30 năm quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ phát triển mạnh mẽ và sâu rộng
Hà Nội (TTXVN 10/7/2025) Cách đây 30 năm, ngày 12/7/1995 (giờ Việt Nam) đã đi vào lịch sử quan hệ Việt Nam và Hoa Kỳ khi Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt lần lượt tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao hoàn toàn giữa hai nước trước toàn thế giới. Với nỗ lực không ngừng của hai quốc gia, hai dân tộc, sau 3 thập kỷ, Việt Nam và Hoa Kỳ đã xây dựng được lòng tin, trở thành bạn bè và Đối tác chiến lược toàn diện của nhau trên tất cả các lĩnh vực.
Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ đã phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, thể hiện đúng tinh thần quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.
* Từ bình thường hóa quan hệ, đến Đối tác chiến lược toàn diện
Ngược dòng lịch sử, có thể thấy rõ quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ là một mối quan hệ vừa khác biệt vừa đặc biệt so với mối quan hệ giữa các quốc gia khác, bởi hai nước đã phải trải qua một cuộc chiến vô cùng tàn khốc để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng. Gác lại được quá khứ đau thương để có thể bình thường hoá quan hệ là niềm vui của cả hai dân tộc.
Để đi đến được ngày đó là một chặng đường dài với những nỗ lực không mệt mỏi của cả hai nước. Hàng loạt các cuộc đàm phán, tiếp xúc đã diễn ra, những cầu nối được thiết lập… Và những nỗ lực đó đã được đền đáp xứng đáng bằng sự kiện ngày 3/2/1994, khi Tổng thống Bill Clinton chính thức tuyên bố bỏ cấm vận Việt Nam.
Vào đêm ngày 11/7/1995 (giờ Hoa Kỳ), Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Sáng 12/7/1995 (giờ Việt Nam), Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ. Đây là một dấu mốc lịch sử đặc biệt quan trọng, mở ra chương mới trong quan hệ giữa hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ.
Sau khi bình thường hóa quan hệ, quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ mỗi ngày qua đi lại có thêm những dấu mốc mới. Cùng nhau gác lại quá khứ, hướng đến tương lai để thiết lập những mốc son trong trang sử mới. Hai nước chính thức thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện (tháng 7/2013); nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững (tháng 9/2023).
Đây là những bước tiến quan trọng trong quan hệ hai nước, dựa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi, trên cơ sở luật pháp quốc tế. Điều này tạo cơ sở để hai bên tăng cường quan hệ về chính trị, ngoại giao với các chuyến thăm cấp cao và các cấp thường xuyên giữa hai nước, qua đó tăng cường hiểu biết và làm sâu sắc hơn quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ.
Về chính trị-ngoại giao, hai nước thực hiện việc trao đổi đoàn cấp cao thường xuyên và liên tục. Phía Việt Nam, có các chuyến thăm Hoa Kỳ của: Thủ tướng Phan Văn Khải thăm chính thức Hoa Kỳ (tháng 6/2005), trở thành nhà lãnh đạo cấp cao đầu tiên của Việt Nam thăm Hoa Kỳ sau 30 năm kết thúc chiến tranh và 10 năm hai nước bình thường hóa quan hệ; Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết thăm chính thức Hoa Kỳ (tháng 6/2007); Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thăm chính thức Hoa Kỳ (tháng 6/2008); Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăm chính thức Hoa Kỳ (tháng 7/2013) và trong chuyến thăm này hai nước đã thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện; Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm chính thức Hoa Kỳ (tháng 7/2015); Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính dự Hội nghị Cấp cao đặc biệt kỷ niệm 45 năm quan hệ ASEAN-Hoa Kỳ tại Thủ đô Washington D.C và thăm Hoa Kỳ (tháng 5/2022); Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai và các hoạt động của Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 79 và làm việc tại Hoa Kỳ (tháng 9/2024); Tổng Bí thư Tô Lâm điện đàm với Tổng thống đắc cử Hoa Kỳ Donald Trump (ngày 11/11/2024); Tổng Bí thư Tô Lâm điện đàm với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump (ngày 4/4/2025 và ngày 2/7/2025).
