Việt Nam làm chủ nhiều kỹ thuật ghép tạng phức tạp ngang tầm thế giới

Hà Nội (TTXVN 20/3/2026) Bệnh viện Việt Đức vừa công bố thực hiện thành công ca ghép gan domino đầu tiên tại Việt Nam - ca ghép đa tạng đặc biệt, hiếm trên thế giới - khi các bác sĩ lấy gan của người vừa nhận tạng để tiếp tục ghép cho một người khác. Như vậy, tính từ ca ghép thận đầu tiên vào năm 1992, đến nay sau hơn 30 năm thực hiện ghép tạng, Việt Nam đã thực hiện được khoảng 10.600 ca ghép tạng, trong đó có nhiều ca ghép phức tạp như ghép đồng thời gan-thận, tim-thận, tim-gan, tim-phổi... ghi dấu mốc cho y học Việt Nam trên bản đồ y học thế giới.

* Ghép tạng theo chuỗi domino: dấu mốc mới trong y khoa tại Việt Nam

Theo thông tin của Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức công bố ngày 19/3/2026, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện loạt trường hợp ghép tạng từ người hiến chết não, trong đó có 1 bệnh nhân mắc bệnh lý hiếm gặp là amyloidosis (thoái hoá bột) đã được ghép đồng thời cả tim và gan, lá gan của bệnh nhân amyloidosis sau đó đã được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền gan xơ. Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, “Domino” là hiệu ứng khi một ca ghép đặc biệt mở ra cơ hội cứu sống thêm nhiều bệnh nhân khác.

Đây cũng là lần đầu tiên, ngành y tế của Việt Nam thực hiện ghép tạng domino, tận dụng nguồn tạng phù hợp để cứu sống thêm người bệnh khác. Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á.

Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, Bệnh viện đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng của Việt Nam và thế giới bằng những kỹ thuật phức tạp trong ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng, đó là những kỹ thuật ghép gan toàn bộ có thay đoạn tĩnh mạch chủ, chia gan để ghép, ghép đồng thời gan tim, gan thận và bây giờ là ghép gan domino. "Chúng tôi đã thực hiện một ca ghép đa tạng đặc biệt, hiếm trên thế giới và đánh dấu lần đầu tiên tại Việt Nam triển khai thành công kỹ thuật ghép gan domino - phương pháp tối ưu hóa nguồn tạng hiến vốn còn khan hiếm". Đặc biệt, thời gian phẫu thuật được rút ngắn đáng kể so với trung bình thế giới, góp phần giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và giảm chi phí điều trị.

Theo Phó giáo sư Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng (Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) đây là kết quả của sự phối hợp đa chuyên khoa ở mức cao nhất. Kỹ thuật ghép domino cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt chuyên môn. Khác với ghép thông thường, khi lấy gan ra không chỉ để bỏ đi mà còn phải bảo đảm có thể sử dụng lại cho người khác, nên thao tác phẫu thuật phức tạp hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc thực hiện đồng thời ghép tim và ghép gan càng làm tăng độ khó, đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp chặt chẽ của nhiều ê-kíp.

Chính vì vậy, trên thế giới chỉ có một số trung tâm lớn, có nhiều kinh nghiệm mới có thể thực hiện được kỹ thuật này. Việc Việt Nam triển khai thành công cho thấy năng lực chuyên môn đã đạt đến trình độ cao, được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

 * Việt Nam ghi nhiều dấu ấn ghép tạng

Ghép tạng là 1 trong 10 thành tựu y học lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ XX. Đây là giải pháp duy nhất mang lại hy vọng sống cuối cùng của người bệnh khi các phương pháp khác không còn hiệu quả.

Trên thế giới bắt đầu nghiên cứu ghép tạng từ đầu thế kỷ XX, đến năm 1954 bắt đầu ghép thận thành công; năm 1963 ca ghép gan đầu tiên được tiến hành và đến năm 1967, ca ghép gan đầu tiên thành công.

Việt Nam dù khởi đầu muộn hơn thế giới gần nửa thế kỷ và chậm hơn nhiều quốc gia trong khu vực khoảng 20 năm, song ngành ghép tạng Việt Nam đang tạo nên một bước chuyển mình mạnh mẽ, từng bước ghi dấu ấn trên bản đồ y học thế giới. Từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992, đến nay, nước ta đã thực hiện khoảng 10.600 ca ghép tạng. Giai đoạn 2022-2025 ghi nhận bước tăng trưởng đột phá với hơn 1.000 ca mỗi năm; riêng năm 2025 đạt khoảng 1.368 ca - mức cao nhất từ trước tới nay, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng ca ghép mỗi năm.

Hiện Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật ghép đủ 6 loại tạng, gồm: thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột. Trong đó, ghép thận vẫn chiếm tỷ lệ lớn nhất với gần 9.000 ca; ghép gan hơn 750 ca; ghép tim trên 120 ca; ghép phổi và các ghép đa tạng phức hợp cũng ngày càng gia tăng.

