Xây dựng quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Cộng hòa Séc ngày càng phát triển

Hà Nội (TTXVN 31/1/2025) Ngày 2/2/2025 là một dấu mốc quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc khi hai nước kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao đến nay, mối quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt trước đây và quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Cộng hòa Séc ngày nay đã không ngừng được củng cố và phát triển, đạt được nhiều thành tựu tích cực.

Quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp

Nhìn lại lịch sử, Cộng hòa Séc (Tiệp Khắc trước đây) là một trong 10 nước đầu tiên trên thế giới công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam sau khi đất nước ta giành độc lập. Hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 2/2/1950.

Ngay sau khi miền Bắc nước ta được giải phóng năm 1954, các nước bạn bè truyền thống trong đó có Séc đã giúp Việt Nam xây dựng nhiều công trình quan trọng phục vụ quốc kế dân sinh, đào tạo cho Việt Nam hàng nghìn chuyên gia có trình độ đại học, trên đại học và hàng chục nghìn công nhân kỹ thuật trong nhiều lĩnh vực, là nguồn nhân lực chất lượng cao rất quý giá cho sự nghiệp xây dựng và phát triển của đất nước.

Nhiều công trình trên khắp mọi miền đất nước cho đến nay vẫn ghi dấu sự ủng hộ, giúp đỡ của đất nước và nhân dân Séc đối với Việt Nam, như Bệnh viện hữu nghị Việt-Tiệp, Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội…

Ngày nay, Việt Nam luôn coi trọng phát triển quan hệ với các nước bạn bè truyền thống tại khu vực Trung-Đông Âu, trong đó Cộng hòa Séc là một trong những đối tác ưu tiên. Séc cũng luôn quan tâm thực hiện chính sách phát triển quan hệ hợp tác với Việt Nam trên mọi lĩnh vực.

Mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước được đánh dấu qua các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao, trong đó phải kể đến chuyến thăm Séc của: Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng (tháng 4/2009); Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (tháng 5/2015); Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh (tháng 6/2016); Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân (tháng 4/2017); Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Séc Jan Lipavsky (tháng 7/2022); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Thủ tướng Séc Petr Fiala bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN-EU (tháng 12/2022); Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn (tháng 6/2023); Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm chính thức Séc (ngày 18 đến 20/1/2025)…

Về phía Séc có chuyến thăm Việt Nam của: Chủ tịch Hạ viện Zaoralek (tháng 2/2006); Tổng thống Vaclav Klaus (tháng 10/2006); Thủ tướng Topolanek (tháng 3/2008); Chủ tịch Thượng viện Milan Stech (tháng 11/2016), Tổng thống Milos Zeman (tháng 6/2016), Phó Chủ tịch Hạ viện, Chủ tịch Đảng Cộng sản Séc Morava Vojtech Filip (tháng 6/2018), Bộ trưởng Bộ Công thương Jozef Sileka (tháng 2/2023); Thủ tướng Séc Petr Fiala thăm chính thức (tháng 4/2023); Chủ nhiệm Ủy ban Phát triển quỹ đất, quản lý công và môi trường của Thượng viện Cộng hòa Séc Zbyněk Linhart thăm và làm việc tại Việt Nam (tháng 1/2024)…

Để tạo thuận lợi cho việc hợp tác, hai bên đã ký các văn kiện như: Hiệp định về tránh đánh thuế trùng (năm 2004); Hiệp định về hợp tác kinh tế (năm 2006); Hiệp định về khuyến khích và bảo hộ đầu tư (năm 2007); Nghị định thư hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (năm 2014); Hiệp định về hợp tác trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, thanh niên và thể thao (năm 2016), Hiệp định về hợp tác phòng, chống tội phạm (năm 2017), Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự (tháng 4/2023), Bản Ghi nhớ hợp tác về chia sẻ thông tin, hỗ trợ đầu tư (tháng 4/2023), Ý định thư về hợp tác trong lĩnh vực giáo dục (tháng 4/2023)…

Hai bên cũng thường xuyên duy trì các cơ chế hợp tác, trong đó có việc tiến hành Tham vấn chính trị cấp Thứ trưởng trên cơ sở Bản ghi nhớ về hợp tác đã ký kết vào năm 2014.

Bên cạnh đó, hai nước luôn ủng hộ lẫn nhau trên các diễn đàn quốc tế. Séc đã ủng hộ Việt Nam ứng cử vào vị trí Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021; đồng thời cũng là nước ủng hộ việc ký Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA)…

Dấu mốc nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược

Ngay trước thềm ngày kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Séc (2/2/1950-2/2/2025), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã có chuyến thăm chính thức Cộng hòa Séc từ ngày 18 đến 20/1/2025 theo lời mời của Thủ tướng Cộng hòa Séc Petr Fiala. Đây là chuyến thăm Séc đầu tiên của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam kể từ sau đại dịch COVID-19, cũng là chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao nước ngoài đầu tiên tới Séc trong Năm mới 2025, đồng thời mở đầu cho chuỗi các sự kiện kỷ niệm 75 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước (2/2/1950-2/2/2025).