Về phía Hoa Kỳ, các Tổng thống đương nhiệm đều đã thăm Việt Nam, như: Tổng thống Bill Clinton thăm chính thức Việt Nam (tháng 11/2000), trở thành tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên thăm Việt Nam kể từ khi chiến tranh kết thúc; Tổng thống George W. Bush thăm chính thức Việt Nam và dự Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 14 diễn ra tại Hà Nội (tháng 11/2006); Tổng thống Barack Obama thăm chính thức Việt Nam (tháng 5/2016). Trong chuyến thăm này, Tổng thống Barack Obama đã tuyên bố dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam, xóa bỏ rào cản cuối cùng trong quan hệ song phương, đánh dấu sự bình thường hóa hoàn toàn quan hệ hai nước; Tổng thống Donald Trump thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam và dự Tuần lễ cấp cao APEC 2017 (tháng 11/2017), dự Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều Tiên lần thứ 2 và thăm Việt Nam (tháng 2/2019), trở thành Tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên thăm Việt Nam hai lần trong một nhiệm kỳ; Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam (tháng 9/2023) và trong chuyến thăm này hai bên nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững.
Gần đây nhất, với mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác song phương vì lợi ích hai nước, ngày 4/4/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm là một trong những nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên điện đàm với Tổng thống Donald Trump về quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ ngay sau khi nhà lãnh đạo Hoa Kỳ công bố chính sách thuế đối ứng với các nước, trong đó có Việt Nam. Chỉ 1 tuần sau đó, đoàn đàm phán Việt Nam đã đến làm việc với các đối tác Hoa Kỳ, cho thấy sự chủ động và vào cuộc tích cực của Việt Nam.
Tiếp đó, vào tối ngày 2/7/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump về quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ và đàm phán về thuế đối ứng giữa hai nước. Hai nhà lãnh đạo bày tỏ vui mừng trước sự phát triển mạnh mẽ và tốt đẹp của quan hệ song phương. Tổng thống Donald Trump khẳng định Hoa Kỳ sẽ cắt giảm đáng kể thuế đối ứng cho nhiều hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam và sẽ tiếp tục hợp tác với Việt Nam trong giải quyết những vướng mắc ảnh hưởng đến quan hệ thương mại song phương, nhất là trong các lĩnh vực mà hai bên ưu tiên. Về phần mình, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị phía Hoa Kỳ sớm công nhận Việt Nam là kinh tế thị trường và bỏ hạn chế xuất khẩu đối với một số mặt hàng công nghệ cao.
Việc lãnh đạo hai nước trao đổi liên tục và ở cấp cao nhất để đàm phán thuế đối ứng cho thấy mối quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ đang ở giai đoạn tốt nhất, đồng thời thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau với mong muốn quan hệ hai nước tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn, tiếp tục mang lại lợi ích cho nhân dân hai nước.
* Quan hệ kinh tế-thương mại có nhiều điểm nhấn
Trên cơ sở quan hệ chính trị ngày càng mở rộng, hợp tác kinh tế, trao đổi thương mại, đầu tư Việt Nam-Hoa Kỳ đã có bước phát triển mạnh mẽ. Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc Knapper cho biết, có rất nhiều trụ cột hợp tác trong quan hệ hai nước, bởi vì, mối quan hệ song phương đã phát triển rộng khắp các lĩnh vực trong suốt 30 năm qua. Nhưng rõ ràng, trụ cột nổi bật chính là hợp tác kinh tế-thương mại.
Tính từ năm 1995, khi hai nước bình thường hóa quan hệ, thương mại song phương đã tăng từ 450 triệu USD năm 1995 lên mức gần 134,6 tỷ USD năm 2024; 79,7 tỷ USD trong 6 tháng năm 2025 (theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam). Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper cho biết, Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Hoa Kỳ và Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Nếu như trước đây, Việt Nam xuất khẩu chủ yếu vào thị trường Hoa Kỳ nhóm mặt hàng công nghiệp nhẹ gia công theo đơn hàng từ công ty nước ngoài như: dệt may, da giày…, thì đến nay trong danh mục mặt hàng xuất khẩu quan trọng vào Hoa Kỳ đã có thêm nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, mặt hàng nông, lâm, thủy hải sản thuần Việt nhưng có mức độ chế biến và giá trị gia tăng ngày càng cao.
