Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về Cần, Kiệm, Liêm, Chính trong kỷ nguyên mới

LưuHủy

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là tấm gương sáng về lối sống cần, kiệm, liêm, chính (Ảnh tư liệu: TTXVN)

* Cần, Kiệm, Liêm, Chính: kim chỉ nam về đạo đức cách mạng

Cách đây 76 năm, trong thời điểm cam go của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh với bút danh Lê Quyết Thắng đã cho đăng tải liên tiếp bốn bài viết mang tựa đề “Cần”, “Kiệm”, “Liêm”, “Chính” trên các số báo Cứu Quốc ra ngày 30/5, 31/5, 1/6 và 2/6/1949. Đây không chỉ là loạt bài về đạo đức thông thường, mà còn là một lời hiệu triệu mang ý nghĩa chính trị sâu sắc, nhằm thức tỉnh ý thức trách nhiệm, khơi dậy tinh thần tự rèn luyện của cán bộ, đảng viên trong phong trào thi đua yêu nước, góp phần đưa kháng chiến đến thắng lợi. Những bài viết ấy, sau này được tập hợp thành tác phẩm “Cần Kiệm Liêm Chính” và trở thành kim chỉ nam về đạo đức cách mạng cho một Đảng cầm quyền đang dần định hình vai trò lãnh đạo toàn diện đất nước.

Ở một thời điểm mà nhà nước non trẻ mới thành lập được vài năm, cả dân tộc lại đang phải gồng mình chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược, việc Chủ tịch Hồ Chí Minh dành tâm sức viết về đạo đức cách mạng không chỉ thể hiện chiều sâu tư tưởng mà còn cho thấy tầm nhìn xa của một nhà lãnh đạo vừa xây dựng nền móng chính trị, vừa uốn nắn phẩm chất đội ngũ lãnh đạo cách mạng từ trong trứng nước.

Mở đầu tác phẩm, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:

“Cần, Kiệm, Liêm, Chính là nền tảng của Đời sống mới, nền tảng của Thi đua ái quốc” (1). Người ví von một cách hình tượng:

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Thiếu một mùa thì không thành trời

Thiếu một phương thì không thành đất

Thiếu một đức thì không thành người”. (2)

Mỗi đức tính từ Cần, Kiệm, Liêm đến Chính đều được Bác phân tích kỹ bằng lời lẽ giản dị, dễ hiểu nhưng cũng vô cùng sâu sắc. Cần là chăm chỉ, siêng năng, có kế hoạch. Kiệm là tiết kiệm, không chỉ vật chất mà cả thời gian, công sức và cả trí tuệ. Liêm là giữ mình trong sạch, không tham danh lợi, không lợi dụng quyền lực. Và Chính là ngay thẳng, chính trực, lấy việc chung làm trọng - là phẩm chất hội tụ, là đỉnh cao của ba đức còn lại.

Đặc biệt, Bác nhấn mạnh rằng: “Cần, Kiệm, Liêm là gốc rễ của Chính” (3), tức là chỉ khi có đầy đủ ba đức đầu tiên thì con người mới có thể đạt đến sự chính trực toàn diện.

Không dừng lại ở phân tích đạo đức cá nhân, tư tưởng Hồ Chí Minh còn đặt bốn đức tính này trong quan hệ với tổ chức và quốc gia. Người viết: “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ” (4). Lời nhận định ấy vượt xa khuôn khổ một phẩm chất đạo đức riêng lẻ. Đó là một tuyên bố về nền tảng phát triển bền vững cho quốc gia dân tộc.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, khi Đảng ta đẩy mạnh xây dựng và chỉnh đốn Đảng, kiên quyết ngăn chặn và đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, thì bốn đức tính này không chỉ là bài học cũ, mà là một hệ tiêu chí đạo đức cần được tái khẳng định như nền móng của văn hóa chính trị mới.

* Chủ tịch Hồ Chí Minh - hiện thân mẫu mực của Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Có lẽ chưa từng có một nhà lãnh đạo nào mà cuộc đời lại là hiện thân sinh động nhất cho những tư tưởng mình đề ra, như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những điều Người viết về Cần, Kiệm, Liêm, Chính không phải chỉ để răn dạy người khác, mà chính Người là người đầu tiên thực hành và thực hành một cách mẫu mực đến mức trở thành tấm gương đạo đức sống động cho toàn Đảng, toàn dân noi theo.

