Công ước Hà Nội: Biểu tượng hợp tác toàn cầu và bước tiến trong bảo đảm an ninh mạng an toàn và nhân văn

Hà Nội (TTXVN 24/10/2025) Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng - "Công ước Hà Nội" sẽ được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 25 và 26/10/2025. Đây là sự kiện mang tính lịch sử, đánh dấu việc ra đời công cụ pháp lý hình sự đầu tiên của Liên hợp quốc trong hơn 20 năm qua; đồng thời, khẳng định vai trò, uy tín và vị thế quốc tế của Việt Nam trong hợp tác toàn cầu ứng phó với những mối đe dọa ngày càng gia tăng trên không gian mạng.

* Tội phạm mạng - thách thức ngày càng nghiêm trọng

Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI), tội phạm mạng ngày càng tinh vi, vượt xa khuôn khổ của những hành vi lừa đảo thông thường để trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với trật tự xã hội và an ninh quốc gia. Đặc biệt tại Việt Nam, khi chuyển đổi số đang được thúc đẩy mạnh mẽ, an ninh mạng không chỉ là vấn đề công nghệ, mà là cuộc chiến phức tạp đòi hỏi chiến lược toàn diện, từ phòng thủ chủ động, nâng cao năng lực nội tại, ứng dụng AI, đến hợp tác quốc tế sâu rộng.

Theo Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), chỉ trong năm 2024, hàng chục nghìn vụ việc lừa đảo trực tuyến đã được phản ánh tới các cơ quan chức năng, thiệt hại ước tính gần 20.000 tỷ đồng. Cũng theo Đại tá Hà Văn Bắc, hiện có hơn 25.000 website giả mạo, mạo danh cơ quan, tổ chức để lừa đảo với hàng trăm nghìn chiêu trò tinh vi, xuyên quốc gia. Tuy nhiên, đây mới là con số chưa đầy đủ, bởi còn rất nhiều vụ việc người dân không trình báo với cơ quan chức năng.

Tội phạm mạng đang triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo khuôn mặt (deepfake) và các nền tảng mã hóa để thực hiện các hành vi phức tạp hơn. Đại tá Hà Văn Bắc cảnh báo, trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo khuôn mặt và các nền tảng mã hóa đang bị tội phạm lợi dụng để giả danh cơ quan Nhà nước, ngân hàng, người thân, thậm chí tái tạo giọng nói, khuôn mặt của chính nạn nhân nhằm chiếm đoạt tài sản và dữ liệu cá nhân.

Báo cáo năm 2024 của Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) cho thấy, cứ 220 người dùng smartphone thì có 1 người là nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, với tổng thiệt hại ước tính 18.900 tỷ đồng. Các chiêu thức phổ biến gồm: mạo danh cơ quan chức năng, giả người thân vay tiền, dụ đầu tư tài chính, sử dụng AI và deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói. Nhiều đối tượng lợi dụng nền tảng mạng xã hội, thương mại điện tử, ứng dụng giải trí để phát tán tin giả, tin sai sự thật, xuyên tạc, chia rẽ nội bộ, kích động chống phá.

Chỉ tính riêng năm 2024, cơ quan chức năng đã xử lý gần 16.000 bài viết, video sai sự thật, phát hiện hàng nghìn vụ lừa đảo qua mạng xã hội, giả mạo ngân hàng, cơ quan nhà nước. Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam đã tiếp nhận 1.378 phản ánh, trong đó có gần 600 tin xấu độc và hơn 430 tin lừa đảo tài chính…

Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử Lê Quang Tự Do cho biết, tỷ lệ gỡ bỏ nội dung vi phạm trên các nền tảng xuyên biên giới (Facebook, YouTube, TikTok) hiện đạt trên 90%. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, tội phạm trên không gian mạng vẫn đang biến hóa nhanh chóng, khai thác lòng tham, nỗi sợ hãi và sự thiếu hiểu biết của người dân, đặc biệt là người già, trẻ em và phụ nữ nội trợ.

* Nỗ lực xây dựng “lá chắn số quốc gia”

Trước những thách thức ngày càng lớn, Việt Nam đã và đang xây dựng nền tảng an ninh mạng toàn diện trên cả ba trụ cột: pháp lý, công nghệ và nhận thức xã hội. Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử đã triển khai hai nhóm giải pháp lớn: kết hợp lực lượng chuyên môn với công nghệ giám sát, yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới gỡ bỏ nội dung vi phạm trong 24 giờ, đồng thời xây dựng thế trận an ninh mạng toàn dân - huy động báo chí, cơ quan quản lý và cộng đồng cùng giám sát, phản ánh vi phạm.

Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) phối hợp với các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và doanh nghiệp công nghệ triển khai nhiều chiến dịch truyền thông quy mô quốc gia nhằm lan tỏa nhận thức, thúc đẩy hành động vì một môi trường số an toàn, nhân văn. Trong đó, Chiến dịch “Không một mình” (phát động từ ngày 6/10 đến 30/11/2025) là sáng kiến mở đầu cho chuỗi hoạt động tuyên truyền vì an toàn số. Chiến dịch hướng tới kêu gọi người dân, đặc biệt là giới trẻ, đồng hành, sẻ chia và chủ động bảo vệ mình trên không gian mạng. Thông điệp của chiến dịch là: “Không ai an toàn nếu người khác bị tổn thương. Không một mình - vì một Việt Nam an toàn trên không gian số” đã chạm tới cảm xúc của hàng triệu người dùng Internet, khơi dậy tinh thần đoàn kết, tương trợ, biến mỗi cá nhân thành một mắt xích trong mạng lưới “lá chắn cộng đồng”.