Trong khi đó, hàng hóa Việt Nam nhập khẩu từ Hoa Kỳ có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất gồm mặt hàng công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao và nhóm mặt hàng nguyên liệu được dùng làm đầu vào cho sản xuất gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện…
Về đầu tư, nhiều năm qua Hoa Kỳ luôn là một trong những đối tác có đầu tư lớn nhất tại Việt Nam. Đầu tư trực tiếp nước ngoài của Hoa Kỳ tại Việt Nam đạt 11,8 tỷ USD với 1429 dự án còn hiệu lực (tính đến tháng 1/2025), đứng thứ 11/149 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam.
Đặc biệt, kể từ sau khi nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023 đến nay, hai nước đã có nhiều đoàn trao đổi hợp tác đầu tư qua lại. Các doanh nghiệp Hoa Kỳ ngày càng quan tâm đến thị trường Việt Nam, thể hiện sự sẵn sàng thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực Việt Nam quan tâm như phát triển cơ sở hạ tầng, chuỗi cung ứng, kinh tế số. Một số doanh nghiệp của Hoa Kỳ đã tạo điều kiện cấp vốn cho doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng sạch, thúc đẩy việc chuyển đổi công nghệ vào ứng dụng sản xuất. Các lãnh đạo công nghệ cao của Hoa Kỳ như Tim Cook (Apple), Jensen Huang (Nvidia), lãnh đạo Qualcomm… gần đây đã đến thăm Việt Nam để công bố việc mua lại mảng trí tuệ nhân tạo của Tập đoàn VinGroup., cho thấy sự quan tâm của phía Hoa Kỳ đối với tương lai công nghệ cao của Việt Nam. Những chuyển động này phản ánh mong muốn chân thành của Hoa Kỳ trong việc đồng hành cùng Việt Nam trên con đường trở thành trung tâm công nghệ cao của khu vực và thế giới.
Ngược lại, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia đầu tư tại thị trường Hoa Kỳ. Tháng 5/2025, Hoa Kỳ đã tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Đầu tư tại Hoa Kỳ - SelectUSA Investment Summit 2025 - với sự tham dự của hơn 100 đại biểu đến từ Việt Nam. Đây là đoàn doanh nghiệp Việt Nam đông đảo nhất từ trước tới nay, phản ánh rất rõ sự quan tâm của doanh nghiệp Việt Nam mong muốn đầu tư vào Hoa Kỳ…
Có thể thấy rõ, việc nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện đã tăng thêm lòng tin, tăng thêm chiều sâu cho mối quan hệ và doanh nghiệp, người dân hai nước đang tiếp tục được hưởng lợi từ quyết định này.
Ngoài lĩnh vực kinh tế thương mại, hợp tác khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, y tế, văn hóa, du lịch giữa hai nước cũng ngày càng mở rộng, thực chất hơn trên những lĩnh vực mà Hoa Kỳ có thế mạnh, Việt Nam có nhu cầu. Việt Nam đang có khoảng 30.000 học sinh, sinh viên học tại Hoa Kỳ, đứng thứ 6 trong số những quốc gia có nhiều du học sinh tại nước này. Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper cho biết, con số này vẫn đang tăng và nếu tính cả các chương trình học tập ngắn hạn như trại hè hoặc học kỳ, số lượng sinh viên Việt Nam có liên hệ với hệ thống giáo dục Hoa Kỳ lên tới khoảng 300.000 người.
Hợp tác y tế cũng là một trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương. Theo Đại sứ Marc E. Knapper, trụ cột hợp tác này bắt đầu từ các dự án hợp tác chung về phòng, chống HIV/AIDS thông qua Kế hoạch Cứu trợ AIDS khẩn cấp của Tổng thống Hoa Kỳ (PEPFAR) hỗ trợ ứng phó HIV/AIDS của Việt Nam từ năm 2005 và đã mở rộng sang phòng, chống bệnh lao và COVID-19…
* Hướng tới tương lai vì sự thịnh vượng chung
Năm 2025 là năm đánh dấu kỷ niệm 30 năm Việt Nam và Hoa Kỳ thiết lập quan hệ ngoại giao (12/7/1995-12/7/2025). Đánh giá về chặng đường 30 năm quan hệ hai nước Việt Nam-Hoa Kỳ, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Phạm Quang Vinh khẳng định, 30 năm qua là hành trình Việt Nam và Hoa Kỳ liên tục xây dựng lòng tin và tăng cường hiểu biết. Hai nước đã từng bước tạo dựng lòng tin, vun đắp quan hệ, tôn trọng thể chế chính trị của nhau.
