Bắc Ninh - từ miền Kinh Bắc đến thành phố trực thuộc Trung ương
Hà Nội (TTXVN 18/9/2026) Ngày 19/9/2026, tỉnh Bắc Ninh tổ chức Lễ công bố Nghị quyết số 39/2026/QH16 của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Từ vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống, Bắc Ninh đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn quan trọng của cả nước.
Dấu mốc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là đích đến mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới ở tầm vóc cao hơn, trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc; lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng chủ yếu.
* Vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống lịch sử, văn hiến
Bắc Ninh-Kinh Bắc từ ngàn đời đã nổi tiếng là một vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng; là "phên dậu" trấn giữ phía Bắc kinh thành Thăng Long-Đông Đô-Hà Nội nghìn năm văn hiến. Bắc Ninh là nơi khởi nguồn của văn minh Lạc Việt, gắn liền với truyền thuyết Thuỷ tổ Kinh Dương Vương. Bắc Ninh cũng là quê hương phát tích Vương triều Lý - triều đại đã dựng xây và phát triển nền văn minh Đại Việt huy hoàng.
Lịch sử đã khắc ghi những chiến công lẫy lừng của vùng đất này: Từ trận Như Nguyệt năm 1077 với bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên “Nam quốc sơn hà” hào hùng; đến chiến thắng Xương Giang năm 1427 góp phần kết thúc ách đô hộ của giặc Minh; hay khởi nghĩa Yên Thế do Đề Thám lãnh đạo đã thể hiện tinh thần bất khuất của dân tộc. Những chiến công ấy là biểu tượng sáng ngời cho lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần kiên trung, ý chí quật cường của con người Kinh Bắc.
Bắc Ninh còn là nơi sản sinh nhiều bậc danh nhân và lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam như các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Ngô Gia Tự, Hoàng Quốc Việt, Lê Quang Đạo… Từ vùng đất này, những dòng chảy tri thức và tinh thần yêu nước, thương dân đã không ngừng lan tỏa, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dựng nước, giữ nước và phát triển đất nước.
Không chỉ anh hùng trong lịch sử dựng nước và giữ nước, Kinh Bắc còn là miền quê của văn hiến, khoa bảng, nơi kết tinh tinh hoa dân tộc qua biết bao thế hệ. Với câu ca dân gian: “Một giỏ sinh Đồ, một bồ ông Cống, một đống ông Nghè, một bè Tiến sĩ, một bị Trạng nguyên, một thuyền Bảng nhãn” đã phần nào khắc họa truyền thống hiếu học, trọng đạo lý và tinh thần cầu học của người dân nơi đây.
Đặc biệt, Bắc Ninh là cái nôi của dân ca Quan họ, Ca trù, thực hành hát Then của người Thái-Tày-Nùng, Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ, các loại hình nghệ thuật đặc sắc đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Cùng với đó, hệ thống di tích lịch sử-văn hoá đồ sộ, như: Chùa Dâu, Đền Đô, chùa Bút Tháp, chùa Phật Tích, chùa Bồ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm..., hàng trăm làng nghề truyền thống và kho tàng văn hoá dân gian phong phú, tất cả hợp thành một nền văn hoá Kinh Bắc bền vững, sống động và giàu bản sắc.
Bắc Ninh hiện có khoảng 1.600 di tích lịch sử, văn hóa; trong đó có 651 di tích đã được xếp hạng và 24 bảo vật quốc gia. Đây cũng là địa phương có số lượng di tích cấp quốc gia thuộc nhóm cao nhất cả nước, chỉ sau Hà Nội. Những giá trị văn hiến lâu đời kết tinh qua hàng ngàn năm đã tạo nên bản sắc Bắc Ninh-Kinh Bắc độc đáo, trở thành nguồn lực tinh thần to lớn, góp phần hun đúc con người nơi đây và thúc đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững của tỉnh.
* Xây dựng thành phố Bắc Ninh xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc
Trải qua các thời kỳ lịch sử, Bắc Ninh nhiều lần chia tách, sáp nhập và thay đổi về tên gọi, ranh giới địa lý khác nhau. Cách đây 29 năm, ngày 1/1/1997, tỉnh Bắc Ninh được tái lập theo Nghị quyết Kỳ họp thứ 10, Quốc hội Khóa IX. Tại thời điểm đó, Bắc Ninh là một tỉnh có nền kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, cơ sở hạ tầng khó khăn. Nhưng bằng tinh thần đoàn kết, chung sức đồng lòng của toàn hệ thống chính trị với những bước đi đúng hướng trong phát triển kinh tế-xã hội, Bắc Ninh đã tạo nên diện mạo mới với những thành tựu đáng tự hào trên các lĩnh vực, khẳng định vị thế và sức vươn trên con đường hội nhập, phát triển.
Nằm ở cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, có tốc độ tăng trưởng và quy mô kinh tế nhiều năm liền thuộc tốp đầu cả nước. Bắc Ninh nổi lên là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước với hệ thống khu, cụm công nghiệp hiện đại, thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và sản xuất linh kiện.
