Tân Tổng thống Mỹ Donald Trump thay đổi hàng loạt chính sách trong ngày cầm quyền đầu tiên

Hà Nội (TTXVN 22/1/2025) Trong bài phát biểu sau khi tuyên thệ nhậm chức vào trưa ngày 20/1/2025 (giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố rằng “Kỷ nguyên vàng của nước Mỹ bắt đầu ngay bây giờ”, nước Mỹ sẽ lại phát triển và được tôn trọng trên toàn thế giới. Theo ông Trump, chính phủ Mỹ đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng lòng tin. Tân Tổng thống Mỹ cho biết mục tiêu hàng đầu của ông là “xây dựng một đất nước đáng tự hào, thịnh vượng và tự do”.

Ngay sau khi chính thức trở thành Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ, ông Trump đã lập tức cải tổ chính phủ thông qua việc ký gần 100 sắc lệnh hành pháp liên quan tới hàng loạt lĩnh vực, qua đó hiện thực hóa các cam kết tranh cử. Các sắc lệnh tập trung vào những vấn đề “nóng” trong chiến dịch vận động tranh cử tổng thống vừa qua của ông Trump như nhập cư, thuế quan, công nghệ và khai thác dầu mỏ…

Về vấn đề nước Mỹ trước tiên, tân Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh đổi tên Vịnh Mexico thành Vịnh Mỹ. Ngọn núi cao nhất ở Bắc Mỹ hiện mang tên Denali sẽ được đổi lại thành Núi McKinley - tên ban đầu của ngọn núi này trước khi Tổng thống Barack Obama đổi tên. Theo nội dung sắc lệnh do thư ký báo chí của tổng thống đăng trực tuyến, việc đổi tên là để tôn vinh “sự vĩ đại của nước Mỹ”.

Về vấn đề di cư, ông Trump đã ký tới 10 sắc lệnh hành pháp liên quan tới vấn đề an ninh biên giới phía Nam và chống nhập cư trái phép ngay trong ngày cầm quyền đầu tiên. Đáng chú ý là sắc lệnh ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia tại biên giới, tạo điều kiện cho quân đội Mỹ hoàn thành việc xây dựng bức tường biên giới giáp Mexico và cho phép Lầu Năm Góc triển khai lực lượng quân thường trực cùng các thành viên Vệ binh Quốc gia tới khu vực này. Ngoài ra, Washington còn đình chỉ chương trình tái định cư người tị nạn trong ít nhất 4 tháng. Tổng thống Trump cũng ký sắc lệnh chấm dứt quyền công dân dựa trên nơi sinh, vốn được ghi trong Tu chính án số 14 của Hiến pháp Mỹ, theo đó sẽ không cấp quyền công dân cho những trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ nhưng cha mẹ không có tư cách công dân Mỹ. Tuy nhiên, động thái này chắc chắn sẽ đối mặt với những thách thức pháp lý từ các cơ quan lập pháp.

Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp bắt đầu quá trình rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Quyết định của Mỹ rút khỏi WHO sẽ có hiệu lực trong 12 tháng và Washington cũng sẽ cắt mọi đóng góp tài chính cho tổ chức này, vốn chiếm khoảng 18% ngân sách hoạt động của WHO. Nhiều nhà khoa học lo ngại hành động này có thể làm mất đi những thành quả đã đạt được trong hàng thập kỷ trong việc chống lại các bệnh truyền nhiễm như AIDS, sốt rét và bệnh lao. Các chuyên gia cũng cảnh báo động thái này có thể làm suy yếu khả năng phòng vệ của thế giới trước những đợt bùng phát nguy hiểm mới có nguy cơ gây đại dịch.

Về thuế quan, tân Tổng thống Trump tuyên bố thỏa thuận thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu “không có giá trị hay hiệu lực” tại Mỹ. Tuyên bố này đồng nghĩa với việc Mỹ chính thức rút khỏi thỏa thuận mang tính lịch sử mà chính quyền tiền nhiệm đã đàm phán với gần 140 quốc gia năm 2021. Ông Trump đã ký các sắc lệnh áp thuế 25% đối với tất cả các sản phẩm xuất khẩu vào thị trường Mỹ từ Canada và Mexico, và áp thêm 10% thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Trung Quốc; chỉ đạo các cơ quan liên bang khởi động điều tra các hoạt động thương mại như thâm hụt thương mại, các hoạt động tiền tệ bất bình đẳng, hàng giả và quy định đặc biệt cho phép các mặt hàng có giá trị thấp xuất khẩu vào nền kinh tế lớn nhất thế giới mà không bị đánh thuế.

