Việt Nam chủ động, trách nhiệm cùng ASEAN xây dựng Cộng đồng tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm

Hà Nội (TTXVN 6/5/2026) Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines vào ngày 7 và 8/5/2026. Đây là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng trên cương vị người đứng đầu chính phủ mới.

Sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng thể hiện mạnh mẽ việc Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng; đồng thời khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược hàng đầu trong tổng thể chính sách đối ngoại của Việt Nam.

ASEAN - Cộng đồng tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967, hiện bao gồm 11 nước thành viên là: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar, Campuchia và Timor-Leste.

Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực, với vai trò và uy tín ngày càng cao. ASEAN đẩy mạnh hợp tác nội khối một cách toàn diện và đi vào chiều sâu, mở rộng và tăng cường quan hệ với nhiều đối tác trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác của khu vực.

Nền tảng cho những thành công trong gần 6 thập kỷ qua chính là những cơ chế hợp tác nội khối của ASEAN được triển khai thông qua các hiệp ước, diễn đàn, hội nghị, dự án, chương trình phát triển, việc xây dựng Khu vực tự do thương mại ASEAN và các hoạt động văn hóa-thể thao khu vực. Trong đó, các diễn đàn do ASEAN khởi xướng đã quy tụ được nhiều quốc gia, được các nước lớn coi trọng. Vai trò trung tâm của ASEAN đã được khẳng định thông qua việc ASEAN thúc đẩy sự ra đời và dẫn dắt Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Mở rộng (ADMM+), đóng góp ngày càng quan trọng vào việc giải quyết những vấn đề chung của khu vực.

Các cơ chế hợp tác của ASEAN đến nay tiếp tục nhận được sự ủng hộ, quan tâm và tham gia của các đối tác, nhất là các nước lớn, cho thấy ASEAN tiếp tục phát huy năng lực “quy tụ”, khẳng định vai trò và sự tin cậy với các nước về khả năng điều hòa, thích ứng linh hoạt và duy trì cân bằng trong quan hệ với các đối tác.

Đặc biệt, kể từ năm 2009, ASEAN đã triển khai các Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội. Năm 2015, Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập, với định hướng theo Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Kế hoạch tổng thể trên 3 trụ cột, nhằm mục tiêu phát triển Cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và chia sẻ trách nhiệm xã hội chung, dựa trên luật lệ, hướng đến người dân và lấy người dân làm trung tâm.

Sau hơn 10 năm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (2015-2025), ASEAN đạt được nhiều thành quả tích cực, góp phần khẳng định vai trò quan trọng của ASEAN đối với hòa bình, ổn định, và phát triển thịnh vượng ở khu vực. Theo Báo cáo của Ban thư ký ASEAN, tỷ lệ thực thi của Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Chính trị-An ninh 2025 đạt 99,6%; Cộng đồng Kinh tế ASEAN đạt 98%; Cộng đồng Văn hóa-Xã hội đạt 100 %; và Kế hoạch tổng thể về Kết nối ASEAN 2025 đạt 85%. 

Cũng sau 10 năm kể từ ngày xây dựng Cộng đồng, từ một nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới vào năm 2015 với GDP đạt 2,5 nghìn tỷ USD, ASEAN đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2025 với GDP đạt 4,16 nghìn tỉ USD, và dự kiến vươn lên thứ 4 vào năm 2030. ASEAN cũng mở rộng hội nhập kinh tế toàn cầu thông qua mạng lưới FTA, triển khai FTA với nhiều đối tác lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hồng Công (Trung Quốc), Australia và New Zealand, và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), nỗ lực đón đầu các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, chuyển đổi xanh, kinh tế biển xanh, hệ sinh thái xe điện và chiến lược trung hòa carbon, phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Trên cơ sở những thành tựu to lớn và phát triển vượt bậc trong tiến trình xây dựng Cộng đồng hơn 10 năm qua, năm 2025 ASEAN đã xác lập khuôn khổ chiến lược cho hợp tác trong 20 năm sau, với việc thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 (tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 46 tổ chức tại Malaysia, tháng 5/2025) cùng 4 chiến lược triển khai về Chính trị-an ninh, Kinh tế, Văn hóa-xã hội và Kết nối, nhằm hướng tới xây dựng một “ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm”. Với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Hiệp hội đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng, đòi hỏi ASEAN tiếp tục thúc đẩy đoàn kết, củng cố nội lực và tăng cường liên kết để vững vàng vượt qua mọi khó khăn, hướng tới các mục tiêu dài hạn.