LưuHủy

Bác Hồ nói chuyện với nhân dân thị xã Hòn Gai (nay là thành phố Hạ Long) trong lần thứ hai về thăm Quảng Ninh, ngày 4/10/1957. Tại đây, Bác nói: “Cán bộ Đảng, cán bộ chính quyền không phải làm quan cách mạng ăn trên ngồi trốc. Cán bộ Đảng cũng như cán bộ chính quyền, ngay cả Bác là cán bộ cao nhất đều là đầy tớ của nhân dân, phải hết sức phục vụ nhân dân, phải cần, kiệm, liêm, chính. Muốn thế phải gần gũi nhân dân, khuyến khích nhân dân, lãnh đạo nhân dân”. Ảnh: Tư liệu TTXVN

Về Cần, từ khi còn là cậu học trò Nguyễn Tất Thành, Người đã chuyên cần trong học tập. Trong hành trình ra đi tìm đường cứu nước, Người chăm chỉ lao động, làm nhiều nghề để sống và học tập, không ngơi nghỉ; miệt mài viết hàng nghìn bài báo, thư, chỉ thị. Là Chủ tịch nước, Người vẫn dậy sớm làm việc, không màng danh lợi, không cầu thảnh thơi.

Về Kiệm, Người là hiện thân của một đời sống thanh bạch và giản dị: “Nhà gác đơn sơ một góc vườn/ Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn/ Giường mây chiếu cói, đơn chăn gối/ Tủ nhỏ, vừa treo mấy áo sờn…" (“Theo chân Bác” - Tố Hữu). Trong công vụ, Người luôn căn dặn: “Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng” (5).

Về Liêm, sự thanh liêm của Người đã được thể hiện rõ nét qua từng lời nói, hành động. Không những không bao giờ có ý nghĩ tư lợi cá nhân, người còn luôn trăn trở, nghĩ cách làm sao để dân mình có cuộc sống tốt hơn, làm sao để “ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

Về Chính, Người công tâm, gần dân, thương dân, hiểu dân. Trong mọi hành xử, Bác không bao giờ cho phép mình thiên lệch. Khi thấy điều sai, dù là người thân thiết, cũng nghiêm khắc phê bình. Người từng viết: “Phải để việc công lên trên, trước việc tư, việc nhà”.

Ảnh hưởng của Bác không chỉ dừng ở cấp độ cá nhân. Trong các cuộc kháng chiến cứu nước, hàng triệu cán bộ, chiến sĩ, đồng bào đã học và làm theo Bác. Chính tinh thần Cần, Kiệm, Liêm, Chính đã tạo nên nguồn lực to lớn về vật chất và tinh thần để toàn quân, toàn dân ta đoàn kết một lòng, đánh thắng kẻ thù mạnh hơn gấp bội.

Ngày nay, trong công cuộc xây dựng và đổi mới, các phong trào “người tốt việc tốt”, “chiến sĩ thi đua”, “học tập và làm theo Bác” tiếp tục kế thừa đạo lý ấy.

* Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về Cần, Kiệm, Liêm, Chính trong xây dựng Đảng hiện nay

Tư tưởng Cần, Kiệm, Liêm, Chính của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau 76 năm vẫn giữ nguyên giá trị chỉ dẫn sâu sắc đối với quá trình xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ, công chức. Trong bối cảnh đất nước đang tiếp tục đẩy mạnh đổi mới toàn diện, đặc biệt là cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy, phát triển nhân lực chất lượng cao, thì việc vận dụng sáng tạo tư tưởng này càng trở nên thiết thực, cấp bách.

Hiện vẫn còn không ít trường hợp suy thoái, thoái hóa, biểu hiện ở tư tưởng vụ lợi, ngại rèn luyện, thiếu trách nhiệm, tham nhũng, quan liêu, lãng phí. Những hiện tượng này ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Đảng, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân và cản trở sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy, việc chăm lo giáo dục, bồi dưỡng và rèn luyện đạo đức cách mạng, nhất là bốn đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính được xác định là nhiệm vụ lâu dài, thường xuyên và cấp thiết.

