Nhìn lại cuộc xung đột Hamas-Israel tại Dải Gaza

Hà Nội (TTXVN 21/1/2025) Trong một tín hiệu tích cực cho việc thực thi thoả thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas, sáng 20/1/2024, Israel đã phóng thích 90 tù nhân Palestine, sau khi Hamas trao trả 3 con tin Israel. Đây là đợt trao đổi con tin đầu tiên trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza có hiệu lực 1 ngày trước đó.

* Hơn một năm xung đột

Cách đây hơn 1 năm, ngày 7/10/2023 phong trào vũ trang Hamas bất ngờ tập kích các địa phương ở miền Nam Israel, khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và bắt cóc hơn 250 người đưa về Dải Gaza. Khi đó, các thủ lĩnh của phong trào này nghĩ rằng sẽ gây sức ép để buộc chính phủ cánh hữu của Israel nới lỏng chính sách kiểm soát và cai trị đối với người Palestine ở Dải Gaza và Bờ Tây. 

Cuộc tấn công đẫm máu của Hamas khiến Israel lần đầu tiên trong 50 năm phải tuyên bố tình trạng chiến tranh. Nhiều người ví vụ tấn công này với sự kiện dẫn đến cuộc chiến tranh Yom Kippur năm 1973 hoặc vụ tấn công vào tòa Tháp đôi ở Mỹ ngày 11/9/2001. Ngay lập tức, Israel phát động chiến dịch "Những thanh kiếm sắt" để trả đũa.

Các trận dội bom vào Dải Gaza đã khiến ít nhất hơn 46.000 người Palestine mà phần lớn là phụ nữ và trẻ em thiệt mạng, 100.000 người bị thương, 66% công trình hạ tầng tại Gaza bị phá hủy hoặc hư hại.

Suốt hơn một năm xung đột đã tàn phá phần lớn vùng lãnh thổ Palestine và khiến hơn 80% trong tổng số 2,3 triệu người dân ở đây phải rời bỏ nhà cửa nhiều lần và phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực và thuốc men nghiêm trọng. Tình hình nhân đạo ở dải đất hẹp này được Liên hợp quốc ví là "địa ngục trần gian". Trong khi đó, việc khôi phục hệ thống y tế tại Gaza sẽ là nhiệm vụ rất phức tạp và khó khăn, đặc biệt khi xét đến quy mô tàn phá, độ phức tạp trong vận hành và các hạn chế hiện có sau hơn 15 tháng xung đột. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính cần ít nhất 10 tỷ USD để thiết lập lại hệ thống chăm sóc y tế tại đây trong 5-7 năm tới.

Về phía Israel, trong suốt năm qua, người dân nước này cũng chưa được hưởng một ngày vui vẻ trọn vẹn. Chiến tranh làm đảo lộn đời sống chính trị, kinh tế và xã hội ở Israel. Các cuộc biểu tình kêu gọi giải thoát con tin diễn ra triền miên. Thâm hụt ngân sách, đầu tư sụt giảm, lạm phát gia tăng, nền kinh tế Israel ước tính thiệt hại 10% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) do chiến tranh. Khoảng 2.000 người Israel đã thiệt mạng, đồng thời hiện vẫn còn 91 con tin đang bị giam cầm ở Dải Gaza, trong đó 34 được xác định đã tử vong.

Các cuộc giao tranh cũng đã khiến khoảng 18.000 binh sĩ Hamas và 500 binh sĩ Israel thiệt mạng. Về cơ bản, Hamas đã thất bại với tư cách là một tổ chức quân đội chính quy, nhưng Israel cũng đối mặt với nguy cơ sa lầy nghiêm trọng. 

* Đàm phán nhiều lần đình trệ

Trong thời gian qua, các cuộc đàm phán về lệnh ngừng bắn tại Gaza do Mỹ, Ai Cập và Qatar làm trung gian nhiều lần bị đình trệ vào những thời điểm mà các bên dường như đã tiến gần đến một thoả thuận. Israel và Hamas chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào kể từ lệnh ngừng bắn đầu tiên kéo dài một tuần trong giai đoạn cuối tháng 11 đến đầu tháng 12/2023.

Vòng hòa giải hồi tháng 12/2024 đã kết thúc mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào, trái lại, cả hai bên đều đổ lỗi cho nhau về tình trạng bế tắc. Hamas cáo buộc Israel đặt ra các điều kiện mới, trong khi Tel Aviv cáo buộc phong trào này cản trở nỗ lực hướng tới thỏa thuận. Chính phủ và quân đội Israel quyết tâm không dừng cuộc chiến chừng nào chưa đạt được mục tiêu "loại bỏ phong trào Hamas".

Kể từ đầu tháng 1/2025, tiến trình đàm phán gián tiếp đã được nối lại tại Doha để đạt được thỏa thuận ngừng bắn nhằm tạo điều kiện phóng thích hàng chục con tin vẫn đang bị giam giữ ở vùng lãnh thổ này. Thế nhưng trong thâm tâm, cả Israel và Hamas đều không muốn hòa giải với nhau và không sẵn sàng thỏa hiệp về ngừng chiến, cho dù chỉ là tạm thời chứ không phải lâu dài. Nguyên nhân ở chỗ hai bên hoàn toàn không tin tưởng lẫn nhau và mối thâm thù giữa hai bên quá sâu nặng.