Còn theo Đại sứ Hà Kim Ngọc, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ đánh giá, những thành quả đạt được trong 30 năm qua đang tạo ra những xung lực mới để hai bên hiện thực hóa những nội dung hợp tác sâu rộng và tầm vóc đã được nêu trong Tuyên bố chung của hai bên vào tháng 9/2023 vừa qua. Trong cuộc điện đàm giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống đắc cử Donald Trump vào ngày 11/11/2024, hai bên đều thể hiện mong muốn tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước.
Trong khi đó, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Hợp chúng quốc Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper cho biết, mong muốn của phía Hoa Kỳ năm 2025 sẽ là năm bản lề để tiếp tục thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước lên tầm cao mới, hiện thực hóa cam kết và nội hàm của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện; trong đó, trụ cột hợp tác kinh tế-thương mại sẽ đóng vai trò động lực chủ chốt thúc đẩy tổng thể quan hệ song phương.
Mới đây tại cuộc gặp gỡ báo chí nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Hoa Kỳ, trao đổi về những định hướng phát triển quan hệ song phương hai nước trong thời gian tới, Đại sứ Knapper cho biết, về quan hệ thương mại, mục tiêu của Hoa Kỳ luôn là đảm bảo một mối quan hệ thương mại lành mạnh và cân bằng, mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia và thúc đẩy sự thịnh vượng chung. Chính phủ Hoa Kỳ cũng mong muốn đảm bảo rằng các công ty Hoa Kỳ hoạt động tại Việt Nam trên một sân chơi bình đẳng, đồng thời tạo điều kiện cho các công ty Việt Nam thành công trong hoạt động kinh doanh ở Hoa Kỳ.
Đại sứ Marc E. Knapper đã chia sẻ rằng các doanh nhân Hoa Kỳ cũng rất lạc quan về Việt Nam như một đối tác, thị trường và trung tâm sản xuất, đặc biệt là sản xuất công nghệ cao. Để tăng cường đầu tư, Đại sứ cho rằng các bước đi mà Chính phủ Việt Nam đã thực hiện gần đây rất quan trọng. Việc Việt Nam sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hiệu quả hơn trong việc ra quyết định, cấp phép và phê duyệt các dự án đầu tư.
Cùng với đó, việc thúc đẩy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, tầm quan trọng của công nghệ cao và hạ tầng kỹ thuật số sẽ làm cho Việt Nam trở thành một điểm đến đầu tư và thương mại hấp dẫn hơn nữa. Đại sứ Marc E. Knapper mong muốn thấy nhiều hơn nữa số lượng doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đầu tư vào Hoa Kỳ trong thời gian tới.
Đề cập đến các chương trình giải quyết hậu quả chiến tranh, Đại sứ Knapper khẳng định các chương trình này vẫn tiếp tục được duy trì. Đại sứ cho biết, sau quá trình xem xét lại toàn bộ các chương trình hỗ trợ nước ngoài, các chương trình liên quan đến vật liệu nổ còn sót lại (UXO), dioxin (chương trình làm sạch và hỗ trợ người khuyết tật), tìm kiếm người mất tích trong chiến tranh (POW/MIA) của cả Hoa Kỳ và Việt Nam đều đã được khởi động lại sau một thời gian tạm dừng…
Theo nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Phạm Quang Vinh, thời gian tới, việc tranh thủ thêm tiềm năng từ Hoa Kỳ về đầu tư, hợp tác khoa học-công nghệ, giáo dục, đổi mới sáng tạo, cũng như tham gia vào các chuỗi cung ứng của Hoa Kỳ về đổi mới sáng tạo và công nghệ giúp Việt Nam có thêm nguồn lực phát triển. Bên cạnh đó, thúc đẩy hợp tác trong khắc phục hậu quả chiến tranh vẫn là cách để hai nước làm “vết thương quá khứ” tiếp tục lành lại, gia tăng hiểu biết và xây dựng lòng tin lẫn nhau.
Với nền tảng vững chắc đã được kiến tạo, hai nước sẽ tiếp tục đồng hành, cùng nhau giải quyết các thách thức và nắm bắt các cơ hội nhằm thúc đẩy quan hệ song phương lên tầm cao mới, vì sự phồn vinh của mỗi quốc gia, cũng như vì cuộc sống ấm no của nhân dân mỗi nước./.
Phước Sang (tổng hợp)
