Triển vọng hợp tác ASEAN-Trung Quốc với ACFTA 3.0

Hà Nội (TTXVM 15/7/2025) Trong khuôn khổ của Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 58 (AMM-58) và hội nghị với các bên đối tác (PMC) diễn ra tại Kuala Lumpur (Malaysia) vào tuần trước, Trung Quốc và các nước Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã đạt được nhất trí trình lãnh đạo hai bên phê duyệt Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) phiên bản 3.0 vào tháng 10 tới.

Với việc ký kết Hiệp định dự kiến vào cuối năm 2025, Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) phiên bản 3.0 được kỳ vọng sẽ đưa quan hệ ASEAN-Trung Quốc lên tầm cao mới.

* Hợp tác ASEAN-Trung Quốc phát triển mạnh mẽ, toàn diện

ASEAN và Trung Quốc thiết lập quan hệ vào năm 1991 và nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược vào tháng 10/2003. Đến tháng 11/2018, hai bên đã thông qua Tầm nhìn Quan hệ Đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc 2030.

Tháng 11/2021, tại hội nghị cấp cao đặc biệt kỷ niệm 30 năm quan hệ đối thoại ASEAN-Trung Quốc (1991-2021) diễn ra theo hình thức trực tuyến, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc đã thông qua Tuyên bố chung nhất trí thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Quan hệ ASEAN-Trung Quốc được triển khai thông qua nhiều cơ chế, bao gồm Hội nghị Cấp cao thường niên, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Trung Quốc (PMC+1), các Hội nghị Bộ trưởng hợp tác chuyên ngành…

Theo đánh giá của Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia Datuk Seri Mohamad Hasan, mối quan hệ Đối thoại ASEAN-Trung Quốc trong hơn 30 năm qua là một trong những quan hệ đối tác thực chất và năng động nhất của ASEAN. Đây là mối quan hệ được xây dựng dựa trên sự tin cậy lẫn nhau, lợi ích chung và sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng về kinh tế. Dựa trên những nguyện vọng và chuẩn mực chung, ASEAN và Trung Quốc đã và đang tiếp tục đảm bảo khu vực Đông Nam Á duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Đặc biệt, từ khi thiết lập quan hệ đến nay, hợp tác kinh tế-thương mại giữa hai bên chứng kiến những tiến triển hết sức năng động. ASEAN và Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của nhau trong nhiều năm liên tiếp gần đây, với tổng kim ngạch thương mại đạt 770,94 tỷ USD vào năm 2024, tăng 10,61% so với năm 2023. Trong 5 tháng đầu năm 2025, ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, với tổng giá trị thương mại đạt 3.020 tỷ NDT (khoảng 420,5 tỷ USD), tăng 9,1%, chiếm 16,8% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc (theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan Trung Quốc).

Trong hợp tác kinh tế-thương mại, hai bên đã khởi động việc xây dựng khu vực thương mại tự do Trung Quốc-ASEAN (ACFTA) từ năm 2000; đến năm 2010, phiên bản 1.0 chính thức ra đời sau 10 năm xây dựng, với hơn 90% mặt hàng chịu thuế của hai bên được hưởng thuế quan bằng 0 trong thương mại hàng hóa. ACFTA là một trong những hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao gồm thị trường với hơn 2 tỷ người. Mục tiêu của hiệp định này là xóa bỏ thuế quan và rào cản thương mại giữa các quốc gia thành viên ASEAN và Trung Quốc, thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, thúc đẩy dòng đầu tư và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng trên toàn khu vực.

Đến năm 2014, các cuộc đàm phán đầu tiên về việc nâng cấp ACFTA (hay còn gọi là đàm phán nâng cấp ACFTA 2.0) bắt đầu diễn ra. Tới năm 2015, hai bên đã ký kết Nghị định thư sửa đổi một số nội dung của các hiệp định trước đó và văn bản này đã có hiệu lực đối với tất cả các bên vào năm 2018.

