65 năm Thông tấn xã Giải phóng (12/10/1960 - 12/10/2025): Chứng nhân cho một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc
Hà Nội (TTXVN 11/10/2025) Cách đây 65 năm, ngày 12/10/1960, tại khu rừng Chàng Riệc (Tây Ninh), Thông tấn xã Giải phóng đã phát đi bản tin đầu tiên, thông báo về sự ra đời hãng thông tấn chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Trong hơn 15 năm hoạt động, từ những năm tháng ác liệt của chiến tranh tới ngày đất nước hoàn toàn độc lập, non sông thu về một mối, Thông tấn xã Giải phóng đã trở thành chứng nhân cho một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc. Thông tin của Thông tấn xã Giải phóng đã trở thành vũ khí đấu tranh cách mạng sắc bén, mạnh mẽ, góp phần quan trọng làm nên những chiến công chói lọi của dân tộc ta đi tới ngày thống nhất đất nước.
Cơ quan thông tấn ra đời dưới bom đạn kẻ thù, trưởng thành trong giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc chiến
Sau chiến thắng Tua Hai (ngày 26/1/1960) tại Tây Ninh, Cơ quan Xứ ủy Nam kỳ dời về căn cứ Dương Minh Châu (Tây Ninh) và xúc tiến việc thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Để phục vụ cho việc tuyên bố thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (ngày 20/12/1960) và đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ mới của cách mạng miền Nam, Ban Tuyên huấn Xứ ủy đã giao đồng chí Đỗ Văn Ba, nguyên phụ trách Chi nhánh Việt Nam Thông tấn xã Nam Bộ trong thời kháng chiến chống Pháp, chịu tránh nhiệm về nhân sự, phương tiện kỹ thuật… chuẩn bị cho sự ra đời của Thông tấn xã Giải phóng.
Sau một thời gian ngắn chuẩn bị, đúng 19 giờ ngày 12/10/1960, tại khu rừng Chàng Riệc (Tây Ninh), "Tiếng nói chính thức của những người yêu nước miền Nam Việt Nam" đã bắt đầu phát lên trên sóng điện 31 m bằng một chiếc máy phát sóng 15 watt, đánh dấu sự ra đời của Thông tấn xã Giải phóng với tên gọi "GPX" (Giải phóng xã).
Trong lời ra mắt, Thông tấn xã Giải phóng trịnh trọng thông báo cho quốc dân đồng bào và bè bạn trên thế giới: “Thông tấn xã Giải phóng là cơ quan phát ngôn và thông tấn chính thức của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, có nhiệm vụ phổ biến tin tức và kinh nghiệm đấu tranh phong phú của đồng bào ở khắp nơi, phản ánh uy thế ngày càng lớn của phong trào cách mạng và sự suy sụp của tập đoàn thống trị miền Nam. Ngoài ra, Giải phóng xã cũng sẽ cung cấp một số tài liệu về tình hình địch và ta để vạch trần âm mưu, ý đồ của địch cũng như để làm sáng tỏ đường lối, chính sách của cách mạng.”
Thực hiện tôn chỉ, chức năng và nhiệm vụ đó, trong suốt hơn 15 năm ra đời và phát triển, Thông tấn xã Giải phóng luôn đi tiên phong trong công tác thông tin, tuyên truyền; trở thành cơ quan chủ lực trong khối thông tấn báo chí cách mạng ở miền Nam trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ và giai đoạn đầu thống nhất đất nước.
Với tư cách là cơ quan phát ngôn chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam, Thông tấn xã Giải phóng với các bản tin phản ánh "đúng sự thật, đúng sự lãnh đạo của Đảng”, phát đi từ Hà Nội đều đặn vào 18 giờ hàng ngày, đã trở thành vũ khí đấu tranh cách mạng sắc bén, mạnh mẽ, góp phần cực kỳ quan trọng làm nên những chiến công chói lọi của dân tộc ta đi tới ngày thống nhất đất nước.
“Cần cù dũng cảm, tự lực cánh sinh, khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”
Với khẩu hiệu "Làn sóng điện không bao giờ tắt", từ lúc ra đời, mặc dù chỉ có một số máy phát 15 watt, nhưng Thông tấn xã Giải phóng không ngừng nỗ lực vượt khó, cải tiến phương tiện kỹ thuật tại chỗ và tiếp nhận các phương tiện kỹ thuật mới được tăng cường, hỗ trợ từ nhiều nguồn khác nhau. Nhờ vậy Thông tấn xã Giải phóng nhanh chóng trở thành cơ quan thông tấn báo chí có phương tiện kỹ thuật tốt và có tính bảo mật cao nhất trong khối thông tin báo chí cách mạng ở miền Nam lúc bấy giờ.
Trong suốt 15 năm chống Mỹ ác liệt, dưới bom đạn kẻ thù, mặc dù Thông tấn xã Giải phóng phải thay đổi căn cứ hàng chục lần, nhưng vẫn luôn duy trì "mạch máu" thông tin và có mặt ở hầu hết các mặt trận, điểm nóng trên chiến trường miền Nam. Tin, ảnh của Thông tấn xã Giải phóng từ Cà Mau đến Quảng Trị, từ vùng nông thôn U Minh Thượng đến đô thị Sài Gòn-Gia Định… đều luôn nóng hổi tính thời sự, không chỉ cung cấp kịp thời cho các cơ quan thông tấn báo chí trong, ngoài nước, giúp Trung ương cục miền Nam phân tích, nhận định tình hình để đi đến những quyết định có tính chiến lược, chỉ đạo kịp thời hoạt động trên chiến trường mà còn là những bằng chứng tố cáo với toàn thế giới về tội ác tàn bạo của Mỹ-ngụy, qua đó tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè khắp năm châu đối với cuộc kháng chiến đầy gian lao của nhân dân ta.
