Quan hệ Việt Nam - Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục phát triển mạnh mẽ, sâu sắc và hiệu quả

Hà Nội (TTXVN 27/11/2025) Năm 2025 đánh dấu mốc kỷ niệm 35 năm Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao (28/11/1990--28/11/2025). Trên chặng đường 35 năm qua, với sự nỗ lực không ngừng của hai bên nhằm thúc đẩy hợp tác, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, quan hệ Việt Nam và EU đã có những bước phát triển toàn diện, hiệu quả và thực chất.

* 35 năm quan hệ hợp tác tốt đẹp

Liên minh châu Âu (the European Union, gọi tắt là EU) và Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 28/11/1990.

Từ đó đến nay, quan hệ hai bên phát triển nhanh chóng. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên có các cuộc tiếp xúc, trao đổi trực tiếp và bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM (Diễn đàn hợp tác Á-Âu), Liên hợp quốc.

Trong 35 năm qua, hợp tác giữa hai bên đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực, bao gồm thương mại, môi trường, năng lượng, khoa học và công nghệ, quản trị, trao đổi văn hóa, di cư, phòng chống tham nhũng và tội phạm có tổ chức, cũng như hòa bình và an ninh.

Hai bên ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2016, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ Việt Nam-EU, tạo cơ sở pháp lý đưa quan hệ song phương sang một giai đoạn phát triển mới với phạm vi rộng lớn và mức độ sâu sắc hơn.

Năm 2019, hai bên đã ký Hiệp định Tham gia Khung (FPA), cho phép Việt Nam tham gia các phái bộ và hoạt động do EU dẫn đầu. Đây là hiệp định đầu tiên mà EU ký kết với một quốc gia ASEAN, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực chung đóng góp cho hòa bình và an ninh toàn cầu.

Tiếp đó, trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, Việt Nam và EU đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU lần thứ 23 (tháng 12/2020).

Đặc biệt, sau một thập kỷ không ngừng thúc đẩy quan hệ, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) đã được ký ngày 30/6/2019. Trong đó, EVIPA hiện đang chờ một số nước thành viên EU phê chuẩn, còn EVFTA đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác song phương.

Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA) là hiệp định đầu tiên của EU với một quốc gia đang phát triển. Hiệp định được ví như “tuyến cao tốc” kết nối hai nền kinh tế năng động, mở ra khuôn khổ hợp tác sâu rộng và toàn diện giữa Việt Nam và EU. Sau 5 năm triển khai trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu biến động, EVFTA tiếp tục khẳng định vai trò là động lực thương mại, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam tại thị trường châu Âu.  EVFTA đã chứng tỏ được hiệu quả to lớn khi Việt Nam đã vươn lên trở thành đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của EU trong ASEAN, trong khi EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam. EVFTA đã giúp kim ngạch thương mại song phương tăng hơn 40% (từ 44,1 tỉ USD năm 2020 lên 64,6 tỉ USD năm 2024) và thu hút đầu tư từ EU vào Việt Nam từ 25,5 tỉ USD lên gần 35 tỉ USD.

Bên cạnh hợp tác kinh tế, EU cũng là đối tác hàng đầu của Việt Nam trong quá trình chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh và bền vững. Hai bên đã thiết lập và triển khai hiệu quả 8 cơ chế đối thoại định kỳ, nhiều thỏa thuận hợp tác và phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương; tần suất trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp được tăng cường trên tất cả các kênh. Hợp tác trên các lĩnh vực khoa học-công nghệ, quốc phòng-an ninh, môi trường-khí hậu, giáo dục và đào tạo, văn hóa và du lịch, hợp tác phát triển… đạt nhiều kết quả thực chất.

Trong các cuộc đối thoại định kỳ, Việt Nam bày tỏ mong muốn các nước thành viên EU còn lại sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) (hiện còn chờ 6/27 nước thông qua) và triển khai hiệu quả EVFTA; sớm gỡ bỏ “Thẻ vàng IUU” đối với hàng thủy sản Việt Nam.

Bên cạnh hợp tác song phương, trong 35 năm qua, hợp tác đa phương giữa Việt Nam và các đối tác châu Âu cũng có những bước phát triển mạnh mẽ. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên trao đổi và tiếp xúc bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM, Liên hợp quốc.

 * Hướng tới nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện

Năm 2025 đánh dấu 35 năm kể từ khi Liên minh châu Âu (EU) và Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao (28/11/1990-28/11/2025). Nhân dịp này, Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier nhấn mạnh: Trong 35 năm qua, Việt Nam và Liên minh châu Âu đã xây dựng một quan hệ đối tác dựa trên sự tin cậy, những giá trị chung và cam kết mạnh mẽ với tiến bộ. Hợp tác giữa hai bên bao trùm các lĩnh vực thương mại, phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, quản trị và an ninh toàn cầu.

Theo Đại sứ Julien Gurrierr, quan hệ Việt Nam-EU dựa trên 3 trụ cột. Thứ nhất là về kinh tế thương mại, với thành tựu nổi bật là Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA). Thứ hai là hợp tác trong hành động ứng phó với biến đổi khí hậu, với việc cả EU và Việt Nam đều cam kết mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Hai bên đã triển khai Thỏa thuận Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP), trong đó các nước EU hợp tác đầu tư hơn 15 tỉ euro vào Việt Nam, phía Việt Nam cam kết dần loại bỏ điện than và điều chỉnh cải cách pháp lý để thu hút đầu tư tư nhân vào năng lượng tái tạo. Thứ ba là hợp tác An ninh quốc phòng, với việc hai bên đã thông qua Thỏa thuận tham gia khuôn khổ (FPA) - thỏa thuận đầu tiên của EU với một quốc gia ASEAN. Theo đó, EU cử chuyên gia quân sự sang đào tạo nâng cao trình độ lực lượng gìn giữ hòa bình của Việt Nam và phía Việt Nam cử sỹ quan tham gia Phái bộ gìn giữ hòa bình do EU dẫn dắt.

Riêng về vấn đề Việt Nam nỗ lực gỡ “thẻ vàng” chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) của EU, Đại sứ Julien Guerrier cho biết EU đánh giá cao sự hợp tác của Việt Nam trong gần 8 năm qua nhằm gỡ bỏ thẻ vàng IUU. Đại sứ Gurrier hoan nghênh Việt Nam đã cải cách pháp luật liên quan IUU để đạt tiêu chuẩn quốc tế, vấn đề quan trọng nhất là thực thi pháp luật; hay việc gắn định vị giám sát. Đại sứ khẳng định hai bên sẽ hợp tác để sớm gỡ bỏ thẻ vàng IUU.

Hướng tới tương lai, Đại sứ Guerrier cho biết hai bên đang thảo luận và thống nhất nội hàm nhằm đảm bảo tầm nhìn dài hạn. Theo ông, EU kỳ vọng khuôn khổ mới sẽ đưa quan hệ song phương phát triển "sâu hơn, rộng hơn và đa chiều hơn".

Hiện hai bên đang xúc tiến nâng cấp quan hệ lên mức Đối tác chiến lược toàn diện, với trọng tâm là chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và hợp tác trong các lĩnh vực mới như bán dẫn, an ninh mạng, an ninh hàng hải và quản lý khủng hoảng.

Có thể khẳng định, với những nền tảng vững chắc sau 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ giữa Việt Nam và EU trong tương lai sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, sâu sắc và hiệu quả, đóng góp thiết thực cho hòa bình, ổn định, phát triển của hai bên cũng như của hai khu vực Á-Âu và thế giới./.

Trọng Đức