Điểm nhấn nổi bật nhất của chuyến thăm chính là việc hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, mở ra một trang mới trong mối quan hệ truyền thống tốt đẹp Việt Nam-Séc. Nhà lãnh đạo hai nước cũng nhất trí sớm xây dựng Chương trình hành động để triển khai khuôn khổ Đối tác chiến lược Việt Nam-Séc đi vào chiều sâu, thiết thực, phù hợp với khuôn khổ hợp tác giữa hai nước trong bối cảnh mới.

Với việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, Việt Nam đã trở thành nước Đông Nam Á đầu tiên là đối tác chiến lược của Séc, góp phần đẩy mạnh quan hệ hai nước đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả; khẳng định Việt Nam là nước quan trọng nhất, gần gũi nhất của Séc tại châu Á. Trong khi đó, Séc đã trở thành nước Trung Đông Âu đầu tiên trong Liên minh châu Âu (EU) có quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam.

Trong khuôn khổ chuyến thăm trên, hai bên nhất trí đẩy mạnh hợp tác trong khuôn khổ Đối tác chiến lược vừa thiết lập, gồm các thỏa thuận đã ký kết giữa hai nước, đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực truyền thống như quốc phòng-an ninh, thương mại-đầu tư, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, văn hóa-du lịch và giao lưu nhân dân, đồng thời mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng mới như năng lượng tái tạo, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và tuần hoàn, công nghệ thông tin, chăm sóc sức khỏe, khai khoáng, năng lượng, an ninh lương thực…; khẳng định cam kết của lãnh đạo cấp cao hai nước trong việc đẩy mạnh hợp tác hơn nữa trên các lĩnh vực mà hai bên có thế mạnh và nhu cầu với tinh thần đã nói là làm, đã cam kết là thực hiện, vì lợi ích của nhân dân hai nước, vì hoà bình, ổn định và phát triển bền vững tại mỗi khu vực và thế giới.

Hai bên cũng nhất trí tiếp tục triển khai các cơ chế hợp tác kinh tế vốn có; khuyến khích các doanh nghiệp Séc đẩy mạnh đầu tư tại Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực Séc có thế mạnh như công nghiệp phụ trợ ô tô, năng lượng tái tạo, chế tạo máy, khai thác và chế biến khoáng sản, hóa chất, chế biến thực phẩm...; phối hợp triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA).
Lãnh đạo hai nước quyết tâm nâng kim ngạch thương mại sớm đạt 5 tỷ USD/năm, thay vì khoảng 2 tỷ USD như hiện nay.

Quan hệ kinh tế, thương mại phát triển vượt bậc

Séc là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam tại Trung Đông Âu, trong khi Việt Nam là đối tác quan trọng nhất của Séc trong ASEAN. Séc là quốc gia rất tích cực hỗ trợ Việt Nam trong phát triển quan hệ đối tác và hợp tác toàn diện với Liên minh châu Âu (EU), nhất là trong quá trình đàm phán, ký và phê chuẩn Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA).  Séc cũng là một trong những quốc gia thành viên EU đầu tiên phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA).

Kim ngạch thương mại giữa hai nước gần đây có tăng trưởng mạnh. Năm 2021, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc đạt 735 triệu USD; năm 2022 đạt 828 triệu USD; năm 2023 đạt 1,133 tỷ USD; năm 2024 đạt 2,046 tỷ USD.

Về đầu tư, tính đến hết tháng 12/2024, Cộng hòa Séc có 41 dự án đầu tư với tổng vốn đầu tư là 91 triệu USD, đứng thứ 50/147 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư trực tiếp tại Việt Nam. Các lĩnh vực hợp tác đầu tư có thế mạnh của Séc là năng lượng, đầu máy-toa xe lửa, xe buýt, tàu điện, máy nông nghiệp, thiết bị tưới tiêu, trong đó có một số dự án nổi bật như: xây dựng Nhà máy sản xuất xe ô tô SKODA tại Quảng Ninh và Nhà máy nhiệt điện Mông Dương 2...

