Khu Di tích Quốc gia Đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám đón rất nhiều học sinh, sỹ tử và phụ huynh tới trước Kỳ thi tuyển sinh năm 2023. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)
Năm 1070, dưới triều vua Lý Thánh Tông, Văn Miếu được xây dựng tại kinh thành Thăng Long để thờ Khổng Tử, Chu Công và các bậc hiền nho.
Sáu năm sau, năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho xây nhà Quốc Tử Giám phía sau Văn Miếu, mở đầu một thiết chế giáo dục có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Thời kỳ đầu, trường chỉ dành riêng cho con vua và con các bậc quyền quý, đại thần theo học nên được gọi là Quốc Tử. Người đầu tiên theo học tại đây là hoàng tử Lý Càn Đức, con trai vua Lý Thánh Tông và Nguyên Phi Ỷ Lan.
Năm 1253, vua Trần Thái Tông đổi Quốc Tử Giám thành Quốc Học Viện, mở rộng đối tượng tuyển sinh, cho phép con em thường dân có học lực xuất sắc theo học. Chu Văn An được cử làm Quốc Tử Giám Tư nghiệp dưới triều vua Trần Minh Tông và trực tiếp giảng dạy các hoàng tử. Sau khi ông mất năm 1370, vua Trần Nghệ Tông cho thờ ông tại Văn Miếu bên cạnh nơi thờ Khổng Tử.
Bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Từ Giám
Đến thời Hậu Lê, truyền thống khoa cử phát triển mạnh. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông khởi xướng việc lập bia đề danh Tiến sĩ tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám thể hiện tinh thần đề cao Nho học, trọng hiền tài. Đến nay, tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám còn 82 tấm bia Tiến sĩ ghi danh những người đỗ đạt trong các kỳ thi đại khoa từ thời Lê đến thời Mạc. Mỗi tấm bia không chỉ đơn thuần là bản danh sách họ tên, mà còn chứa đựng những bài ký sâu sắc về triết lý giáo dục và quản trị quốc gia.
Năm 2010, 82 tấm bia Tiến sĩ tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Tư liệu thế giới thuộc Chương trình Ký ức Thế giới.
Năm 2012, Văn Miếu-Quốc Tử Giám được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.