Đồng chí Nguyễn Đình Tứ - Ủy viên Bộ Chính trị khóa VIII, Bí thư Trung ương Đảng khóa VII

Hà Nội (TTXVN 7/1/2026) Đồng chí Nguyễn Đình Tứ là một cán bộ lãnh đạo có quá trình hoạt động gắn bó sâu sắc với sự nghiệp giáo dục, khoa học và công nghệ của đất nước. Từ một cán bộ trẻ tham gia công tác trong những năm kháng chiến, đồng chí từng bước trưởng thành qua học tập, nghiên cứu khoa học, quản lý giáo dục, hoạt động Quốc hội và công tác lãnh đạo của Đảng. Với nền tảng chuyên môn về vật lý hạt nhân cùng nhiều năm đảm nhiệm các trọng trách trong lĩnh vực khoa học - giáo dục, đồng chí đã có những đóng góp quan trọng đối với việc xây dựng đội ngũ trí thức, phát triển khoa học - công nghệ và tham gia hoạch định các chủ trương về khoa giáo trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước.

* Quá trình hoạt động cách mạng

Đồng chí Nguyễn Đình Tứ sinh ngày 1/10/1932, quê quán tỉnh Hà Tĩnh; được kết nạp vào Đảng ngày 4/12/1949.
Từ tháng 9/1948 đến tháng 7/1954, đồng chí là Ủy viên học tập và thi đua Trường chuyên khoa Huỳnh Thúc Kháng, Hà Tĩnh; tham gia Ban Giám đốc Trường Bổ túc văn hóa Trần Phú; là Chi ủy viên, Bí thư Chi đoàn Thanh niên Cứu quốc Trường Trung Văn.

Từ tháng 8/1954 đến tháng 7/1957, đồng chí được cử sang học tập tại Vũ Hán, Trung Quốc, đồng thời phụ trách Đoàn học sinh Việt Nam.

Từ tháng 8/1957 đến tháng 3/1963, đồng chí phụ trách Đoàn cán bộ Việt Nam công tác tại Viện Nghiên cứu hạt nhân Đúpna, Liên Xô trước đây. Sau khi trở về nước, từ tháng 4/1963 đến tháng 4/1966, đồng chí phụ trách bộ phận nghiên cứu toán lý của Ủy ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước, đồng thời là Hội phó Hội Vật lý Việt Nam.

Từ tháng 5/1966 đến tháng 6/1971, đồng chí tiếp tục được giao nhiệm vụ Bí thư Chi bộ và phụ trách Đoàn cán bộ Việt Nam công tác tại Viện Nghiên cứu hạt nhân Đúpna, Liên Xô trước đây.

Từ tháng 7/1971 đến tháng 6/1976, đồng chí là Bí thư Đảng ủy, Hiệu phó Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Từ tháng 3/1976 đến tháng 2/1987, đồng chí lần lượt giữ các chức vụ Thứ trưởng, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp; kiêm Viện trưởng Viện Nghiên cứu năng lượng nguyên tử quốc gia; đồng thời là Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Xô, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Algeria.

Tháng 12/1976, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, đồng chí được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng và giữ chức Bí thư Ban Cán sự Đảng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp. Cũng trong năm 1976, đồng chí được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VI.

Năm 1980, đồng chí được phong hàm Giáo sư. Tháng 6/1981, đồng chí tiếp tục được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VII.

Tháng 3/1982, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng, đồng chí được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tháng 12/1986, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Tháng 2/1987, đồng chí giữ chức Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Quốc gia. Tháng 6/1987, đồng chí được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VIII, là Ủy viên Hội đồng Nhà nước khóa VIII và Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật của Quốc hội.

Tháng 6/1991, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng, đồng chí được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Trung ương bầu vào Ban Bí thư và được cử giữ chức Trưởng ban Khoa giáo Trung ương; đồng thời là Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam.

Tháng 6/1996, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và được Trung ương bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị.

Ngày 28/6/1996, đồng chí Nguyễn Đình Tứ từ trần.

* Các đóng góp

Trong quá trình hoạt động cách mạng và công tác, một trong những dấu ấn nổi bật của đồng chí Nguyễn Đình Tứ là những đóng góp đối với sự hình thành và phát triển của nền khoa học - kỹ thuật Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vật lý và năng lượng nguyên tử. Được đào tạo chuyên sâu về toán lý và vật lý hạt nhân, đồng chí là một trong những cán bộ khoa học được tiếp cận sớm với lĩnh vực khoa học hiện đại này. Nhiều năm công tác tại Viện Nghiên cứu hạt nhân Đúpna giúp đồng chí tích lũy kiến thức, kinh nghiệm nghiên cứu và quản lý khoa học, sau đó vận dụng vào quá trình xây dựng các cơ sở nghiên cứu trong nước.

