Nghị quyết 20-NQ/TW: Khoa học, công nghệ - nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh

Hà Nội (TTXVN 2/9/2026) Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đánh dấu bước chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang xây dựng và phát triển thành quốc gia biển mạnh. Trong đó, một điểm nổi bật của Nghị quyết 20-NQ/TW là việc xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chính của quá trình xây dựng quốc gia biển mạnh.

* Nghị quyết 20-NQ/TW: bước chuyển từ tư duy phát triển kinh tế biển sang xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh

Trong bối cảnh vị trí, vai trò của biển và đại dương ở trong nước cũng như quốc tế ngày càng quan trọng đã đặt ra yêu cầu phải xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, theo đó xác định các định hướng chiến lược, cụ thể hóa những mục tiêu cần đạt được và đề ra giải pháp thực hiện.

Trước đó, nếu như Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 tập trung vào phát triển kinh tế biển và đã tạo được nhiều chuyển biến tích cực; thì với Nghị quyết 20 NQ/TW đã nâng tầm nhìn khi xác định biển không chỉ là không gian kinh tế mà còn là không gian sinh tồn, không gian chiến lược phát triển của đất nước.

Nghị quyết số 20-NQ/TW đã xác lập một hệ thống quan điểm chỉ đạo toàn diện về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết xác định rõ biển là không gian phát triển chiến lược, là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia; xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết định hướng xây dựng Việt Nam có nền quản trị biển hiện đại; kinh tế biển phát triển; khoa học, công nghệ biển tiên tiến; môi trường bền vững; văn hóa giàu bản sắc; cộng đồng cư dân giàu mạnh; quốc phòng, an ninh được giữ vững; hội nhập quốc tế thực chất, hiệu quả, qua đó không ngừng nâng cao vị thế, uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Nghị quyết 20-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ. Kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao. Tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp hơn 70% GDP cả nước. Thu nhập bình quân đầu người các tỉnh, thành phố ven biển cao hơn 1,2-1,3 lần bình quân cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu đạt hơn 11%/năm. Hình thành 3 khu kinh tế đặc biệt. Chỉ số phát triển con người (HDI) cao hơn trung bình cả nước. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam là quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển; có nền quản trị biển hiện đại, khoa học, công nghệ biển tiên tiến.

Đồng thời, Nghị quyết 20-NQ/TW nêu rõ 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp. Trong đó nhấn mạnh tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới mạnh mẽ nhận thức, tư duy và tầm nhìn về phát triển quốc gia biển mạnh; nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, thông tin đối ngoại về biển, đảo; Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo về biển. Đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới; phát triển hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại; Phát triển đồng bộ hạ tầng biển, mở rộng không gian phát triển quốc gia, hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia và khu vực…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 29/7/2026 đã nhấn mạnh: phát triển kinh tế biển phải gắn bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao đời sống Nhân dân, giữ vững chủ quyền và phát triển đất nước. Kinh tế biển chỉ là một thành tố trong mục tiêu xây dựng Quốc gia biển mạnh. Chúng ta phải tích cực chuẩn bị các điều kiện để đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển, có nền quản trị biển hiện đại, có công nghệ biển tiên tiến.

* Đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh bằng khoa học và công nghệ

Một trong những quan điểm chỉ đạo nổi bật của Nghị quyết 20-NQ/TW đó là xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chính của quá trình xây dựng quốc gia biển mạnh, với trọng tâm là phát triển và làm chủ tri thức, dữ liệu và công nghệ biển. Nghị quyết định hướng bổ sung nhiều nội dung mới như dữ liệu biển quốc gia, bản đồ số đại dương, trí tuệ nhân tạo trong quản trị biển, công nghệ biển sâu, công nghệ quan trắc biển, hệ thống giám sát biển thông minh và các công nghệ biển thế hệ mới.

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 218/NQ-CP ngày 7/8/2026 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW. Theo đó, trong giai đoạn 2026-2030, chính phủ tập trung vào 5 định hướng lớn: Hình thành năng lực nghiên cứu biển mạnh; coi dữ liệu biển là hạ tầng chiến lược quốc gia; chuyển từ “ứng dụng công nghệ” sang “làm chủ công nghệ”; lấy doanh nghiệp và địa phương làm những chủ thể quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo biển; đồng thời đổi mới cách tổ chức và triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ biển.

Đặc biệt, dữ liệu biển cần được chuẩn hóa, tích hợp, liên thông, chia sẻ và bảo đảm an ninh, an toàn, chủ quyền dữ liệu. Trên nền tảng đó, phát triển bản đồ số biển và đại dương, các công cụ mô hình hóa, dự báo và trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý, quy hoạch, cảnh báo và ra quyết định.

Mới đây, tại hội thảo “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh” ngày 21/8/2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cũng đã nhấn mạnh Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt ra yêu cầu mới đối với ngành khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đó, nếu trước đây khoa học và công nghệ chủ yếu được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ cho từng ngành, từng lĩnh vực kinh tế biển, thì trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra cao hơn nhiều: khoa học và công nghệ phải trở thành nền tảng của quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia; nền tảng để phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững; đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế của Việt Nam trong quản trị biển, đại dương khu vực và quốc tế. Nói cách khác, không gian biển phải trở thành một không gian phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Việt Nam không chỉ nghiên cứu, khai thác biển mà phải từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khoa học và Công nghệ không còn chỉ là công cụ hỗ trợ từng ngành, lĩnh vực kinh tế biển mà phải trở thành nền tảng của quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia; phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững; bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế Việt Nam trong quản trị biển, đại dương.

Vì vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng các nhiệm vụ đối với Bộ Khoa học và Công nghệ phải được nhìn nhận như một hệ thống liên kết giữa nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và hợp tác quốc tế.

Từ một quốc gia “có biển”, mục tiêu đặt ra là trở thành quốc gia hiểu biển, làm chủ biển và phát triển biển bằng tri thức và công nghệ. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam khai thác hiệu quả hơn tiềm năng đại dương, bảo đảm phát triển bền vững, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia trong quản trị biển, đại dương./.

 An Ngọc (tổng hợp)