Hà Nội (TTXVN 14/1/2026) Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Mai Chí Thọ gắn liền với lịch sử và sự phát triển của dân tộc Việt Nam. Trong mỗi giai đoạn, từ phong trào bảo vệ chính quyền non trẻ đến những giai đoạn cam go, khốc liệt nhất của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ giải phóng dân tộc, giai đoạn xây dựng, đổi mới toàn diện đất nước, đồng chí đều để lại dấu ấn và có đóng góp đặc biệt quan trọng.
* Người chiến sĩ cách mạng kiên trung của Đảng
Đồng chí Mai Chí Thọ, tên thật là Phan Đình Đống (bí danh Năm Xuân), sinh ngày 15/7/1922, tại xã Nam Vân, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (nay là phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình).
Sinh ra trong một gia đình yêu nước, năm 14 tuổi, đồng chí Mai Chí Thọ đã tham gia hoạt động cách mạng trong phong trào học sinh, sinh viên Huế - Hà Nội. Từ năm 1938 đến năm 1940, đồng chí tham gia tổ chức Thanh niên dân chủ, Thanh niên phản đế ở trường Trung học Nam Định. Năm 17 tuổi, đồng chí đã vinh dự được kết nạp vào Đảng, trở thành người chiến sĩ cộng sản.
Từ năm 1940 đến năm 1945, đồng chí Mai Chí Thọ bị thực dân Pháp bắt và giam giữ tại các nhà tù: Nam Định, Hỏa Lò (Hà Nội), Sơn La, Khám Lớn (Sài Gòn), Côn Đảo. Trong thời gian bị tù đày, dù bị kẻ thù đàn áp, tra tấn dã man, đồng chí vẫn luôn kiên cường chiến đấu, giữ vững khí tiết của người đảng viên cộng sản và cùng với các đồng chí của mình, biến nhà tù của thực dân, đế quốc thành trường học của những người cộng sản.
Cách mạng Tháng Tám thành công, trở về từ nhà tù thực dân đế quốc ở Côn Đảo, đồng chí Mai Chí Thọ tiếp tục hoạt động cách mạng và được tổ chức Đảng phân công làm Bí thư Thanh niên cứu quốc. Sau đó là Trưởng ty Công an và Phó Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ. Cuối năm 1948 đến năm 1949, đồng chí là Trưởng ty Công an, Phó Bí thư Tỉnh ủy, rồi Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho.
* Đại tướng đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi đảm trách các cương vị lãnh đạo Công an ở Nam Bộ, đồng chí Mai Chí Thọ đã chỉ đạo xây dựng lực lượng Công an cách mạng, tập trung vào đấu tranh “phá tề, trừ gian”, đánh mạnh vào chính quyền cơ sở của địch, tạo điều kiện để quân và dân trên địa bàn triển khai được thế trận chiến tranh nhân dân, thực hiện đường lối kháng chiến kiến quốc. Những tổ chức như Trinh sát cứu quốc đoàn, Đội trừ gian... là các đội vũ trang nhỏ, gọn, tinh nhuệ, cơ động của ngành Công an, đã phát huy vai trò trong phá thế kìm kẹp của địch, góp phần củng cố thế trận kháng chiến ở Nam Bộ. Đó là sự sáng tạo của đồng chí trong xây dựng lực lượng Công an phù hợp với thực tiễn, phát huy vai trò trong thực hiện nhiệm vụ chiến lược của Đảng. Tài năng đó còn được thể hiện khi trên cương vị là Phó Ban rồi Trưởng Ban Địch tình Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Mai Chí Thọ đã cùng tập thể Ban Địch tình Xứ ủy Nam Bộ tranh thủ thời cơ khi chuyển quân tập kết, trao trả tù chính trị theo quy định của Hiệp định Giơnevơ để hình thành nên mạng lưới tình báo có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khiến cho giới tình báo quốc tế hết sức nể phục.