Tỷ lệ sống sau ghép của Việt Nam đạt mức cao: 90-95% với ghép thận, 80-90% với ghép gan và 85-90% với ghép tim. Nhiều bệnh nhân ghép thận có thể mang thai, sinh con; nhiều trường hợp duy trì tạng ghép 25-30 năm trước khi cần ghép lại.

Hiện nay, cả nước có 31 bệnh viện được phép thực hiện ghép mô, tạng; trong đó nhiều trung tâm giữ vai trò nòng cốt như: Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Quân y 175...

Trong đó, năm 2007, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện ca ghép gan người lớn (47 tuổi) đầu tiên ở Việt Nam, với sự hợp tác giúp đỡ của các chuyên gia đến từ bệnh viện trường Đại học quốc gia Đài Loan. Thành công của ca ghép đã mở ra triển vọng cứu chữa những bệnh nhân bị ung thư gan, gan xơ do viêm gan virus tại Việt Nam.

Năm 2010, Bệnh viện Việt Đức đã tiến hành ghép gan và thận (từ người cho chết não) cho 3 bệnh nhân, đánh dấu bước ngoặt phát triển của lĩnh vực ghép tạng Việt Nam. Đây là ca ghép gan từ người cho chết não đầu tiên ở Việt Nam và cũng là ca lấy đa tạng để ghép cho nhiều bệnh nhân. Từ đó, kỹ thuật lấy đa tạng từ người cho chết não để ghép trở thành thường quy tại Bệnh viện.

Ngày 4/9/2015, lần đầu tiên trong lịch sử y học Việt Nam ghi nhận ca ghép tạng thành công mà tim và gan của người hiến được vận chuyển xuyên Việt, 1.700 km bằng máy bay.

Ngày 12/12/2018, lĩnh vực ghép tạng Việt Nam tiếp tục trải qua cảm xúc đặc biệt khi lần đầu tiên thực hiện ghép đồng thời 5 tạng cùng thời điểm. Đặc biệt, các ca ghép tạng đều do các bác sĩ của Việt Nam thực hiện mà không có sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài. Tổng số nhân lực tham gia đồng thời 5 ca ghép tạng lên tới gần 500 người.

Ngày 17/12/2019, Bệnh viện Việt Đức thực hiện thành công ca ghép gan-thận đồng thời đầu tiên tại Việt Nam.

Đầu tháng 2/2021, các bác sĩ tiếp tục ghép tim thành công cho bệnh nhi nhỏ tuổi nhất Việt Nam thời điểm đó. Bệnh nhân chỉ nặng 16kg.

Tháng 2/2023, các y bác sĩ tiếp tục thực hiện thành công ca ghép đa tạng tim-thận đầu tiên tại Việt Nam.

Tháng 10/2024, lần đầu tiên tại Việt Nam thực hiện ghép đồng thời tim-gan cho người bệnh suy đa tạng 41 tuổi.

Tháng 8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện ca ghép tim-phổi đầu tiên trong lịch sử y tế nước nhà cho một bệnh nhân đa tạng suy kiệt nặng. Trải qua thời gian 7 giờ đồng hồ, hơn 40 chuyên gia đầu ngành đã cùng thực hiện ca ghép tim-phổi đồng thời cho người bệnh. Các chuyên gia phải sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể thay thế tạm thời tim và phổi trong thời gian 7 giờ. Ca ghép này xếp vào nhóm độc nhất vô nhị vì độ khó kỹ thuật, thời gian phẫu thuật và yêu cầu phối hợp liên chuyên khoa cực cao. Sự thành công của ca ghép đồng thời tim-phổi cho bệnh nhân suy đa tạng đã mở ra một dấu mốc quan trọng, khẳng định bước tiến vượt bậc của Việt Nam trong lĩnh vực ghép đa tạng, đồng thời đặt dấu mốc cho y học Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Song song đó, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng liên tiếp thực hiện các ca ghép đa tạng và ghép gan bất đồng nhóm máu ở người lớn - kỹ thuật vốn được xem là thách thức lớn trong ghép gan.

Nếu như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 giữ kỷ lục về số ca ghép gan từ người cho sống nhiều nhất cả nước, thì Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức giữ một kỷ lục khác, đó là đơn vị thực hiện được nhiều ca ghép tạng nhất cả nước và là một trong số rất ít trung tâm thực hiện được kỹ thuật ghép tim cho trẻ em - một trong những kỹ thuật khó nhất trong lĩnh vực ghép tạng.

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thành công nhiều ca ghép tim xuyên Việt; trong đó có ca ghép cho bệnh nhi 9 tuổi với trái tim được vận chuyển hơn 1.600 km từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh…

Bệnh viện Phổi Trung ương cũng lập kỳ tích khi năm 2025 triển khai liên tiếp 2 ca ghép phổi thành công trong một ngày. Việc thực hiện đồng thời hai ca ghép phổi yêu cầu sự huy động tổng lực và phối hợp vô cùng chặt chẽ giữa Bệnh viện Phổi Trung ương và các đơn vị trên toàn quốc.

Những thành tựu đó cho thấy ghép tạng Việt Nam đang tiệm cận trình độ của các trung tâm ghép tạng tiên tiến trong khu vực và thế giới./.

Phương Phương