Những dấu ấn trong công cuộc đổi mới và hội nhập của đồng chí Phan Văn Khải

Hà Nội (TTXVN 13/1/2026) Đồng chí Phan Văn Khải sinh ngày 25/12/1933 tại Thành phố Hồ Chí Minh, và từ trần ngày17/3/2018. Trong hơn 70 năm hoạt động cách mạng, đồng chí đã đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng của Đảng và Nhà nước: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa V, VI, VII, VIII, IX; Ủy viên Bộ Chính trị các khóa VII, VIII, IX; Thủ tướng Chính phủ từ tháng 9/1997 đến tháng 6/2006; đại biểu Quốc hội các khóa VIII, IX, X, XI.

Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí gắn liền với những chặng đường quan trọng của đất nước, đặc biệt là quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế, đẩy mạnh công cuộc đổi mới và mở rộng hội nhập quốc tế. Với kiến thức kinh tế được đào tạo bài bản, kinh nghiệm thực tiễn phong phú cùng phong cách lãnh đạo điềm đạm, sâu sát và coi trọng hiệu quả, đồng chí Phan Văn Khải đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và nâng cao vị thế của Việt Nam.

1. Dấu ấn trong đổi mới tư duy quản lý và phát triển kinh tế

Đồng chí Phan Văn Khải sớm tham gia hoạt động cách mạng tại quê hương Hóc Môn. Sau khi tập kết ra Bắc vào tháng 10/1954, đồng chí tiếp tục học tập, rèn luyện và được đào tạo chuyên sâu về kinh tế tại Đại học Kinh tế quốc dân Matxcơva, Liên Xô, từ tháng 9/1960 đến tháng 6/1965. Đây là nền tảng quan trọng để đồng chí gắn bó lâu dài với công tác kế hoạch, quản lý và điều hành kinh tế.

Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí được phân công công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí trong lĩnh vực kế hoạch và quản lý đô thị. Từ năm 1985 đến tháng 3/1989, đồng chí giữ chức Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình hình thành tư duy đổi mới của đồng chí Phan Văn Khải. Những năm tháng trực tiếp lãnh đạo, điều hành tại Thành phố Hồ Chí Minh giúp đồng chí hình thành phong cách quản lý linh hoạt, coi trọng hiệu quả, tôn trọng quy luật khách quan và luôn xuất phát từ yêu cầu thực tế của đời sống.

Từ tháng 4/1989 đến tháng 6/1991, trên cương vị Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, đồng chí tham gia hoạch định và tổ chức thực hiện nhiều chính sách quan trọng trong giai đoạn đất nước chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần. Đồng chí góp phần đổi mới công tác kế hoạch, giảm dần sự can thiệp hành chính trực tiếp, coi trọng hơn hiệu quả đầu tư, tín hiệu thị trường và quyền chủ động của các đơn vị sản xuất, kinh doanh.

Từ năm 1991, đồng chí đảm nhiệm các cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ. Từ tháng 9/1997 đến tháng 6/2006, đồng chí giữ chức Thủ tướng Chính phủ.

Đồng chí đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Chính phủ trong bối cảnh đất nước vừa phải ứng phó với tác động của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, vừa tiếp tục đẩy mạnh đổi mới và phát triển. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Chính phủ, Việt Nam từng bước vượt qua khó khăn, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng và tạo thêm động lực cho sản xuất, kinh doanh.

Một trong những dấu ấn nổi bật trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Phan Văn Khải là thúc đẩy hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư và phát huy vai trò của các thành phần kinh tế. Đồng chí đặc biệt quan tâm đến việc tháo gỡ các rào cản không cần thiết, giảm bớt cơ chế xin – cho, mở rộng quyền tự chủ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Việc ban hành và tổ chức thực hiện Luật Doanh nghiệp đã góp phần tạo nên chuyển biến quan trọng trong môi trường kinh doanh. Nhiều thủ tục và giấy phép không còn phù hợp được rà soát, bãi bỏ; quyền tự do kinh doanh của người dân được bảo đảm rõ hơn theo quy định của pháp luật. Qua đó, các nguồn lực trong xã hội được khơi thông, khu vực kinh tế tư nhân từng bước phát triển và đóng góp ngày càng tích cực vào nền kinh tế.