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 (tháng 10/2025), Lãnh đạo các nước ASEAN đã thông qua Kế hoạch Công tác Sáng kiến Hội nhập ASEAN (IAI) giai đoạn V (2026-2030). Đây là gói gồm 5 văn kiện quan trọng, đề ra các định hướng và mục tiêu chiến lược cho Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là đẩy mạnh liên kết khu vực, củng cố đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, mở rộng và làm sâu sắc quan hệ giữa ASEAN với các Đối tác, nâng cao tự cường, khả năng thích ứng của ASEAN trước các cơ hội và thách thức.

Việt Nam gắn bó trách nhiệm, cùng ASEAN phát triển tự cường và gắn kết

Việt Nam gia nhập "mái nhà chung" ASEAN vào ngày 28/7/1995. Kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xem ASEAN là ưu tiên trong chính sách đối ngoại, tham gia với tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm trong các trụ cột cộng đồng và tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN, có những đóng góp quan trọng đối với xây dựng Cộng đồng ASEAN, góp phần bảo đảm môi trường khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác, được ASEAN và các nước đánh giá cao.

Hành trình hơn 30 năm qua là minh chứng sống động cho khát vọng hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng, cùng tinh thần tiên phong, trách nhiệm, chủ động của Việt Nam vì một Cộng đồng ASEAN đoàn kết và tự cường.

Đối với ASEAN, sự tham gia của Việt Nam là một bước ngoặt lớn trong quá trình hình thành và phát triển của Hiệp hội, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn của những người sáng lập ASEAN về gắn kết các quốc gia thành viên bằng khát vọng hòa bình, thịnh vượng và tinh thần đoàn kết, hiểu biết lẫn nhau. Quan hệ song phương của Việt Nam với các nước ASEAN phát triển tích cực. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Ngược lại, sau hơn 30 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã trở thành thành viên nòng cốt, cùng các nước thành viên duy trì hòa bình, ổn định khu vực, tăng cường quan hệ với các đối tác, khai thác hiệu quả mạng lưới liên kết kinh tế của ASEAN để thúc đẩy thương mại, đầu tư, tranh thủ sự hợp tác, hỗ trợ và các nguồn lực từ ASEAN và các đối tác để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội.

Các nghĩa vụ luân phiên trong ASEAN đã được Việt Nam hoàn thành xuất sắc. Theo đó, với vai trò nước chủ nhà Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 (năm 1998) chỉ 3 năm sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã cùng các nước thành viên chèo lái, đưa ASEAN vững vàng vượt qua các thách thức của cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính năm 1997, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội, duy trì đà hợp tác và liên kết khu vực, hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2020. Những trọng trách mà ASEAN giao phó như Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN khóa 34, Chủ tịch ASEAN các năm 2010, 2020... đã gặt hái những thành quả đáng tự hào. Có thể kể đến như việc Việt Nam đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng trong năm Chủ tịch ASEAN 2020 như: Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19, Kho dự phòng vật tư y tế khẩn cấp ASEAN, Khung chiến lược ASEAN về các tình huống khẩn cấp, Khung phục hồi tổng thể ASEAN và Kế hoạch triển khai...

Ngoài ra, Việt Nam còn có đóng góp quan trọng vào các quyết sách nhằm định hướng phát triển của ASEAN như: thúc đẩy hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội 1998, Tầm nhìn ASEAN 2020 (vào năm 1997), Tuyên bố Hòa hợp ASEAN về xây dựng Cộng đồng ASEAN (vào năm 2003), Hiến chương ASEAN (năm 2007), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (xây dựng năm 2015), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045...

Trong bối cảnh ASEAN chịu nhiều tác động của cuộc xung đột tại Trung Đông, tại các cuộc họp của ASEAN thời gian gần đây, Việt Nam đã chủ động đóng góp, đưa ra nhiều sáng kiến cụ thể nhằm thúc đẩy khả năng ứng phó tập thể của ASEAN, trong đó có “Sáng kiến xây dựng Khung hợp tác tăng cường ứng phó chung của ASEAN với tình hình ở Trung Đông và các cuộc khủng hoảng trong tương lai”.

Việt Nam còn đề xuất sáng kiến và đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm bổ trợ cho các diễn đàn, cơ chế chính thức của Hiệp hội, tạo cơ hội trao đổi rộng rãi về các ý tưởng, sáng kiến về hợp tác khu vực, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bền vững trong tương lai. Sau hai lần tổ chức thành công tại Hà Nội (vào tháng 4/2024 và tháng 2/2025), Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) đã dần trở thành hình mẫu về một diễn đàn thật sự của ASEAN, dành cho ASEAN, qua đó khẳng định vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong định hình tầm nhìn chiến lược ở khu vực.