Về khí hậu và năng lượng, Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump sẽ ký sắc lệnh nới lỏng hệ thống quy định trước đây của chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden áp đặt các hạn chế nhằm vào các công ty khai thác nhiên liệu hóa thạch. Ông Trump một lần nữa sẽ rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, đưa quốc gia có lượng khí thải lớn nhất thế giới ra khỏi nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu lần thứ hai trong vòng một thập kỷ. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng sẽ chấm dứt những chính sách ưu đãi đối với lĩnh vực xe điện.

Tân Tổng thống Mỹ cũng ký lệnh hành pháp cho phép mạng TikTok hoạt động tại Mỹ thêm 75 ngày, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 20/1, để tạo điều kiện cho công ty mẹ ByteDance thoái vốn khỏi ứng dụng này và để chính quyền của ông có cơ hội xác định hướng đi phù hợp đối với TikTok. Ông Trump cũng đề xuất ý tưởng tìm kiếm một thỏa thuận cho TikTok liên quan đến việc chia đôi quyền sở hữu 50-50 giữa ByteDance và Mỹ.

Về viện trợ nước ngoài, Tổng thống Trump quyết định tạm dừng cấp viện trợ cho nước ngoài trong 90 ngày. Ông đã ký sắc lệnh yêu cầu “tất cả những người đứng đầu các bộ và cơ quan chịu trách nhiệm về các chương trình hỗ trợ phát triển nước ngoài của Mỹ sẽ ngay lập tức tạm dừng các nghĩa vụ mới và giải ngân các quỹ hỗ trợ phát triển” để chờ đánh giá về tính hiệu quả và tính nhất quán với chính sách đối ngoại của Mỹ.

Nhà Trắng xác nhận ông Trump cũng đưa Cuba vào lại danh sách nhà nước tài trợ khủng bố, đảo ngược quyết định của Tổng thống Joe Biden về việc loại Cuba ra khỏi danh sách nhà nước tài trợ khủng bố…
Bên cạnh đó, tân Tổng thống Mỹ cũng nói đến việc có thể sẽ áp đặt lệnh trừng phạt Nga nếu Tổng thống Vladimir Putin từ chối đàm phán chấm dứt xung đột ở Ukraine. Tuy nhiên, ông Trump không nêu chi tiết về các lệnh trừng phạt mới có thể sẽ được xem xét áp dụng.

Tổng thống Trump cũng khẳng định quyết tâm “cắm quốc kỳ” trên Sao Hỏa. Tuy nhiên, ông không đề cập đến kế hoạch của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) về việc trở lại Mặt Trăng, khiến dư luận thêm tò mò về chiến lược không gian mới của chính quyền ông Trump. Việc tập trung vào Sao Hỏa và bỏ qua Mặt Trăng sẽ là một thay đổi lớn đối với các chương trình không gian hiện tại, vốn dự kiến tiêu tốn hơn 90 tỷ USD. Tuy nhiên, ý tưởng này có thể vấp phải sự phản đối từ Quốc hội Mỹ.

Trong diễn biến mới nhất ngày 21/1, ông Trump đã chính thức công bố siêu dự án Stargate có trị giá 500 tỷ USD, do các công ty công nghệ hàng đầu như OpenAI, SoftBank và Oracle chung tay xây dựng. Dự án không chỉ đặt mục tiêu xây dựng hệ thống hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến mà còn tạo ra 100.000 việc làm tại Mỹ và mở ra bước đột phá trong cuộc đua AI toàn cầu. Theo kế hoạch, Stargate sẽ được rót vốn đầu tư 100 tỷ USD trong giai đoạn đầu và tổng vốn dự kiến sẽ lên tới 500 tỷ USD trong 4 năm tới, biến đây thành một trong những dự án công nghệ tư nhân lớn nhất thế giới. Dự án Stargate có ý nghĩa chiến lược công nghệ rất lớn và được xem là bước đi táo bạo của Tổng thống Trump. Trong bối cảnh AI đang đẩy nhanh nhu cầu về điện toán và năng lượng lên mức cao chưa từng có, Tổng thống Trump cũng cam kết sẽ đảm bảo nguồn năng lượng ổn định cho các trung tâm dữ liệu, bao gồm cả việc cho phép các công ty công nghệ tự xây dựng nhà máy điện nếu cần thiết.

Theo nhận định của giới quan sát, việc ông Trump thay đổi loạt chính sách ngay trong ngày đầu tiên trở lại Nhà Trắng đã cho thấy tham vọng của tân Tổng thống trong việc đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại./.

Minh Trà (tổng hợp)