Trong giai đoạn ác liệt của cuộc chiến, không một chiến trường, không một hướng tiến quân, không một địa bàn chiến đấu nào vắng mặt phóng viên của Thông tấn xã Giải phóng. Có thể nói, ở đâu có trận đánh là ở đó phóng viên Thông tấn xã Giải phóng, thông tin kịp thời thành tích của quân dân ta từ chiến thắng tại Ấp Bắc (năm 1963), Bình Giã (năm 1964) đến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân (năm 1968) đánh vào Sài Gòn và các đô thị miền Nam…
Đặc biệt, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, Thông tấn xã Giải phóng tung ra hai cánh quân lớn cùng với một số phóng viên Việt Nam Thông tấn xã bám sát các đơn vị chủ lực, thông tin nhanh về các trận đánh, về tình hình chiến trường, về các bước tiến quân như vũ bão của bộ đội, tiếp quản các vùng giải phóng… Cứ đến dịp 30/4 hằng năm, các bức ảnh nổi tiếng do các phóng viên TTXVN chụp trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 lại được bạn đọc trong nước và nước ngoài nhắc nhớ. Tiêu biểu có thể kể đến, những “tượng đài” bằng ảnh nổi tiếng như: "Quân giải phóng tiến vào Đại nội cố đô Huế" và "Mẹ con ngày gặp mặt" của Lâm Hồng Long; "Quân ta hành tiến trong thành phố Đà Nẵng", "Đại đội trưởng Bùi Quang Thận và các chiến sỹ xe tăng 390 tại Dinh Độc Lập" của Đinh Quang Thành; "Nữ biệt động Nguyễn Trung Kiên dẫn đường cho quân giải phóng tiến đánh Sài Gòn" của Ngọc Đản; "Xe tăng chiếm Dinh Độc Lập" của Trần Mai Hưởng... Đây là những bức ảnh thời sự mang đậm dấu ấn lịch sử, được chụp bởi những phóng viên đi theo các mũi tiến công của bộ đội chủ lực và được chuyển về Hà Nội .
Bên cạnh những thông tin trên chiến trường, Thông tấn xã Giải phóng còn là đơn vị chủ lực thông tin về hai phái đoàn của Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa và của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đấu tranh ngoại giao với phái đoàn của Mỹ và của ngụy quyền Sài Gòn tại Hội nghị Paris về Việt Nam. Hàng ngày, các phái đoàn đàm phán của ta đều nhận được bản tin của Thông tấn xã Giải phóng, phục vụ đắc lực công việc đàm phán. Thông tấn xã Giải phóng đã tạo dư luận đồng tình trong nước và quốc tế. Cùng với cuộc đấu tranh của nhân dân ta trên mặt trận quân sự, ngoại giao... đã góp phần làm nên sức mạnh tổng hợp, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đi đến thắng lợi hoàn toàn mùa Xuân 1975.
Những dòng tin, những bức ảnh của phóng viên Thông tấn xã Giải phóng không chỉ mang giá trị tiếp sức, chia lửa với chiến trường, truyền sức mạnh tinh thần đến mỗi người dân Việt Nam, mà còn là những bằng chứng lịch sử vô giá, sống mãi với thời gian... Đúng như 16 chữ vàng mà Trung ương cục miền Nam đã khen tặng Thông tấn xã Giải phóng năm 1968: “Cần cù dũng cảm, tự lực cánh sinh, khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”.
Những đóng góp, hy sinh của tập thể cán bộ Thông tấn xã Giải phóng trong quãng thời gian đó thật không bút mực nào có thể tả hết. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, Thông tấn xã Giải phóng có hơn 240 phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, điện báo viên... hy sinh trong khi làm nhiệm vụ thông tin hoặc trực tiếp chiến đấu, tương đương 50% tổng biên chế của Thông tấn xã Giải phóng vào thời điểm cuối năm 1974. Đây là cơ quan báo chí có số lượng nhà báo hy sinh lớn nhất trong lịch sử Báo chí Cách mạng Việt Nam. Đó thực sự là tổn thất vô cùng lớn, nhưng cũng là niềm tự hào của Thông tấn xã Giải phóng nói riêng, Thông tấn xã Việt Nam nói chung.
Đất nước thống nhất, trước yêu cầu của lịch sử, ngày 24/5/1976, Việt Nam Thông tấn xã và Thông tấn xã Giải phóng chính thức hợp nhất, lấy tên gọi Việt Nam Thông tấn xã (sau đổi thành Thông tấn xã Việt Nam).
Ghi nhận những đóng góp to lớn của Thông tấn xã Giải phóng, ngày 1/9/2020, Chủ tịch nước đã ký quyết định số 1521/QĐ-CTN phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ghi nhận thành tích đặc biệt xuất sắc của Thông tấn xã Giải phóng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Tiếp bước truyền thống vẻ vang, đầy tự hào của Thông tấn xã Giải phóng, Thông tấn xã Việt Nam hôm nay không ngừng lớn mạnh, phát triển vượt bậc, khẳng định là cơ quan thông tấn quốc gia, cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện. Mỗi cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên Thông tấn xã Việt Nam tự hào được bước đi trên nền tảng và những giá trị tinh thần vô giá mà lớp lớp những nhà báo - chiến sĩ Thông tấn xã Giải phóng đã dày công gây dựng, chung tay viết tiếp những trang sử vẻ vang của cơ quan thông tấn anh hùng trong thời đại mới./.
Diệp Ninh (tổng hợp)