Trên thực tế, tư tưởng Hồ Chí Minh về Cần, Kiệm, Liêm, Chính đã từng bước đi vào nếp nghĩ, lối sống, tác phong của nhiều cán bộ, đảng viên. Đây không chỉ là chuẩn mực đạo đức, mà còn là tiêu chí cụ thể để đánh giá, phân loại cán bộ, tổ chức Đảng, làm căn cứ cho công tác quy hoạch, bổ nhiệm, đề bạt nhân sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, tư tưởng ấy cần được hiểu và vận dụng một cách linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của thời đại và yêu cầu của công cuộc đổi mới.

Theo đó, Cần - không còn dừng lại ở ý chí làm việc chăm chỉ, mà còn là sự chủ động, nhạy bén, có tư duy đổi mới, biết cập nhật kiến thức, ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu suất. Một cán bộ “cần” ngày nay là người biết học suốt đời, chủ động thích nghi với thay đổi và dám chịu trách nhiệm.

Kiệm - không chỉ là tiết kiệm về tiền bạc hay vật chất, mà còn là quản trị tốt thời gian, nhân lực, cơ hội. Trong bối cảnh cải cách bộ máy hành chính, tinh giản biên chế, tiết kiệm phải thể hiện trong từng khâu điều hành, tránh thủ tục rườm rà, đầu tư dàn trải, lãng phí ngân sách.

Liêm - không chỉ là không tham của, không nhận hối lộ, mà còn bao hàm sự minh bạch trong ra quyết định, công tâm trong phân bổ nguồn lực, trung thực trong đánh giá cán bộ. Đặc biệt, cán bộ có chức, có quyền phải gương mẫu trong giữ gìn đạo đức, chống lợi ích nhóm, đẩy lùi suy thoái và tham nhũng.

Chính - là sự thẳng thắn, chính trực, tôn trọng sự thật, nhưng đồng thời còn là sự công tâm, khách quan trong thực thi công vụ, dân chủ trong điều hành, gắn bó với cơ sở, lắng nghe Nhân dân. Cán bộ “chính” phải dám làm điều đúng, bảo vệ điều tốt, lên án cái sai, không né tránh, không bao che.

Hiện nay, việc tinh gọn tổ chức bộ máy, sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức... được thực hiện đồng bộ, mạnh mẽ. Những biện pháp này không chỉ mang tính hành chính, kỹ thuật, mà còn là biểu hiện cụ thể của tư tưởng “Kiệm” và “Chính” trong điều kiện mới - góp phần xây dựng một nền hành chính minh bạch, gọn nhẹ, hiệu quả.

Trong xu thế chuyển đổi số, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, mỗi cán bộ, đảng viên càng cần nâng cao ý thức rèn luyện, không ngừng đổi mới tư duy, nâng cao trình độ chuyên môn, gắn bó với dân, tận tụy với công việc. Người đứng đầu càng phải gương mẫu trong từng hành vi cụ thể: nói đi đôi với làm, không tham quyền cố vị, không chạy theo hình thức hay thành tích ảo, sẵn sàng chịu trách nhiệm, dám đột phá vì lợi ích chung.

Tư tưởng Cần, Kiệm, Liêm, Chính, do đó, không chỉ là di sản đạo đức mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc, mà còn là bộ quy tắc sống, làm việc, là thước đo để xây dựng đội ngũ cán bộ đủ tâm - tầm - tài, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

76 năm đã trôi qua, nhưng tư tưởng Cần, Kiệm, Liêm, Chính của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn là nền tảng đạo đức để xây dựng một Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh. Vận dụng sáng tạo tư tưởng ấy chính là chìa khóa để kiến tạo bộ máy đủ năng lực, uy tín, lãnh đạo đất nước phát triển bền vững trong thời kỳ đổi mới và hội nhập./.

LưuHủy

Minh Duyên

(1) - (5): trích tác phẩm CẦN KIỆM LIÊM CHÍNH - sách Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 6, tr.115-131