Việt Nam khẳng định vai trò và đóng góp trách nhiệm tại các cơ chế đa phương

Hà Nội (TTXVN 3/7/2025) Nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa Liên bang Brazil Lula da Silva, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Phu nhân sẽ dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS mở rộng năm 2025 và hoạt động song phương tại Cộng hòa Liên bang Brazil từ ngày 4 đến ngày 8/7/2025. Đây là lần đầu tiên Việt Nam tham dự hội nghị cấp cao BRICS với tư cách là đối tác của nhóm BRICS, cho thấy Việt Nam luôn mong muốn nỗ lực đóng góp, nâng cao tiếng nói và vai trò của các nước đang phát triển, thúc đẩy đoàn kết quốc tế. Việc Thủ tướng Phạm Minh Chính tham dự sự kiện này tiếp tục khẳng định chính sách đối ngoại nhất quán của Việt Nam độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

* BRICS - cơ chế hợp tác ngày càng hấp dẫn

BRICS được thành lập vào năm 2006 ở cấp Bộ trưởng Ngoại giao, ban đầu gồm 4 nước Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, nâng cấp lên thành Hội nghị cấp cao từ năm 2009.

Mục tiêu ban đầu của nhóm là trở thành một thể chế chính trị, kinh tế và tài chính toàn cầu nhằm phản ánh tương quan lực lượng theo hướng công bằng, cân bằng và có tính đại diện cao hơn.

Trong gần 20 năm qua, BRICS đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Năm 2010, BRIC kết nạp thêm Nam Phi; kết nạp thêm 4 thành viên là Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) từ ngày 1/1/2024; kết nạp thêm Indonesia từ ngày 6/1/2025. Như vậy, sau 3 lần mở rộng, BRICS đang bao gồm 10 nước thành viên (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, Ai Cập, Ethiopia, Iran, UAE, Indonesia) và 10 nước đối tác (Belarus, Bolivia, Kazakhstan, Cuba, Malaysia, Thái Lan, Uganda, Uzbekistan, Nigeria, Việt Nam). Quy chế "quốc gia đối tác" cho phép các đối tác tham gia thường xuyên vào các phiên họp đặc biệt, các cuộc họp cấp bộ trưởng ngoại giao, cùng các sự kiện cấp cao khác của BRICS. Các đối tác cũng có thể đóng góp vào các tài liệu chính thức của nhóm.    

Ngoài ra, ngày càng nhiều quốc gia mong muốn được trở thành một phần của nhóm BRICS.

Điều đặc biệt là BRICS hiện nay đang có 2 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (Trung Quốc, Nga); 6 thành viên G20 (Ấn Độ, Brazil, Nga, Trung Quốc, Nam Phi, Indonesia), nhiều thành viên là các nước tầm trung.

Hợp tác của BRICS dựa trên 3 trụ cột là chính trị-an ninh, kinh tế-tài chính, văn hóa-giao lưu nhân dân. Các cơ chế hợp tác nổi bật bao gồm Hội nghị Thượng đỉnh, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao, các Hội nghị Bộ trưởng chuyên ngành, Ngân hàng phát triển mới (NDB), các hội đồng/liên minh/cơ chế hợp tác chuyên ngành và các cơ chế đối thoại với các nước không phải thành viên.

BRICS hoạt động theo hai kênh bổ trợ lẫn nhau: các cuộc họp dành riêng cho các thành viên BRICS và các phiên họp Đối tác BRICS có sự tham dự của các nước đối tác BRICS.

BRICS hiện tập trung vào một số định hướng hợp tác và phát triển, gồm: Thúc đẩy quá trình mở rộng thành viên nhằm mở rộng quy mô và ảnh hưởng của Nhóm trên phạm vi toàn cầu; Nghiên cứu thúc đẩy thể chế hóa cao hơn (ví dụ như thành lập cơ quan thường trực - Ban Thư ký BRICS); Củng cố, mở rộng vai trò, ảnh hưởng của Ngân hàng NDB; Mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, hình thành một hệ thống riêng như chuỗi cung ứng BRICS, hợp tác công nghệ mới, hợp tác trong lĩnh vực vũ trụ, nền tảng thị trường chung (FTA BRICS), xây dựng kết cấu hạ tầng y tế, xã hội, thúc đẩy thương mại đa phương, đầu tư, chống biến đổi khí hậu...