4 năm sau đó, tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 25 ở Campuchia vào tháng 11/2022, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc đã nhất trí khởi động tiến trình đàm phán về việc nâng cấp ACFTA (hay còn gọi là các cuộc đàm phán nâng cấp ACFTA 3.0), với mục tiêu kết thúc đàm phán vào cuối năm 2024.

* Triển vọng từ ACFTA 3.0

Sau gần 2 năm và 9 vòng đàm phán chính thức, phiên bản ACFTA 3.0 đã cơ bản kết thúc vào tháng 10/2024. Đến tháng 5/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế Thương mại đặc biệt Trung Quốc-ASEAN theo hình thức trực tuyến, Bộ trưởng Kinh tế Thương mại hai bên đã cùng tuyên bố hoàn tất đàm phán Khu vực thương mại tự do Trung Quốc-ASEAN 3.0.

Mới đây, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Trung Quốc được tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 58 (AMM-58) tại Malaysia từ ngày 8 đến 11/7/2025, hai bên đã đạt được nhất trí trình lãnh đạo hai bên phê duyệt Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) phiên bản 3.0 vào tháng 10 tới.

Bộ Thương mại Trung Quốc mô tả khuôn khổ mới là “cánh cổng” để xây dựng một thị trường liên kết quy mô lớn giữa Trung Quốc và ASEAN. Hiện tại, ACFTA 3.0 đang chờ được các nước thành viên phê chuẩn và có thể sẽ được ký kết trong năm nay.

Ngoài ra, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc dẫn lời Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị cho biết, Trung Quốc và ASEAN cũng đã nhất trí về một kế hoạch hành động 5 năm, trong đó nêu rõ sự hợp tác giữa hai bên trên hơn 40 lĩnh vực trong những năm tới.

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia Datuk Seri Mohamad Hasan đánh giá, thỏa thuận ACFTA 3.0 đạt được vào thời điểm quan trọng khi ASEAN tìm cách củng cố hợp tác kinh tế và khả năng phục hồi trong bối cảnh môi trường thương mại toàn cầu ngày càng bất ổn. Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia Datuk Seri Mohamad Hasan khẳng định, quan hệ ASEAN và Trung Quốc sẽ đạt đến tầm cao mới với việc ký kết Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) phiên bản 3.0, dự kiến vào cuối năm 2025.

Phiên bản nâng cấp của Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA 3.0) được kỳ vọng mang lại giá trị gia tăng thông qua việc bổ sung một số lĩnh vực như là kinh tế số, kinh tế xanh và kết nối chuỗi cung ứng. Phiên bản ACFTA 3.0 gửi đi thông điệp mạnh mẽ nhằm bảo vệ thương mại tự do và hợp tác cởi mở. Trung Quốc và ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất và là đối tác đầu tư quan trọng của nhau, cả hai đều là những bên ủng hộ trung thành của toàn cầu hóa kinh tế và chủ nghĩa đa phương.

Phiên bản 3.0 bao gồm 9 chương mới, về các vấn đề kinh tế số, kinh tế xanh, kết nối chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật và quy trình đánh giá sự phù hợp, thủ tục hải quan và tạo thuận lợi cho thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật, cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác kinh tế và công nghệ. Điều này sẽ giúp cả hai bên thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực sâu rộng hơn trong tình hình mới, đồng thời thúc đẩy hiệu quả sự hội nhập sâu rộng của chuỗi sản xuất và cung ứng của cả hai bên, có ý nghĩa tiên phong to lớn.

Việc xây dựng Phiên bản 3.0 là ưu tiên trong hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai bên và là thành tựu mang tính bước ngoặt trong việc cùng nhau duy trì và thúc đẩy thương mại tự do. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức lớn, việc hai bên hoàn tất ACFTA 3.0 phù hợp với xu hướng phát triển chung của thế giới, thể hiện sức sống mạnh mẽ của thương mại tự do và hợp tác cởi mở, mang lại sự chắc chắn hơn cho thương mại khu vực và toàn cầu; đồng thời phát huy vai trò tiên phong và gương mẫu để tất cả các quốc gia tuân thủ sự cởi mở, bao trùm và hợp tác cùng có lợi./.                           

Trọng Đức (tổng hợp)