Tổng Bí thư Trường Chinh: cây bút chính luận sắc sảo

Hà Nội (TTXVN 11/3/2026) Tổng Bí thư Trường Chinh là một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông không chỉ là nhà lãnh đạo kiệt xuất mà còn là cây bút chính luận sắc sảo, cống hiến gần trọn đời cho sự nghiệp báo chí cách mạng.

Trong “Mấy mẩu chuyện nhỏ về một nhà báo lớn” đăng trên báo Nhân dân, số ra 21/6/1995, cố nhà báo Hoàng Tùng trân trọng ghi rằng: Sau Bác Hồ, đồng chí Trường Chinh là một nhà báo, một nhà chính luận có uy tín lớn trong nhiều quá trình cách mạng của nước ta.

Sự nghiệp viết báo của Tổng Bí thư Trường Chinh bắt đầu từ những năm 20 của thế kỷ trước, khi còn là học sinh, tham gia phong trào đòi ân xá Phan Bội Châu và để tang Phan Chu Trinh. Chứng kiến tình cảnh cơ cực của người dân, đồng chí vận động một số anh em ra báo Dân cày để thức tỉnh tinh thần yêu nước, hướng dẫn nhân dân đấu tranh, chống lại áp bức, bóc lột của thực dân, địa chủ.

Tháng 6/1929, đồng chí được phân công làm công tác biên tập tờ Búa liềm của Đông Dương Cộng sản Đảng. Tháng 9/1929, Tổng hội Sinh viên ra đời, xuất bản tờ Người sinh viên, ông làm chủ bút. Năm 1930, đồng chí cùng đồng chí Lê Duẩn phụ trách công tác tuyên truyền báo chí của Đảng. Thời gian bị tù ở nhà tù Hỏa Lò, đồng chí phụ trách Con đường chính - báo bí mật của những người tù cộng sản.

Từ năm 1936 - 1939, đồng chí là ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ, phụ trách báo công khai của Đảng như Tin tức, Thời thế, Đời nay, cả báo tiếng Pháp Le Travail (Lao động), Rassemblement (Tập hợp). Được bầu là Tổng Bí thư lâm thời của Trung ương Đảng năm 1940, chính thức năm 1941, đồng chí trực tiếp phụ trách và viết chủ yếu trên cơ quan ngôn luận của Đảng như Cờ Giải phóng, Sự thật, Nhân dân và Tạp chí lý luận.

Trong đó, Cờ Giải phóng trở thành cầu nối giữa Trung ương Đảng và địa phương. Theo nhà báo Phan Quang: "Các cán bộ hoạt động cách mạng thời bấy giờ coi báo Cờ Giải phóng là "cẩm nang cách mạng" của mình".

Từ tháng 8/1942 đến tháng 10/1944, đồng chí vừa chỉ đạo báo chí và trực tiếp viết những bài báo quan trọng, phân tích đánh giá tình hình thời cuộc như: "Sinh hoạt Đảng", "Cải cách", "Thế giới hòa bình", "Liên bang Xôviết chiến thắng muôn năm".

Đặc biệt, đồng chí đã dự báo sát, phân tích kịp thời tình hình, nhận định "dịp tốt ngàn năm có một mang lại" khi Nhật – Pháp bắn nhau. Đồng chí kêu gọi "Hãy tiến gấp! Hãy kíp sửa soạn khởi nghĩa theo chỉ thị đã ra". Ngày 28/1/1945 trên báo Cờ Giải phóng số 10, lần đầu tiên xuất hiện bút danh Trường Chinh với bài báo "Chúng ta học được những gì trong cuộc đấu tranh võ trang ở Thái Nguyên. Từ đây, cái tên Trường Chinh gắn bó cho đến cuối cuộc đời cách mạng của đồng chí.

Ngày 21/8/1945, Tổng Bí thư Trường Chinh về Hà Nội, đón Chủ tịch Hồ Chí Minh chuẩn bị đọc Tuyên ngôn độc lập. Tổng Bí thư Trường Chinh viết một loạt bài báo đăng trên báo Cờ Giải phóng, bám sát tiến trình cách mạng, thực sự là những định hướng lãnh đạo, mệnh lệnh chiến đấu của Đảng trong giai đoạn mới.

Suốt Cách mạng Tháng Tám và thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Trường Chinh là Tổng Bí thư của Đảng, cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ lãnh đạo cuộc chiến đấu gian khổ, trường kỳ đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Đồng chí cũng là người chịu trách nhiệm chỉ đạo báo chí, trực tiếp viết hàng trăm bài báo, truyền bá quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Sau khi Cờ Giải phóng nói lời từ biệt bạn đọc, Trung ương Đảng chủ trương xuất bản báo Sự thật với danh nghĩa "Cơ quan tuyên truyền cổ động của Hội Nghiên cứu chủ nghĩa Các Mác ở Đông Dương" do Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp chỉ đạo. Vừa trực tiếp chỉ đạo hoạt động của báo, đồng chí vừa là cây bút chủ lực của với những bài viết quan trọng, định hướng nhận thức và hành động cách mạng cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân.

Đầu năm 1947, đồng chí Trường Chinh viết một loạt bài đăng trên báo Sự thật từ số ra ngày 4/3/1947 đến số ra ngày 1/8/1947 dưới đề mục Kháng chiến nhất định thắng lợi. Nhà xuất bản Sự thật đã tập hợp các bài báo đó và ngày 19/9/1947 xuất bản thành cuốn sách Kháng chiến nhất định thắng lợi. Trong tác phẩm này, đồng chí Trường Chinh đã khái quát tiến trình lịch sử và nguyên nhân dẫn đến chiến tranh, chỉ ra kẻ thù của nhân dân ta chính là bọn thực dân xâm lược Pháp. Đồng chí nhận định cuộc kháng chiến của dân tộc là cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diện, lâu dài và tự lực cánh sinh nhưng nhất định thắng lợi.

Từ sau ngày hòa bình lập lại trên miền Bắc, do gánh vác những trọng trách của Nhà nước, đồng chí Trường Chinh không trực tiếp làm báo và chỉ đạo báo chí nữa. Nhưng đồng chí luôn quan tâm đến công tác báo chí và những người làm báo, nhiều lần trực tiếp giảng bài cho các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ làm báo, nói chuyện nghề nghiệp với các nhà báo trẻ.

“Dùng bút làm đòn chuyển xoay chế độ,
Mỗi vần thơ: bom đạn phá cường quyền”

Đó là hai câu thơ nổi tiếng trong bài thơ “Là thi sĩ” viết năm 1942 của đồng chí với bút danh Sóng Hồng – một bút danh trên góc độ là một nhà thơ đã toát lên quan điểm cầm bút và tính chiến đấu trong làm báo của đồng chí, giống như bút danh Trường Chinh đồng chí sử dụng khi làm báo cũng đã trở thành tên gọi chính thức theo suốt đồng chí trên cuộc đời hoạt động cách mạng.

Tại hội thảo "100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam đồng hành cùng sự nghiệp vẻ vang của Đảng và dân tộc", TS. Đặng Xuân Thanh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và ThS.Lê Minh Phương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nhận định, đồng chí Trường Chinh đến với nghề báo là sự lựa chọn có ý thức về con đường và phương tiện làm cách mạng. Ông coi báo chí là phương tiện hữu hiệu tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể, vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà. “Nhà báo Trường Chinh đã kế tục xuất sắc sự nghiệp báo chí của Nguyễn Ái Quốc, tạo nên văn phong chính luận cách mạng cho nền báo chí Việt Nam”./.

Phương Phương (tổng hợp)