Về quy mô kinh tế, BRICS quy tụ được nhiều nền kinh tế mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển năng động. BRICS chiếm 40% nền kinh tế toàn cầu, 23% GDP thế giới, 18% thương mại quốc tế, 42% dân số toàn cầu, 30% diện tích lục địa, tương đương 3,2 tỷ người, 36% GDP toàn cầu theo sức mua tương đương (PPP) và 72% trữ lượng đất hiếm của thế giới. Thời gian qua, BRICS không ngừng gia tăng sức hút khi tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu. Nhiều thành viên BRICS là các nhà sản xuất hàng đầu những mặt hàng thiết yếu như dầu thô, khí đốt tự nhiên, ngũ cốc, thịt và khoáng sản quan trọng như quặng sắt, đồng và niken…

Năm 2025, Brazil đảm nhận chức Chủ tịch luân phiên Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS). Đây là lần thứ 4 Brazil đảm nhận vị trí chủ tịch BRICS.

Dưới vai trò Chủ tịch luân phiên, Brazil đề xuất 3 trọng tâm hợp tác: y tế, trí tuệ nhân tạo (AI) và biến đổi khí hậu, trong đó khí hậu được coi là trụ cột xuyên suốt mọi định hướng phát triển trong năm Chủ tịch BRICS của Brazil.
Với chủ đề “Tăng cường hợp tác phương Nam nhằm thúc đẩy quản trị bao trùm và bền vững hơn”, Hội nghị Thượng đỉnh BRICS năm 2025 là một trong những sự kiện đa phương quan trọng, có sự tham dự của khoảng 20 Lãnh đạo cấp cao các nước, Tổng thư ký Liên hợp quốc và lãnh đạo của nhiều tổ chức quốc tế.  Brazil - nước Chủ tịch luân phiên BRICS năm 2025 - kỳ vọng các thỏa thuận đạt được tại hội nghị sẽ thúc đẩy hợp tác hiệu quả, góp phần giải quyết những thách thức phát triển bền vững của các nền kinh tế mới nổi.

* Việt Nam - đối tác thứ 10 của BRICS

Những năm gần đây, Việt Nam được mời và đã tham dự nhiều hoạt động của BRICS mở rộng ở các cấp khác nhau, cả kênh Đảng và Nhà nước. Có thể kể đến các chuyến công tác như: Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Nguyễn Minh Tâm dự Hội nghị các chính đảng BRICS+ tại Vladivostok (tháng 6/2024); Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng tham dự Phiên đối thoại BRICS với các nước đang phát triển tại Niznhy Novgorod (tháng 6/2024); Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang dự Cuộc gặp các đại diện cấp cao phụ trách an ninh BRICS+ tại Saint Petersburg (tháng 9/2024); Phó Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Đoàn Thị Tuyết Nhung dự Hội nghị cấp cao truyền thông BRICS (tháng 9/2024); Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị các Nhà lãnh đạo Nhóm BRICS mở rộng (BRICS+) tại Kazan (Liên bang Nga) (tháng 10/2024)...

Đặc biệt, một dấu mốc quan trọng đánh dấu sự hợp tác giữa Việt Nam và Nhóm BRICS là việc Brazil chính thức công bố Việt Nam trở thành nước đối tác thứ 10 của BRICS vào ngày 13/6/2025. Nói về sự kiện này, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng đã nhấn mạnh: là đối tác, Việt Nam sẵn sàng tham gia cùng các nước thành viên nhóm BRICS và cộng đồng quốc tế đẩy mạnh hợp tác và huy động nguồn lực nhằm thúc đẩy các vấn đề ưu tiên của các nước đang phát triển hiện nay như thương mại, đầu tư, kết nối hạ tầng, tận dụng các tiến bộ khoa học công nghệ phục vụ phát triển, giao lưu nhân dân, đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững và ứng phó với các thách thức chung của toàn cầu.

