Thượng tướng Song Hào - Vị “Tướng rau muống” của Quân đội nhân dân Việt Nam

Hà Nội (TTXVN 7/1/2026) Thượng tướng Song Hào là một trong những người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được Người trìu mến gọi là “Tướng rau muống”, bởi các đức tính: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Đồng chí đã có nhiều công lao, đóng góp lớn đối với sự nghiệp cách mạng của Ðảng, dân tộc và sự trưởng thành, lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là một tấm gương sáng, tiêu biểu cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ quân đội và thế hệ trẻ cả nước học tập, noi theo.

Đồng chí Song Hào là vị tướng trưởng thành từ cơ sở. Xuyên suốt những năm đấu tranh giành chính quyền và trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, trên bất cứ cương vị nào, đồng chí cũng luôn thể hiện rõ là một cán bộ lãnh đạo, chỉ huy năng nổ, đầy tài năng, có tư duy quân sự tài ba.

Ngay từ khi được giao chỉ huy các lực lượng cách mạng đấu tranh giành chính quyền ở hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, đồng chí Song Hào đã thể hiện rõ khả năng thiên bẩm của người chỉ huy quân sự.

Năm 1948, trên cương vị Chính trị Ủy viên Liên khu 10, đồng chí Song Hào đã cùng với các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy Khu tiến hành nhiều mặt công tác, vừa xây dựng Khu bộ, vừa tiếp tục chấn chỉnh các Trung đoàn, vừa lo quét nốt những tàn dư của thổ phỉ ở Hà Giang, vừa phải lo đối phó với thực dân Pháp từ Lai Châu lấn chiếm Sơn La, nhảy dù xuống Mộc Châu và tiến ra gần tới Nghĩa Lộ… Với kinh nghiệm hoạt động và khả năng chỉ huy tài tình, đồng chí Song Hào đã cùng với các đồng chí trong Bộ Chỉ huy Liên khu 10 nhanh chóng giải quyết các vấn đề chính trị và quân sự, xây dựng Liên khu ngày càng vững mạnh. Bên cạnh đó, đồng chí Song Hào đã cùng các đồng chí trong Bộ Chỉ huy lãnh đạo, chỉ đạo quân dân Liên khu 10 làm nên Chiến thắng sông Lô, góp phần đánh bại cuộc tấn công của thực dân Pháp lên căn cứ địa Việt Bắc, làm phá sản chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của địch.

Đặc biệt, khi được giao trọng trách làm Chính ủy Đại đoàn 308 - Quân tiên phong, đồng chí Song Hào tiếp tục thể hiện rõ vừa là người lãnh đạo chính trị sắc sảo, vừa là nhà quân sự thao lược tài ba. Đồng chí đã lãnh đạo, tham gia chỉ huy Đại đoàn Quân tiên phong tham gia các chiến dịch: Tây Bắc, Thượng Lào, Hòa Bình, Điện Biên Phủ. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, trên cương vị Chính ủy Đại đoàn 308, Bí thư Đại đoàn ủy, đồng chí cùng với Bộ Chỉ huy Đại đoàn đã có những chỉ đạo quyết đoán, đúng đắn, sáng tạo, kịp thời động viên bộ đội vượt qua những khó khăn, thử thách, phối hợp hiệp đồng chặt chẽ, cùng các đơn vị bạn trên toàn mặt trận chiến đấu tiêu diệt địch, góp phần quan trọng làm nên Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu, buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định Geneve (ngày 21/7/1954).

Có thể nói, trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, mặc dù gặp muôn vàn khó khăn, gian khổ, nhưng bằng tinh thần của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, đồng chí Song Hào đã hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó. Đồng chí đã thể hiện tài thao lược về chính trị và quân sự, góp phần cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân hoàn thành sự nghiệp kháng chiến trường kỳ, để lại nhiều dấu ấn sâu đậm.

Trước yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới, ngày 14/5/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh bổ nhiệm đồng chí Song Hào giữ chức Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Tiếp đó, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (9/1960), đồng chí được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đến năm 1961, đồng chí được phân công làm Phó Bí thư Quân ủy Trung ương; được Hội đồng Chính phủ quyết định bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Bộ Chính trị và Bộ Tổng tư lệnh quyết định mở nhiều chiến dịch lớn nhằm tạo bước ngoặt cho cách mạng miền Nam và cách mạng ba nước Đông Dương như: Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (1971), Chiến dịch Trị - Thiên (1972)... Trong thời gian này, dù là người đứng đầu Tổng cục Chính trị, nhưng do tính chất quan trọng và ý nghĩa của các chiến dịch đối với toàn bộ cuộc kháng chiến, đồng chí Song Hào được chỉ định làm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Chiến dịch Trị - Thiên. Việc được chỉ định làm Chính ủy Chiến dịch Trị - Thiên thể hiện sự tín nhiệm của Trung ương Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh đối với đồng chí Song Hào, và trên thực tế, đồng chí đã cùng Đảng ủy và Bộ Tư lệnh hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cấp trên giao phó. Thắng lợi này cùng với thắng lợi của Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" trong 12 ngày đêm cuối năm 1972 đã buộc đế quốc Mỹ phải trở lại bàn đàm phán, ký Hiệp định Paris (ngày 27/1/1973) về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Với tài năng, đức độ và công lao to lớn đóng góp cho Đảng, Nhà nước và quân đội, năm 1959, đồng chí Song Hào vinh dự được Chủ tịch nước phong quân hàm Trung tướng. Năm 1974, đồng chí được Chủ tịch nước thăng quân hàm Thượng tướng và được giao đảm đương nhiều trọng trách ở cấp chiến lược.

Trực tiếp lĩnh hội kế hoạch giải phóng miền Nam tại các hội nghị của Bộ Chính trị, đồng chí Song Hào đã chỉ thị cho cơ quan Tổng cục Chính trị dồn hết trí tuệ, sức lực khẩn trương chỉ đạo các đơn vị triển khai toàn diện hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Suốt quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy quân dân ta chiến đấu trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đồng chí Song Hào luôn thấm nhuần sâu sắc quan điểm của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân, tham gia nhiều ý kiến với Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng trong xây dựng, phát triển nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân và phát huy sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân. Xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang nhân dân, tăng cường tiềm lực quân sự, quốc phòng đất nước. Đồng chí không chỉ giỏi về lãnh đạo chính trị, mà còn mạnh về chỉ huy tác chiến. Trong nhiều chiến dịch cũng như các trận chiến đấu cụ thể, đồng chí Song Hào đã đóng góp nhiều ý kiến, đưa ra những quyết định sáng suốt, táo bạo để chỉ huy đơn vị lập nên nhiều chiến công, góp phần đưa hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đi đến thắng lợi hoàn toàn.

Trong hồi ký của mình, chính đồng chí Song Hào đã kể lại nhiều mẩu chuyện xúc động về tình đồng chí, đồng đội, về sự yêu thương, chăm sóc đối với cán bộ, chiến sĩ. Với nhiều đóng góp to lớn cho Đảng và dân tộc, đồng chí Song Hào được Đảng, Nhà nước tặng thưởng: Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương cao quý khác.

Gần 60 năm hoạt động cách mạng liên tục, cống hiến trọn đời cho Tổ quốc, nhân dân và quân đội, từng trải qua hai cuộc kháng chiến gian khổ, anh dũng của dân tộc, từng giữ nhiều chức vụ, trọng trách, nhưng Thượng tướng Song Hào vẫn luôn là vị “Tướng rau muống” giản dị, suốt đời tận trung với nước, với dân./.

Tư liệu (tổng hợp)