Từ năm 1960 đến kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trên các cương vị lãnh đạo của Quân khu Miền Đông Nam Bộ, Quân khu Sài Gòn - Gia Định, đồng chí Mai Chí Thọ đã góp phần xây dựng lực lượng An ninh miền Nam, phối hợp với các lực lượng vũ trang cách mạng đẩy mạnh tiến công địch, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Trên cương vị Giám đốc Sở Công an Thành phố Hồ Chí Minh sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, vốn là nơi đầu não của chính quyền chế độ cũ, tập trung nhiều đối tượng phức tạp, nơi địch tìm mọi cách chống phá quyết liệt, đồng chí Mai Chí Thọ đã nhanh chóng tổ chức, đào tạo lực lượng, kết hợp với lực lượng tăng cường của Bộ kịp thời trấn áp những đối tượng nguy hiểm, phá tan mọi âm mưu lật đổ chính quyền, giữ vững an ninh, trật tự Thành phố trong năm đầu mới giải phóng.
Trong những năm sau đó, trên cương vị là Phó Bí thư thứ nhất Thành ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân rồi Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; Phó Bí thư Thường trực rồi Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí hết sức quan tâm đến nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự, xây dựng lực lượng Công an Thành phố vững mạnh, hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Tháng 11/1986, đồng chí Mai Chí Thọ được Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm giữ chức vụ Thứ trưởng thứ nhất Bộ Nội vụ. Tháng 12/1986, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị. Tháng 2/1987, đồng chí được Hội đồng Nhà nước bổ nhiệm giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an).
Trên cương vị người đứng đầu lực lượng Công an trong thời kỳ đầu trong đổi mới đất nước, Đại tướng Mai Chí Thọ đã có vai trò to lớn đổi mới toàn diện các mặt công tác công an. Đồng chí luôn nhấn mạnh đến nhận thức toàn diện về bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới, nhận rõ đối tác, đối tượng; phòng ngừa, đẩy lùi nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hóa, xã hội nhằm bảo đảm giữ yên từ bên trong; ngăn chặn có hiệu quả những âm mưu, hoạt động phá hoại từ bên ngoài, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, giữ vững sự ổn định của đất nước, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và lợi ích quốc gia.
Đại tướng Mai Chí Thọ đã cùng Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo lực lượng Công an nhân dân lập nên nhiều chiến công. Với tư duy chiến lược, khả năng nắm bắt thực tiễn cao, đồng chí đã có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo vệ an ninh của Tổ quốc, làm nên những chiến công đặc biệt xuất sắc và những truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.
Tháng 5/1989, đồng chí được Nhà nước phong quân hàm Đại tướng An ninh nhân dân. Đồng chí là Đại biểu Quốc hội khóa VII, khóa VIII và là Ủy viên Hội đồng Quốc phòng khóa VIII.
Khi thôi giữ các cương vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, đồng chí Mai Chí Thọ vẫn tiếp tục dành hết trí tuệ, sức lực và với tất cả tâm huyết đóng góp nhiều ý kiến thiết thực, quý báu vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước: về xây dựng Đảng, về phòng chống tham nhũng, về tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc... cổ vũ và tích cực tham gia cuộc vận động “xóa đói giảm nghèo”, “đền ơn đáp nghĩa”, “khuyến học” và các hoạt động xã hội từ thiện. Đồng chí đã trở thành người bạn gần gũi, thân thiết của các gia đình có công với cách mạng, của đồng bào nghèo, đồng bào có hoàn cảnh khó khăn, của các cháu gia đình nghèo hiếu học.
Cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Mai Chí Thọ thể hiện rõ trong các tác phẩm tiêu biểu, như: “Những mẩu chuyện đời tôi” (Hồi ký), “Theo bước chân lịch sử” (Hồi ký).
Ghi nhận và tôn vinh công lao của đồng chí, Đảng, Nhà nước đã tặng đồng chí Huân chương Sao Vàng - Huân chương cao quý nhất của Đảng và Nhà nước ta, Huân chương Hồ Chí Minh, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, Huân chương Quân công hạng nhất và nhiều phần thưởng cao quý khác.
Có thể thấy, hơn 70 năm tham gia hoạt động cách mạng, trưởng thành từ phong trào học sinh, sinh viên đến giữ trọng trách Ủy viên Bộ chính trị, Bộ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an), Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam, ở bất kì vị trí công tác nào, đồng chí Mai Chí Thọ luôn là người lãnh đạo giàu kinh nghiệm, có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên cường, dũng cảm, vượt qua mọi khó khăn, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội./.
Tư liệu (tổng hợp)
