổ chức Thương mại thế giới (WTO); phối hợp thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR). Gần đây, Brazil đã ủng hộ Việt Nam vào Thẩm phán Tòa án quốc tế về luật biển (ITLOS) nhiệm kỳ 2026-2035, Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2023-2025 và 2026-2028; Việt Nam ủng hộ Brazil vào Hội đồng Nhân quyền 2024-2026 và Chủ tịch Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC).

* Hợp tác kinh tế-thương mại luôn được đẩy mạnh

Brazil hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực Mỹ Latinh, trong khi Việt Nam cũng là một đối tác quan trọng của Brazil tại Đông Nam Á. Trong những năm qua, quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Brazil tăng nhanh, từ 1,53 tỷ USD năm 2011 lên 6,78 tỷ USD năm 2022; năm 2023 đạt hơn 7,1 tỷ USD; năm 2024 đạt 7,98 tỷ USD; 5 tháng đầu năm 2025 đạt 3,32 tỷ USD. Hai nước phấn đấu nâng kim ngạch song phương lên 10 tỷ USD năm 2025 và 15 tỷ USD năm 2030.

Việt Nam xuất khẩu sang Brazil chủ yếu các sản phẩm điện thoại các loại và linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác, phương tiện vận tải và phụ tùng, sắt thép các loại…; và nhập khẩu từ Brazil các mặt hàng như quặng và khoáng sản khác, bông các loại, thức ăn gia súc và nguyên liệu, đậu tương, ngô, gỗ và sản phẩm gỗ, nguyên phụ liệu dệt may và da giầy...

Về đầu tư, tính đến tháng 6/2025, Brazil có 6 dự án đầu tư vào Việt Nam với tổng vốn đăng ký 3,83 triệu USD, chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo, bán buôn và bán lẻ, hoạt động chuyên môn khoa học công nghệ. Mới đây, trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Brazil Lula da Silva vào tháng 3/2025, Tập đoàn JBS S.A. Brazil đã công bố đầu tư 100 triệu USD để xây dựng 2 nhà máy chế biến thịt tại Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 1 dự án đầu tư trong lĩnh vực kinh doanh thương mại của Công ty TNHH Thương mại Tôn Nhất Hương và 1 lượt dự án điều chỉnh vốn với tổng số vốn đăng kí 300 nghìn USD tại Brazil.

Theo Đại sứ Việt Nam tại Brazil Bùi Văn Nghị, hai nước vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác trong lĩnh vực kinh tế và thương mại. Vì vậy, hai bên cần thúc đẩy nỗ lực để các doanh nghiệp Việt Nam và Brazil hiểu rõ về nhau hơn, từ đó thúc đẩy hợp tác và đầu tư. Những lĩnh vực hai bên có tiềm năng có thể kể đến như thương mại, nông nghiệp, năng lượng, khoa học-công nghệ, an ninh-quốc phòng, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Việt Nam còn là thị trường tiềm năng cho các mặt hàng xuất khẩu của Brazil như thịt bò, thịt gia cầm và ngũ cốc, đồng thời là nguồn cung cấp nguyên liệu cho một số ngành sản xuất của Brazil như hoa quả đông lạnh, hạt nhựa, nguyên liệu sắt, thép và nhôm…

Hiện Việt Nam mong muốn sớm khởi động đàm phán FTA với MERCOSUR mà Brazil đang là thành viên. FTA giữa Việt Nam và MERCOSUR được kỳ vọng sẽ tạo đột phá trong hợp tác kinh tế thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Brazil, mang lại kết quả thực chất cho doanh nghiệp và người dân hai nước. Brazil có thể trở thành cầu nối giúp Việt Nam tiếp cận thị trường các nước Mỹ Latinh cũng như MERCOSUR.

Hai nước còn có triển vọng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Tại các chương trình nghị sự về môi trường toàn cầu, hai nước đều đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ và đều là những nước đi đầu trong quá trình chuyển đổi năng lượng trong khu vực của mình. Brazil có hệ thống năng lượng sạch nhất hành tinh với 80% năng lượng tiêu thụ trong nước đến từ các nguồn tái tạo như thủy điện, gió, mặt trời và sinh khối. Brazil cũng là nước có kinh nghiệm rất thành công trong lĩnh vực nhiên liệu sinh học, một lĩnh vực có thể được chia sẻ và nhân rộng ở Việt Nam.

Hai nước duy trì việc thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Brazil nhằm tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau; triển khai các chương trình trao đổi học giả, giảng viên, giáo viên, sinh viên và học sinh các cấp; tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao; cũng như tổ chức các khóa học về ngôn ngữ và văn hóa, góp phần tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau và củng cố mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa hai nước.

Hợp tác giữa các địa phương hai nước cũng phát triển mạnh và trở thành một trụ cột quan trọng, trong đó các thành phố như Hà Nội, Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế đã triển khai nhiều hợp tác với các địa phương của Brazil trong những lĩnh vực, như: giáo dục, du lịch, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản...

Với nền tảng quan hệ tốt đẹp trong hơn 35 năm qua, chắc chắn chuyến công tác của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tại Brazil lần này sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới giữa hai nước Việt Nam và Brazil./.

 Phước Sang (tổng hợp)