Cùng với việc nỗ lực thúc đẩy liên kết nội khối và trong khu vực, Việt Nam còn phát huy hiệu quả vai trò cầu nối trong mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN với các quốc gia ngoài khu vực như: Trung Quốc, Ấn Ðộ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, New Zealand…

Hội nghị cấp cao ASEAN 48: Cùng chèo lái tương lai chung

Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines vào ngày 7 và 8/5/2026 tiếp tục thể hiện cam kết đóng góp chủ động, tích cực, trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN.

Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới sau những thành quả có được của 10 năm xây dựng Cộng đồng (2015-2025) với trọng tâm là thúc đẩy triển khai toàn diện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch chiến lược. Tuy nhiên, hiện cũng là thời điểm ASEAN phải xử lý nhiều thách thức, nhất là trong việc duy trì vai trò trung tâm, thúc đẩy hợp tác và giải quyết các vấn đề khu vực, huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả ứng phó tập thể và hữu hiệu với các biến động, cú sốc từ bên ngoài.

Trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2026, với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”, Philippines đặt ra 3 định hướng lớn cho hợp tác ASEAN trong năm 2026 là: Củng cố các nhân tố then chốt đối với hòa bình và an ninh; Mở rộng các hành lang thịnh vượng; và Thúc đẩy trao quyền cho người dân.

Hội nghị cấp cao ASEAN 48 là đợt hội nghị cấp cao đầu tiên trong năm Chủ tịch ASEAN của Philippines, là dịp quan trọng để Lãnh đạo các nước chia sẻ đánh giá toàn diện về tình hình thế giới và khu vực, thống nhất các định hướng chiến lược và biện pháp tăng cường hợp tác ASEAN để giải quyết các thách thức.

Hội nghị cấp cao ASEAN 48 tập trung trao đổi về các định hướng lớn cho hợp tác ASEAN năm 2026 về bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo hộ công dân ASEAN; đồng thời tiếp tục chiến lược về tăng cường liên kết nội khối, nâng cao tự cường, tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN.

Trên tinh thần chủ động, tích cực, chân thành và có trách nhiệm, Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn dầu sẽ phối hợp chặt chẽ với Chủ tịch Philippines và các nước ASEAN đóng góp vào thành công chung của Hội nghị.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng thể hiện mạnh mẽ việc Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng; đồng thời khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược hàng đầu trong tổng thể chính sách đối ngoại của Việt Nam. Đây cũng là thông điệp rõ ràng về cam kết của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, với tinh thần chủ động, tích cực, trách nhiệm và đóng góp thực chất, hiệu quả vào công việc chung của Hiệp hội.

Mục tiêu xuyên suốt của chuyến công tác là cùng các nước ASEAN củng cố môi trường hòa bình, ổn định; giữ vững đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN; nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức đang nổi lên; qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững của khu vực và từng quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy quan hệ song phương giữa Việt Nam với các nước ASEAN.

Trên tinh thần đó, dự kiến tại Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ có các bài phát biểu quan trọng, truyền tải thông điệp đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV và quan điểm của Việt Nam về các ưu tiên của ASEAN, đưa ra các đề xuất thiết thực củng cố tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, góp phần tăng cường khả năng tự cường và ứng phó của ASEAN trước các biến động, nhất là các tác động của tình hình Trung Đông, và trao đổi các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ cũng sẽ có các cuộc tiếp xúc, gặp gỡ với Lãnh đạo các nước để củng cố quan hệ hữu nghị, tăng cường tin cậy chính trị và thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả. Đây cũng sẽ là những cuộc gặp trực tiếp đầu tiên của Thủ tướng với lãnh đạo các nước ASEAN trên cương vị mới, góp phần tạo xung lực tích cực cho quan hệ song phương cũng như cho sự gắn kết chung của cộng đồng.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN đánh giá, sự hiện diện của Thủ tướng tại Cebu (Philippines) lần này thể hiện rõ quyết tâm của Việt Nam về triển khai nhất quán đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng: độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại. Trong tổng thể đó, ASEAN tiếp tục được khẳng định là một trong những ưu tiên chiến lược hàng đầu của Việt Nam, là không gian gắn bó mật thiết với an ninh và phát triển của đất nước./.

Trọng Đức