Giữa năm 2025, hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang hợp nhất thành tỉnh mới mang tên Bắc Ninh, đã mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn để khai thác tiềm năng, lợi thế và bản sắc. Không chỉ là sự mở rộng về quy mô hành chính, đây còn là sự cộng hưởng của hai cực tăng trưởng năng động hàng đầu cả nước, nơi hội tụ sức mạnh của những trung tâm công nghiệp điện tử, công nghệ cao, logistics hiện đại và những vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn.
Năm 2025, quy mô nền kinh tế của Bắc Ninh đạt hơn 523 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 20 tỷ USD, đứng thứ 5 toàn quốc; tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 10,27%. 6 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng kinh tế của Bắc Ninh đạt kết quả tích cực, đạt 10,56%, đứng thứ 6 cả nước, thuộc nhóm 9 địa phương đạt mức tăng trưởng 2 con số; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 106,4 tỷ USD, tiếp tục là một trong hai địa phương dẫn đầu cả nước và kinh tế số chiếm 46% GRDP, đứng vị trí số 1, cao gấp hơn 3 lần mức bình quân chung cả nước.
Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và thu ngân sách nhà nước duy trì trong nhóm dẫn đầu, khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và tạo thêm nguồn lực quan trọng cho phát triển. Lũy kế đến ngày 14/7/2026, Bắc Ninh đã thu hút hơn 7.180 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký quy đổi gần 94,8 tỷ USD; trong đó có hơn 3.640 dự án FDI tổng vốn hơn 50,82 tỷ USD đến từ 42 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đặc biệt, công nghiệp công nghệ cao được tập trung phát triển.
Cùng với tăng trưởng kinh tế, bức tranh phát triển kinh tế-xã hội của Bắc Ninh ngày càng toàn diện và hài hòa hơn. Thương mại, dịch vụ phát triển sôi động gắn với quá trình đô thị hóa và mở rộng không gian kinh tế. Hạ tầng giao thông, đô thị và hạ tầng số tiếp tục được đầu tư đồng bộ, mở ra dư địa phát triển mới. Nông nghiệp chuyển dịch theo hướng sinh thái, công nghệ cao, đa giá trị.
Lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch tiếp tục có nhiều chuyển biến. Bắc Ninh hiện có 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận; hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản được gắn với phát triển du lịch. Giáo dục tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước; tỉnh chú trọng phát triển STEM, tiếng Anh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học. Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, giải quyết việc làm, thực hiện chính sách người có công, giảm nghèo và chuyển đổi số ngành y tế đạt nhiều kết quả tích cực.
Ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Thành phố Bắc Ninh được thành lập trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên, quy mô dân số và số đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bắc Ninh. Sau khi thành lập, thành phố Bắc Ninh có 4.713,75 km2 diện tích tự nhiên, quy mô dân số 3.989.623 người và có 99 đơn vị hành chính cấp xã gồm 45 phường và 54 xã.
Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương tạo tiền đề để Bắc Ninh tổ chức không gian phát triển theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc; hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành cực tăng trưởng của miền Bắc và cả nước, trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo hàng đầu khu vực. Tầm nhìn đến năm 2050, Bắc Ninh hướng tới trở thành thành phố đáng sống đạt đẳng cấp châu Á.
Để không gian mới trở thành không gian phát triển, hạ tầng được xác định là nền tảng quan trọng. Bắc Ninh đang tập trung nguồn lực đầu tư các công trình giao thông trọng điểm, hạ tầng logistics và đô thị thông minh, với ba đầu mối hạ tầng giao thông chiến lược gồm Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Ga liên vận quốc tế Kép và Cảng cạn Sen Hồ.
Cùng với các tuyến giao thông đối ngoại như Quốc lộ 1, Quốc lộ 18, Quốc lộ 38 và hệ thống đường tỉnh, nhiều công trình kết nối liên vùng được đầu tư, nâng cấp. Tỉnh cũng nghiên cứu các tuyến đường sắt đô thị kết nối Bắc Ninh-Nội Bài, Bắc Ninh-Yên Viên và triển khai cắm mốc dự án đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội. Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cùng tuyến đường kết nối Gia Bình-Hà Nội và các dự án phụ trợ đang mở thêm hướng kết nối với Hà Nội và các địa phương trong vùng.
Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là đích đến mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới ở tầm vóc cao hơn. Thành phố được định hướng phát triển theo mô hình đô thị xanh, thông minh, hiện đại, bền vững; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực; phát triển công nghiệp công nghệ cao, trọng tâm là bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo, đồng thời thúc đẩy dịch vụ, logistics, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Cùng với phát triển kinh tế, thành phố Bắc Ninh tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa Kinh Bắc, bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa; gắn phát triển đô thị với nâng cao chất lượng sống của nhân dân và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Từ một vùng đất giàu truyền thống văn hiến, cách mạng, từ miền quê Quan họ ngọt ngào đã đi vào tâm hồn bao thế hệ người Việt, Bắc Ninh hôm nay đang viết tiếp một chương mới của lịch sử phát triển. Và trong hành trình ấy, mỗi người dân sẽ là một hạt nhân của sáng tạo, là chủ thể của đổi mới, là người viết tiếp trang sử vẻ vang của quê hương, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước./.
Diệp Ninh (tổng hợp)