Bà Phạm Thu Hằng cho biết, Việt Nam cũng sẵn sàng phối hợp kết nối các chương trình hợp tác nêu trên của nhóm BRICS với các cơ chế đa phương liên quan, qua đó đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Giáo sư, Tiến sĩ kinh tế Georgy Toloraia, Giám đốc điều hành Ủy ban quốc gia nghiên cứu BRICS, Giám đốc Trung tâm chiến lược Nga tại châu Á, Viện Kinh tế thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga tin tưởng với vị thế là quốc gia đối tác, Việt Nam sẽ có cơ hội tìm hiểu mối quan tâm, quan điểm của các thành viên BRICS, điều quan trọng để hợp tác, cũng như bảo vệ vị thế của mình.

* Chuyến công tác của Thủ tướng Phạm Minh Chính là dịp để Việt Nam chuyển tải 3 thông điệp lớn

Chuyến công tác lần này của Thủ tướng, với các hoạt động đa dạng cả trên bình diện song phương và đa phương, sẽ tiếp tục cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng của Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; đồng thời thiết thực triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Đây là lần đầu tiên Việt Nam tham dự với tư cách Nước đối tác tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS, một cơ chế hợp tác đa phương giữa các nền kinh tế mới nổi và ngày càng có tầm ảnh hưởng lớn cả về kinh tế và chính trị. Việc Việt Nam trở thành Nước đối tác của BRICS, cũng như tham dự Hội nghị Thượng đỉnh khẳng định vai trò và đóng góp trách nhiệm tại các cơ chế đa phương với mong muốn nỗ lực đóng góp, nâng cao tiếng nói và vai trò của các nước đang phát triển, thúc đẩy đoàn kết quốc tế, chủ nghĩa đa phương bao trùm, toàn diện trên tinh thần tôn trọng luật pháp quốc tế cũng như làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và các nước thành viên BRICS. Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng, chuyến công tác của Thủ tướng Phạm Minh Chính là dịp để Việt Nam chuyển tải 3 thông điệp lớn:

Thứ nhất, đây là dịp để Việt Nam một lần nữa khẳng định thông điệp của hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển cũng như quyết tâm và khát vọng phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới của dân tộc. Chủ đề của Hội nghị là những vấn đề được cộng đồng quốc tế, đặc biệt các nước đang phát triển quan tâm hiện nay như tăng cường chủ nghĩa đa phương, cải cách hệ thống quản trị toàn cầu, thúc đẩy phát triển bền vững trên cả ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường… Việc tham dự Hội nghị cũng là cơ hội để Việt Nam tham gia chủ động, tích cực vào quá trình thúc đẩy quản trị toàn cầu bao trùm, bền vững, nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển trong giải quyết các thách thức hiện nay, cũng như trao đổi kinh nghiệm, quan điểm, tầm nhìn, thực tiễn về phát triển, thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực phù hợp với ưu tiên và lợi ích của ta.

Thứ hai, ở góc độ song phương, trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều chuyển biến nhanh, phức tạp, chuyến thăm tiếp tục khẳng định Việt Nam “là bạn, là đối tác tin cậy” của bạn bè quốc tế. Chuyến công tác của Thủ tướng Chính phủ sẽ là một “cầu nối” đối ngoại quan trọng nhằm củng cố và tăng cường mối quan hệ hữu nghị và hợp tác tốt đẹp giữa Việt Nam với Brazil cũng như nâng cao hình ảnh, vị thế của Việt Nam ở khu vực Trung và Nam Mỹ.

Cuối cùng, chuyến thăm là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và các khu vực có nhiều tiềm năng, thu hút tối đa các nguồn lực quốc tế phục vụ các mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Các quốc gia thành viên BRICS, các quốc gia khách mời tham dự Hội nghị Thượng định BRICS là những quốc gia có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, đối tác quan trọng, bạn bè truyền thống của Việt Nam. Brazil là nước có quan hệ Đối tác chiến lược, có những thế mạnh mà Việt Nam có nhu cầu bổ trợ, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của Việt Nam./.

Phước Sang (tổng hợp)