Trên các cương vị phụ trách bộ phận nghiên cứu toán lý của Ủy ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước, lãnh đạo Hội Vật lý Việt Nam và nhiều lần đảm nhiệm trọng trách tại cơ quan nghiên cứu năng lượng nguyên tử, đồng chí góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học, thúc đẩy nghiên cứu và từng bước hình thành nền tảng cho sự phát triển của lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại Việt Nam. Việc đồng chí nhiều năm gắn bó với Viện Năng lượng nguyên tử cũng cho thấy sự liên tục trong quá trình đóng góp cho một ngành khoa học còn mới mẻ nhưng có ý nghĩa lâu dài đối với đất nước.

Bên cạnh khoa học, giáo dục và đào tạo là lĩnh vực gắn bó sâu sắc với quá trình công tác của đồng chí. Trên cương vị Bí thư Đảng ủy, Hiệu phó Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, rồi Thứ trưởng và Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, đồng chí tham gia lãnh đạo công tác đào tạo nguồn nhân lực trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn. Đây là thời kỳ hệ thống giáo dục đại học và trung học chuyên nghiệp có nhiệm vụ vừa đáp ứng yêu cầu xây dựng đất nước sau chiến tranh, vừa chuẩn bị đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật cho sự phát triển lâu dài.

Với nền tảng của một nhà khoa học và nhà quản lý giáo dục, đồng chí có điều kiện kết nối giữa yêu cầu đào tạo với nhu cầu phát triển khoa học, kỹ thuật và nguồn nhân lực. Những cương vị mà đồng chí đảm nhiệm cho thấy sự đóng góp lâu dài trong việc xây dựng đội ngũ trí thức, cán bộ chuyên môn và củng cố hệ thống giáo dục đại học, trung học chuyên nghiệp của đất nước.

Trong hoạt động của Quốc hội, đồng chí liên tục là Đại biểu Quốc hội các khóa VI, VII và VIII. Đặc biệt, trên cương vị Ủy viên Hội đồng Nhà nước khóa VIII, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật của Quốc hội, đồng chí tham gia vào quá trình xem xét, xây dựng các chủ trương và chính sách liên quan đến khoa học, kỹ thuật và những vấn đề phát triển của đất nước. Kinh nghiệm chuyên môn cùng thực tiễn quản lý giúp đồng chí có những đóng góp từ góc độ của một nhà khoa học trong hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Dấu ấn quan trọng khác của đồng chí Nguyễn Đình Tứ gắn với công tác khoa giáo của Đảng. Từ năm 1991, trên cương vị Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Khoa giáo Trung ương, đồng chí tham gia tham mưu cho Trung ương về những vấn đề thuộc lĩnh vực giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và đội ngũ trí thức. Đây là giai đoạn đất nước đẩy mạnh công cuộc đổi mới, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội.

Với kinh nghiệm nhiều năm trực tiếp làm khoa học, quản lý giáo dục và điều hành các cơ quan khoa học, đồng chí có điều kiện đóng góp từ cả thực tiễn và chuyên môn vào công tác tham mưu của Đảng. Việc được bầu vào Bộ Chính trị tại Đại hội VIII của Đảng tiếp tục thể hiện sự ghi nhận đối với quá trình công tác và những đóng góp của đồng chí đối với sự nghiệp chung.

Cuộc đời hoạt động của đồng chí Nguyễn Đình Tứ là sự kết hợp giữa người cán bộ cách mạng, nhà khoa học, nhà giáo dục và cán bộ lãnh đạo của Đảng, Nhà nước. Từ nghiên cứu vật lý hạt nhân đến quản lý giáo dục, từ hoạt động Quốc hội đến công tác khoa giáo của Trung ương, đồng chí đã dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển khoa học, giáo dục và đội ngũ trí thức Việt Nam. Những đóng góp của đồng chí góp phần tạo dựng nền tảng nguồn nhân lực và khoa học - công nghệ phục vụ sự nghiệp xây dựng, đổi mới và phát triển đất nước./.

Tư liệu