Cùng với đó, Chiến dịch “Phòng chống Lừa đảo Trực tuyến 2025” tiếp tục phát huy tinh thần hành động vì cộng đồng, hướng tới mục tiêu “bảo vệ con người - bảo vệ niềm tin số - bảo vệ tương lai số của Việt Nam”. Thông điệp “Chậm - Chặn - Chắn” được lan tỏa sâu rộng, khuyến khích người dân “hãy chậm lại để chắc chắn, kiểm chứng trước khi tin, xác thực trước khi chia sẻ và cảnh báo để cùng nhau bảo vệ”.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng NCA, cho biết Hiệp hội cũng đang triển khai các chương trình như “Sinh viên với Công ước Hà Nội”, cuộc thi “Sinh viên với An ninh mạng”, phát triển ứng dụng nTrust chống lừa đảo trực tuyến và nền tảng nCademy đào tạo kỹ năng an toàn số...

Việt Nam cũng đã trở thành điểm sáng về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng. Việt Nam tích cực phối hợp với Mỹ, EU, Hàn Quốc, Israel trong trao đổi chuyên gia, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu, điều tra xuyên biên giới và yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới tuân thủ pháp luật Việt Nam.

* Hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực bảo vệ an ninh và niềm tin số

Nhận thức rõ tính chất lâu dài, phức tạp của cuộc chiến trên không gian mạng, các cơ quan chức năng đang triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ nhằm củng cố “lá chắn an ninh mạng quốc gia”. Trước hết là hoàn thiện hành lang pháp lý. Hiện Chính phủ đang xây dựng Luật An ninh mạng mới, hợp nhất các văn bản hiện hành để tạo khung pháp lý thống nhất, đồng bộ, phù hợp thực tiễn. Việc ứng dụng định danh điện tử VNeID giúp xác thực danh tính người dùng, chống tài khoản ảo và sim rác, tăng tính minh bạch trên không gian mạng.

Theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch Thường trực NCA, bất kỳ lỗ hổng nào trong an ninh mạng đều nguy hiểm và hậu quả khó lường. Các đối tượng có thể đánh cắp dữ liệu, mã hóa hoặc phá hoại hệ thống thông tin, tấn công đòi tiền chuộc; lan truyền tin giả nhanh chóng nhờ công nghệ mới. Vì vậy, củng cố và hiện đại hóa lực lượng chuyên trách là ưu tiên hàng đầu - bao gồm đào tạo cán bộ trong các lĩnh vực AI, dữ liệu lớn, mã hóa, công nghệ phòng thủ chủ động, đồng thời hợp tác đào tạo quốc tế với các quốc gia và tập đoàn công nghệ hàng đầu.

Theo Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử Lê Quang Tự Do, Cục sẽ tiếp tục củng cố lực lượng chuyên trách, thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh của người dân, đường dây nóng và website phòng, chống tin giả. Cùng với đó, việc nghiên cứu, đầu tư phương tiện, công cụ kỹ thuật để giám sát không gian mạng kịp thời và hiệu quả hơn được coi là yêu cầu trọng tâm trong thời gian tới.

Về công nghệ, ông Ngô Tuấn Anh, Trưởng Ban An ninh dữ liệu - Hiệp hội Dữ liệu quốc gia lại nhấn mạnh tầm quan trọng của “phòng thủ đa lớp”, coi sao lưu dữ liệu (backup) là “yếu tố sống còn”. Hiện các hệ thống giám sát an toàn thông tin (SOC), phần mềm phát hiện xâm nhập, xác thực hai lớp và các nền tảng AI phân tích nguy cơ đã được triển khai rộng rãi. Ông Ngô Tuấn Anh kiến nghị các đơn vị siết chặt cấu hình an toàn, quản lý và phân loại dữ liệu, xây dựng quy trình phát hiện sớm, cách ly, khôi phục và phối hợp pháp lý khi xảy ra sự cố.

Đại tá Hà Văn Bắc khẳng định, công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và mỗi người dân. Ông đề nghị các bộ, ngành tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin, xây dựng cơ chế xử lý để phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý các hành vi lừa đảo trực tuyến, đồng thời kêu gọi các nền tảng xuyên biên giới chấp hành nghiêm pháp luật Việt Nam, đặc biệt là Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nhấn mạnh vai trò xã hội trong bảo vệ an ninh mạng, ông Vũ Duy Hiền khẳng định: Không ai có thể an toàn nếu người khác bị tổn thương. Không một tổ chức nào đủ sức một mình đối phó với tội phạm mạng. Nhưng khi chúng ta đồng hành, lan tỏa và kết nối, chúng ta sẽ tạo nên lá chắn vững vàng của niềm tin số Việt Nam.

Có thể thấy, dữ liệu và an ninh mạng là động lực then chốt thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, xã hội số và xây dựng Chính phủ số. Do đó, Việt Nam coi bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng không chỉ là trách nhiệm của quốc gia, mà còn là vấn đề mang tính toàn cầu. Việc Việt Nam đăng cai Công ước Hà Nội không chỉ thể hiện sự tin tưởng và đánh giá cao của cộng đồng quốc tế, mà còn khẳng định vai trò chủ động, tích cực của Việt Nam trong kiến tạo một không gian mạng an toàn và nhân văn./.

Minh Hiếu