Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, người M’nông (Đồng Nai)

 

Giã gạo chày tay là tập quán đã được hình thành từ lâu đời, lưu truyền qua các thế hệ, gắn với hoạt động lao động sản xuất của nền nông nghiệp trồng lúa của người S’tiêng và người M’nông tỉnh Bình Phước (cũ). Tập quán thể hiện nét văn hóa ứng xử của người S’tiêng và người M’nông với môi trường tự nhiên, sức sáng tạo của cộng đồng trong lao động sản xuất.

Hoạt động giã gạo là công việc được thực hiện gồm cả người đàn ông và phụ nữ. Nhưng thường xuyên thực hiện công việc giã gạo vẫn do phụ nữ đảm nhiệm bởi việc sàng, sảy gạo đòi hỏi sự kiên trì, khéo tay. Người đàn ông thường đảm nhiệm công việc chế tác ra các dụng cụ để giã gạo.

Tập quán giã gạo được thực hiện bằng tay với tư thế đứng giã. Người giã gạo sẽ cầm chày giã bằng hai tay đứng trước cối, hai chân đứng ngang rộng bằng vai, chày giã sẽ được người giã gạo nâng lên giã xuống cối có lúa theo nhịp chày. Lực giã chày vào cối phải vừa đủ, không quá mạnh cũng không quá nhẹ, nếu giã quá mạnh sẽ làm gạo giã bị nát và nếu giã quá nhẹ sẽ không làm bong tách vỏ trấu ra khỏi hạt lúa. Với cách giã chày đôi, chày ba, chày tư những người đứng giã phải phối hợp để nhịp chày đều tay, nhuần nhuyễn, luân phiên theo thứ tự để không bị va chạm vào nhau.

Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, người M’nông là một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, phản ánh tri thức dân gian, tập quán lao động sản xuất, đời sống cộng đồng và những giá trị nhân văn sâu sắc được hình thành, lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, người M’nông được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2199/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025./.