Về hợp tác phát triển, trước đây, Séc thường xuyên tham gia các Hội nghị quốc tế tài trợ cho Việt Nam và là nước Đông Âu đầu tiên liên tục cấp ODA cho Việt Nam. Các dự án ODA của Séc dành cho Việt Nam có thể kể đến như: hỗ trợ đào tạo và việc làm cho lao động Việt Nam ở Séc về nước (năm 1994); xây dựng Trung tâm chỉnh hình cho trẻ em tàn tật Bắc Thái (Thái Nguyên) (năm 1995), dự án chế biến phân vi sinh tại Hải Dương (năm 2003)… Từ năm 2013, Séc không xếp Việt Nam vào danh sách các nước nhận viện trợ phát triển ODA do sự tiến bộ phát triển kinh tế của Việt Nam trong những năm gần đây.

Ngoài hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, hai nước cũng hợp tác tích cực trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, khoa học, công nghệ, văn hóa, thể thao… Trong đó, hợp tác về giáo dục-đào tạo là một lĩnh vực phát triển tiềm năng giữa hai nước. Hai bên đã nỗ lực mở rộng các khả năng hợp tác, nhất là việc khuyến khích các trường đại học uy tín của nước bạn phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam để liên kết đào tạo trình độ trên đại học.

Một số trường đại học của Việt Nam đã liên kết đào tạo với các trường đại học của Cộng hòa Séc như: Đại học Bách Khoa Hà Nội liên kết đào tạo với Trường Đại học Tổng hợp Kỹ thuật Liberec; Học viện Nông nghiệp Việt Nam liên kết với Đại học Nông nghiệp nhiệt đới Praha; Đại học Kỹ thuật Ostrava ký kết văn kiện hợp tác với Đại học Tôn Đức Thắng.

Hội nghị Hội hữu nghị Việt Nam-Séc cũng đã có nhiều đóng góp quan trọng nhằm thúc đẩy giao lưu nhân dân thông qua các hoạt động như: giao lưu nhân dân, gặp gỡ hữu nghị nhân các dịp kỷ niệm, ngày lễ quan trọng của hai nước, các hoạt động từ thiện, hỗ trợ nhân đạo… Trong giai đoạn dịch COVID-19, Hội hữu nghị Việt Nam-Séc đã chủ động, kịp thời quyên góp và mua khẩu trang, trang thiết bị y tế để gửi tặng nhân dân Cộng hòa Séc. Năm 2021, Hội hữu nghị Việt Nam-Séc đã góp phần cùng Chính phủ Việt Nam kịp thời thông tin, vận động Chính phủ Séc hỗ trợ nhiều trang thiết bị y tế, hơn 250.000 liều vaccine cũng như nhượng lại 500.000 liều vaccine phòng COVID-19 cho Việt Nam, góp phần thiết thực vào công tác phòng, chống dịch COVID-19 tại Việt Nam.

Cộng đồng người Việt Nam tại Séc hiện có khoảng 100.000 người, hội nhập tốt với nước sở tại, đóng góp tích cực vào việc tăng cường quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt giữa hai nước. Năm 2013, Chính phủ Séc đã quyết định bổ sung đại diện người Séc gốc Việt vào Hội đồng Dân tộc thiểu số, qua đó công nhận sự tồn tại của người Séc gốc Việt như một dân tộc thiểu số tại Séc.

Năm 2025 là một năm quan trọng khi hai nước cùng nhau kỷ niệm dấu mốc 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (2/2/1950-2/2/2025). Theo Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Séc tại Việt Nam Hynek Kmoníček, Việt Nam thực sự có một vị trí rất đặc biệt đối với Séc, là cánh cửa kết nối Séc với tất cả các quốc gia ASEAN. Hiện Séc chỉ có 10 triệu dân, tương đương với dân số Hà Nội và hiện có hơn 100.000 người Việt sinh sống tại Cộng hòa Séc, là dân tộc thiểu số lớn thứ ba ở Séc. Đại sứ đánh giá cộng đồng người Việt thực sự là một cộng đồng mẫu mực, đóng góp rất nhiều cho Cộng hòa Séc. Đóng góp của họ không chỉ về văn hóa hay kinh tế, mà đóng góp lớn nhất của họ là việc chứng minh rằng họ có thể hòa nhập vào cộng đồng người châu Âu.

Trong khi đó, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Séc Dương Hoài Nam cho biết, trong năm 2025, Đại sứ quán sẽ tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành hữu quan của hai nước cũng như Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu và Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Séc tổ chức một số hoạt động thiết thực kỷ niệm 75 năm quan hệ ngoại giao hai nước, trong đó tập trung giới thiệu, quảng bá truyền thống văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam không chỉ hướng tới đối tượng là người dân sở tại mà cả thế hệ thứ hai và thứ ba người Việt Nam tại Séc để giúp thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên tại đây hiểu biết về lịch sử, văn hóa của Việt Nam, qua đó ngày càng gắn bó với quê hương, đất nước./.

An Ngọc (tổng hợp)