Thượng tướng Song Hào - Nhà quân sự xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam

Hà Nội (TTXVN 6/1/2026) Đồng chí Song Hào là một trong những vị tướng quân sự tài ba, nhà lãnh đạo chính trị sắc sảo. Thượng tướng đã có nhiều cống hiến xuất sắc cả về lý luận và thực tiễn trong chỉ đạo công tác tham mưu chiến lược, đề ra các chủ trương, biện pháp đúng đắn nhằm củng cố, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, góp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh, giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.

Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu từng chia sẻ: “Anh Song Hào được Bác Hồ gọi là “Tướng rau muống”, bởi anh là người có đủ các đức tính “cần kiệm, liên chính, chí công vô tư”, quan tâm đồng chí, đồng đội, sống giản dị, khiêm nhường… Gắn bó với anh suốt cuộc đời cách mạng, tôi thấy, anh Song Hào là người cộng sản kiên trung, mẫu mực, người con ưu tú của quê hương Nam Định, suốt đời vì dân, vì nước. Anh là người có uy tín và đóng góp to lớn đối với cách mạng Việt Nam trên nhiều lĩnh vực; nhà chỉ huy tài năng của Quân đội nhân dân Việt Nam; người đóng góp xuất sắc vào xây dựng Đảng, công tác Đảng, công tác chính trị của lực lượng vũ trang nhân dân, Quân đội nhân dân Việt Nam".

Thượng tướng Song Hào, tên khai sinh là Nguyễn Văn Khương, sinh ngày 20/8/1917 tại xã Hào Kiệt, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định (nay là xã Liên Minh, tỉnh Ninh Bình). Những phẩm chất, tài năng quân sự, chính trị của đồng chí được hình thành ngay từ những ngày đầu khởi nghĩa, trong quá trình tham gia lãnh đạo, chỉ huy lực lượng vũ trang và toàn dân đứng lên khởi nghĩa, giành chính quyền và tiếp tục được hun đúc, phát triển trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

Tài năng lãnh đạo chính trị là điểm nổi trội trong con người đồng chí Song Hào. Nhờ có tài năng lãnh đạo chính trị và vận động quần chúng, đồng chí đã trở thành người đóng vai trò quan trọng trong đấu tranh giành chính quyền thắng lợi tại tỉnh Yên Bái, Phú Thọ, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang. Đồng chí có những đóng góp rất quan trọng cho sự nghiệp xây dựng quân đội về chính trị, về giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội. Đồng chí là hình mẫu tiêu biểu của người cán bộ chính trị, người chính ủy, chính trị viên mẫu mực, là tấm gương sáng để các thế hệ cán bộ chính trị trong quân đội học tập và noi theo.

Cả cuộc đời, đặc biệt là trong gần 22 năm trên cương vị Phó Chủ nhiệm và Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng chí Song Hào đã có nhiều công lao đóng góp trong xây dựng cơ quan Tổng cục Chính trị và chỉ đạo hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị trong toàn quân. Đặc biệt, đồng chí đã có nhiều công lao đóng góp cho xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh.

Theo đồng chí Song Hào, lực lượng vũ trang muốn hoàn thành sứ mạng lịch sử của mình là công cụ bạo lực của giai cấp công nhân thì “trước hết Đảng bộ của Đảng trong lực lượng vũ trang phải luôn được xây dựng và củng cố vững mạnh” (1). Đó là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng và của Đảng bộ Quân đội trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân. Đồng chí chỉ rõ: Đảng phải nắm quyền lãnh đạo "tuyệt đối, trực tiếp, toàn diện" lực lượng vũ trang. Muốn vậy phải xây dựng một Đảng bộ vững mạnh trong lực lượng vũ trang. Phương hướng xây dựng Đảng trong quân đội lúc này là phải xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức, làm cho Đảng bộ Quân đội có lập trường giai cấp công nhân kiên định, ý chí đấu tranh giai cấp triệt để, ý thức tổ chức kỷ luật cao, luôn đoàn kết chặt chẽ, trung thành và tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, làm cho tổ chức Đảng trong sạch vững mạnh, đội ngũ đảng viên có chất lượng cao; có trình độ lãnh đạo toàn diện, vững chắc và nhạy bén về chính trị... Đồng thời, phải quán triệt và thực hiện tốt những nguyên lý, nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân vào xây dựng Đảng bộ Quân đội.