Đồng chí Phan Văn Khải cũng chú trọng đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp. Việc lấy ngày 13/10 hằng năm là Ngày Doanh nhân Việt Nam thể hiện sự ghi nhận đối với vai trò của đội ngũ doanh nhân trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trong thời gian đồng chí đứng đầu Chính phủ, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động; hệ thống pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư và kinh doanh từng bước được hoàn thiện. Tư duy điều hành của đồng chí thể hiện rõ quan điểm Nhà nước cần tập trung xây dựng thể chế, giữ vững ổn định, tạo môi trường cạnh tranh và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp phát huy năng lực sản xuất.

Những đóng góp đó đã để lại dấu ấn quan trọng trong quá trình đổi mới tư duy quản lý, giải phóng sức sản xuất và xây dựng nền tảng thể chế cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

2. Dấu ấn trong mở cửa, hội nhập và nâng cao vị thế Việt Nam

Cùng với đổi mới kinh tế trong nước, đồng chí Phan Văn Khải có nhiều đóng góp quan trọng đối với quá trình mở cửa và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Trong nhiệm kỳ của đồng chí, quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với các quốc gia, tổ chức quốc tế ngày càng được mở rộng; tiến trình tham gia các thể chế kinh tế khu vực và toàn cầu được đẩy mạnh.

Một trong những dấu mốc nổi bật là việc ký kết Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ năm 2000. Hiệp định không chỉ mở rộng thị trường xuất khẩu, tạo điều kiện thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa hai nước mà còn đặt ra yêu cầu Việt Nam tiếp tục cải cách thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật và từng bước tiếp cận các chuẩn mực thương mại quốc tế.

Năm 2005, đồng chí Phan Văn Khải trở thành người đứng đầu Chính phủ Việt Nam đầu tiên thăm chính thức Hoa Kỳ kể từ sau năm 1975. Chuyến thăm lịch sử của Thủ tướng Phan Văn Khải góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời tăng cường quan hệ hợp tác về thương mại, đầu tư. Cũng trong chuyến thăm này, Thủ tướng Phan Văn Khải đã gặp gỡ tỷ phú Bill Gates. Chính phủ Việt Nam và Microsoft đã ký hai bản ghi nhớ thoả thuận về việc đào tạo và phát triển các công ty công nghệ thông tin Việt Nam và đào tạo hơn 50.000 giáo viên Việt Nam trong lĩnh vực máy tính và phần mềm.

Trong nhiệm kỳ của đồng chí, quá trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới được đẩy nhanh. Mặc dù Việt Nam chính thức trở thành thành viên WTO sau khi đồng chí kết thúc nhiệm kỳ Thủ tướng, những bước chuẩn bị về thể chế, pháp luật, mở cửa thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn này đã tạo nền tảng quan trọng để hoàn tất tiến trình gia nhập.

Bằng phong cách ngoại giao điềm đạm, chân thành và thực chất, đồng chí Phan Văn Khải góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là một quốc gia hòa bình, ổn định, chủ động đổi mới và sẵn sàng hợp tác với cộng đồng quốc tế. Những hoạt động đối ngoại trong thời gian đồng chí đứng đầu Chính phủ đã góp phần thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Là đại biểu Quốc hội các khóa VIII, IX, X, XI, đồng chí còn có nhiều đóng góp vào hoạt động của Quốc hội, gắn công tác điều hành của Chính phủ với trách nhiệm trước cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và trước nhân dân.

Sau khi kết thúc nhiệm kỳ Thủ tướng Chính phủ vào tháng 6/2006, đồng chí tiếp tục đóng góp kinh nghiệm và tâm huyết cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Ngày 1/1/2008, đồng chí được nghỉ công tác. 

Ngày 17/3/2018, đồng chí từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Với hơn 70 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Phan Văn Khải đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ở đồng chí nổi bật hình ảnh một nhà lãnh đạo có kiến thức kinh tế sâu rộng, giàu kinh nghiệm thực tiễn, luôn biết lắng nghe và tôn trọng các quy luật khách quan.

Cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của đồng chí Phan Văn Khải sẽ mãi được Đảng, Nhà nước và nhân dân trân trọng, ghi nhớ./.

Tư liệu