Tuy nhiên, dưới áp lực từ nhiều phía cả Hamas lẫn Israel đã phải tính đến việc thỏa hiệp để không bị tổn hại thể diện hoặc bị coi là yếu thế hay thất thế.

Về phía Hamas, lực lượng này không thể không nhận thấy tình cảnh của mình đang trở nên ngày càng thêm khó khăn. Israel đã có được thỏa thuận ngừng chiến ở Liban. Syria lại vừa xảy ra chính biến làm gián đoạn mối thông thương trực tiếp giữa Iran với các lực lượng, tổ chức trong cùng liên thủ ở Liban và Palestine. Ở Mỹ, ông Donald Trump sắp trở lại cầm quyền và sẽ ủng hộ đồng minh Israel. Ông Trump đã lớn tiếng dọa Hamas khi đưa ra tối hậu thư buộc Hamas phải trả tự do cho tất cả các con tin. Trước áp lực của một Tổng thống luôn sẵn sàng có những quyết sách bất ngờ và cực đoan, mạnh mẽ và quyết liệt, bất chấp thông lệ và truyền thống chính trị ở nước Mỹ, Hamas chấp nhận thương lượng với Israel hòng ngăn cản ông Trump hành xử thái quá khi trở lại cầm quyền, cũng như để tranh thủ thời gian chuẩn bị cho những bước đi trong thời gian tới.

Về phía Israel, dù chiếm ưu thế quân sự trên chiến trường ở Dải Gaza nhưng chưa biết đến khi nào mới có thể đạt được mục tiêu đề ra là xóa sổ Hamas. Chiến tranh càng kéo dài thì Israel càng khó cứu sống được con tin và chịu áp lực ngày càng tăng từ thế giới bên ngoài, cũng có nghĩa là càng bị biệt lập với thế giới bên ngoài. Bản thân Thủ tướng Netanyahu cũng phải đối mặt với áp lực từ phía đồng minh phải đạt được một thỏa thuận.

Trong khi đó, tại Israel các cuộc biểu tình của người dân diễn ra liên tục yêu cầu chính phủ tìm giải pháp cho các con tin đang bị bắt giữ và sớm chấm dứt tình trạng binh sĩ thiệt mạng ở Gaza. Tuy nhiên, sức ép của làn sóng phản đối trong xã hội không đủ mạnh, chỉ khi sức ép đến từ Washington, đồng minh và cũng là nhà bảo trợ về tài chính và quân sự, khiến Chính phủ Israel đã không còn lựa chọn nào khác. Trong cuộc gặp với ông Netanyahu, đặc phái viên của ông Trump đã nói thẳng rằng Washington trông đợi Israel đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn. Trước đó ông Trump đã cảnh báo “chiến tranh sẽ bùng nổ tại Trung Đông” nếu các con tin không được thả trước ngày ông nhậm chức 20/1/2025.

* Thoả thuận ngừng bắn

Cuối cùng thì Israel và Hamas đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn, với sự trung gian của các nước Qatar, Ai Cập và Mỹ, nhằm chấm dứt hơn 15 tháng xung đột tại Dải Gaza. Qatar và Mỹ - hai bên trung gian hòa giải cho thỏa thuận ngừng bắn tại Dải Gaza - ngày 16/1/2025 đã thông báo chính thức về thỏa thuận ngừng bắn và trao trả con tin giữa Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas đạt được vào ngày 15/1.

Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas có hiệu lực vào lúc 11h15 ngày 19/1 (giờ địa phương), tức 16h15 cùng ngày theo giờ Việt Nam.

Thỏa thuận gồm 3 giai đoạn, bắt đầu từ ngày 19/1. Giai đoạn đầu kéo dài 42 ngày, trong đó quân đội Israel sẽ rút khỏi khu vực đông dân cư và hai bên tiến hành trao đổi con tin. Giai đoạn này bao gồm việc thả tổng cộng khoảng 1.900 tù nhân Palestine để đổi lấy 33 con tin Israel đang bị giữ tại Gaza. Các chi tiết về giai đoạn thứ hai và thứ ba của thỏa thuận sẽ được công bố sau khi giai đoạn đầu tiên hoàn tất.

Đến sáng 20/1/2024, Israel đã phóng thích 90 tù nhân Palestine, sau khi Hamas trao trả 3 con tin Israel. Như vậy, hai bên đã hoàn tất đợt trao đổi con tin đầu tiên trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn.

Việc Israel và Hamas đạt được thoả thuận ngừng bắn được đánh giá là bước đột phá mới giúp thiết lập lại hòa bình tại Dải Gaza sau hơn một năm xung đột. Thỏa thuận ngừng bắn này được kỳ vọng sẽ cho phép tăng cường viện trợ nhân đạo cho Dải Gaza và tạo điều kiện cho một lệnh ngừng bắn lâu dài cũng như việc thả các con tin Israel và nước ngoài còn lại vẫn đang bị giữ tại Gaza. LHQ, EU cùng nhiều nước trên thế giới đã hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza đồng thời coi đây là bước tiến quan trọng trong việc giảm bớt căng thẳng và duy trì ổn định ở khu vực Trung Đông./.

Đăng Nghị (tổng hợp)