Đồng chí Song Hào đã ban hành nhiều Chỉ thị quan trọng đối với toàn quân. Nổi bật trong đó là: Chỉ thị về “Cuộc vận động xây dựng Quân đội tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên chính quy, hiện đại” (11/1/1962); Chỉ thị về “Tiếp tục cuộc vận động xây dựng quân đội và phong trào thi đua “Ba nhất” (6/10/1962)… Những Chỉ thị quan trọng đó đã góp phần xây dựng và củng cố sức mạnh của quân đội, xây dựng ý chí và quyết tâm chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, đồng chí Song Hào cũng là người có nhiều đóng góp trong đổi mới và hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với quân đội và phát triển chế độ chính ủy, chính trị viên trong quân đội qua các thời kỳ. Bản thân đồng chí từng trải qua các cương vị Chính trị ủy viên khu và liên khu, Chính ủy đại đoàn và trực tiếp tham gia vận hành 3 cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với quân đội (từ năm 1944 đến 1982). Trên các cương vị Chính trị ủy viên, Chính ủy các cấp, đồng chí Song Hào đã trực tiếp tham gia vận hành các cơ chế, tiến hành sơ-tổng kết, rút kinh nghiệm và kiến nghị với cấp trên để không ngừng đổi mới, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với quân đội qua các thời kỳ.

Đặc biệt, đồng chí có rất nhiều đóng góp cho việc thiết lập và vận hành, không ngừng tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội. Trong thời kỳ công tác tại Tổng cục Chính trị, đồng chí Song Hào đã chỉ đạo, triển khai biên soạn điều lệnh, điều lệ, quy định về tổ chức, biên chế của quân đội, nhất là kiện toàn biên chế tổ chức, xác định chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chính trị và chức trách, nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ chính trị các cấp; yêu cầu, nội dung, nhiệm vụ công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội; điều lệ, quy chế, quy định, tài liệu về công tác Đảng, công tác chính trị, công tác tư tưởng, công tác tổ chức. Đồng chí đã có những đóng góp quan trọng vào kiện toàn chế độ tập thể cấp ủy lãnh đạo, thủ trưởng quân sự và thủ trưởng chính trị phân công tổ chức thực hiện theo chức trách, nhiệm vụ (1952-1982).

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Song Hào, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, công tác tổ chức, công tác cán bộ, công tác dân vận, công tác địch vận, công tác bảo vệ an ninh nội bộ... trong quân đội từng bước đi vào nền nếp và phát huy vai trò, hiệu lực, hiệu quả, góp phần xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị tư tưởng, tổ chức.

Đồng chí Song Hào đã có nhiều công trình, bài viết về xây dựng Đảng trong quân đội, về công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội, tiêu biểu như: "Sự lãnh đạo của Đảng-nguồn gốc trưởng thành và chiến thắng của Quân đội ta"; "Về nhiệm vụ công tác chính trị trong Quân đội nhân dân"; "Đào tạo, bồi dưỡng những người cán bộ của lực lượng vũ trang cách mạng"; "Rèn luyện đạo đức cộng sản chủ nghĩa, phát huy truyền thống vẻ vang của quân đội cách mạng"; "Kỷ luật của Quân đội nhân dân ta"; "Chiến tranh nhân dân và xây dựng lực lượng vũ trang địa phương"; "Xây dựng và củng cố đơn vị cơ sở vững mạnh, nâng cao chất lượng quân đội đánh thắng giặc Mỹ xâm lược"; "Rèn luyện bản lĩnh người chỉ huy"; "Phấn đấu trở thành đoàn viên thanh niên ưu tú"; "Hồi ký và tác phẩm"...

Trong các tác phẩm, bài viết của mình, đồng chí Song Hào đã để lại cho chúng ta nhiều quan điểm lý luận và những kinh nghiệm, chỉ dẫn cụ thể, thiết thực về  nhiều mặt, đặc biệt là về công tác xây dựng Đảng bộ Quân đội, xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị và công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cả cuộc đời hoạt động cách mạng, dù ở cương vị nào, đồng chí Song Hào luôn một lòng một dạ phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đồng chí là nhà lãnh đạo có uy tín, một tấm gương sáng về phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản, có nhiều công lao trong phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam lên một tầm cao mới; chỉ đạo xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về mọi mặt, đặc biệt là vững mạnh về chính trị, nâng cao sức mạnh chiến đấu, cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân giành thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.

Tư liệu (tổng hợp)