Đưa Nghị quyết thành hành động: Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Hà Nội (TTXVN 22/2/2026) Trong dòng chảy lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, văn hóa là hồn cốt của dân tộc, góp phần hình thành bản sắc riêng có của dân tộc Việt Nam và tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa không chỉ là di sản để gìn giữ mà còn là tài nguyên chiến lược để hội nhập, khẳng định bản sắc và vị thế dân tộc trên trường quốc tế. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”. Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh: phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam.
* Văn hóa khẳng định bản sắc dân tộc
Việt Nam có hơn 4 nghìn năm lịch sử, trải qua bao biến đổi, thăng trầm, đã tích luỹ, tạo ra và phát huy được nhiều giá trị, bản sắc văn hóa riêng của dân tộc, làm nên hồn cốt của dân tộc; đồng thời tiếp thu và góp phần vào nền văn hóa chung của nhân loại.
Từ khi có Đảng lãnh đạo, văn hóa được xác định là một mặt trận trọng yếu. Năm 1943, Đề cương văn hóa Việt Nam do Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo đã xác định ba nguyên tắc lớn của nền văn hóa mới, đó là: dân tộc, khoa học, đại chúng. Đây được coi là “cương lĩnh văn hóa đầu tiên” của Đảng, đặt nền tảng lý luận cho việc xây dựng nền văn hóa cách mạng Việt Nam. Tư tưởng tiến bộ đó đã khẳng định: muốn giành và giữ độc lập dân tộc bền vững thì phải xây dựng một nền văn hóa mới, lấy con người làm trung tâm, lấy khát vọng giải phóng dân tộc làm mục tiêu.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước và con người. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa trở thành một “mặt trận”, nơi mỗi văn nghệ sĩ, trí thức là một chiến sĩ, góp phần tạo dựng sức mạnh tinh thần to lớn cho dân tộc.
Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, rất nhiều văn nghệ sĩ vừa cầm súng, vừa cầm bút, cầm đàn, sát cánh cùng mọi tầng lớp nhân dân và toàn dân tộc sẵn sàng hiến dâng, dũng cảm hy sinh, xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa. Họ đã viết nên những tác phẩm, những bản anh hùng ca truyền cảm hứng, cổ vũ, khích lệ, tạo nên sức mạnh vô song của toàn dân tộc trong công cuộc chiến đấu, bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước bằng những vần thơ, lời văn, câu hát, bản nhạc, nét vẽ, thước phim, vở kịch… Những tác giả quen thuộc, như: Hồ Chí Minh, Sóng Hồng, Tố Hữu, Văn Cao, Phạm Tuyên, Lưu Hữu Phước, Hoàng Vân, Đỗ Nhuận, Nguyễn Thi, Tô Ngọc Vân… và biết bao văn nghệ sĩ nổi tiếng khác đã lan tỏa khí thế cách mạng đến mọi miền của Tổ quốc, ca ngợi lòng dũng cảm và khích lệ tinh thần chiến đấu của quân và dân ta trên chiến trường, trở thành nguồn động viên to lớn trên mọi mặt trận, để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng nhân dân và là di sản văn hóa quý giá, giúp thế hệ mai sau hiểu rõ hơn về giá trị của độc lập, tự do và sự hy sinh của cha ông.
Bước vào thời kỳ Đổi mới từ năm 1986, văn hóa tiếp tục tiên phong, “mở đường” cho những cải cách kinh tế-xã hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền và xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; xây dựng một nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc, đồng thời không ngừng tiếp thu tinh hoa nhân loại, để tự làm mới mình trong dòng chảy thời đại.
Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác phát triển văn hóa và tạo mọi điều kiện cho sự sáng tạo không ngừng của văn nghệ sĩ. Xuyên suốt các kỳ Đại hội, các Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển; văn hóa là sức mạnh mềm, là "năng lượng gốc" vô tận của dân tộc Việt Nam.
Các Nghị quyết quan trọng như Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 33-NQ/TW, ngày 9/6/2014 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển. Văn học-nghệ thuật là lĩnh vực đặc biệt tinh tế của văn hóa, góp phần xây dựng con người Việt Nam toàn diện. Đặc biệt là xây dựng văn hóa và con người Việt Nam hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.
Đặc biệt, Hội nghị văn hóa toàn quốc triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng được tổ chức ngày 24/1/2021 - Hội nghị đầu tiên sau 75 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946 - đã tạo sự lan tỏa, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước trong hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn...”. Theo đó, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh cần phải coi văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị, do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành ngày 7/1/2026 tiếp tục khẳng định “Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh việc xử lý hài hòa mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, bảo tồn và phát triển. Văn hóa không thể “đóng khung” trong bảo tàng nhưng cũng không thể bị hòa tan. Chỉ khi văn hóa sống được trong đời sống đương đại, được sáng tạo, được tiếp nối bởi các thế hệ thì mới thực sự có sức sống.
* Giữ hồn dân tộc, hòa nhịp thời đại
Thực tiễn đã chỉ ra rằng, khi văn hóa được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, sức mạnh nội sinh của văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị-xã hội, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đóng góp vào những thành tựu to lớn trong 40 năm Đổi mới của đất nước. Sự vận động của văn hoá Việt Nam ngày càng sinh động với sự lan toả, thăng hoa rộng lớn, với chiều sâu thẳm tạo dựng nên gương mặt Việt Nam, với trí tuệ, khí phách, cốt cách, phong thái và bản lĩnh Việt Nam không thể trộn lẫn trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập toàn cầu.
Việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh có chuyển biến rõ nét; phát triển toàn diện sự nghiệp văn hóa, trọng tâm là di sản văn hóa được phát huy, tỏa sáng. Nhiều mô hình mới, cách làm hay để xây dựng cộng đồng văn hóa cơ sở giàu bản sắc, sáng - xanh - sạch - đẹp, người dân là trung tâm; xây dựng văn hóa trong từng gia đình, nhà trường, công sở, doanh nghiệp - là tiền đề vững chắc để xây dựng con người Việt Nam thấm nhuần tinh thần “tự tin, tự chủ, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”.
Về di sản văn hóa, có thể nói chưa bao giờ các giá trị văn hóa dân tộc được quan tâm và phát huy mạnh mẽ như hiện nay. Hiện cả nước có hơn 40.000 di tích và gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê. Việt Nam đã có 37 di sản được UNESCO ghi vào các danh sách của UNESCO, gồm 9 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 17 di sản văn hóa phi vật thể và 11 di sản tư liệu. Những di sản này không chỉ là kết tinh giá trị lịch sử-văn hóa của dân tộc, mà còn góp phần quan trọng vào việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, nâng cao “sức mạnh mềm” quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Cùng với bảo tồn, phát triển văn hóa từng bước được gắn với kinh tế, du lịch và công nghiệp sáng tạo. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao được tổ chức ngày càng bài bản, chuyên nghiệp, vừa đáp ứng nhu cầu hưởng thụ tinh thần của Nhân dân, vừa góp phần lan tỏa các giá trị tốt đẹp, củng cố niềm tin xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Năm 2025, cả nước tổ chức thành công nhiều hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn trọng đại của Đảng và đất nước. Trong đó, có các hoạt động lớn nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, như: Triển lãm thành tựu “80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, chuỗi chương trình nghệ thuật đặc biệt như “Tổ quốc trong tim”, “Tự hào là người Việt Nam”, “Hà Nội - Từ mùa thu lịch sử năm 1945”, “V Concert - Rạng rỡ Việt Nam”…
Công nghiệp văn hóa, văn hóa số, kinh tế sáng tạo bước đầu hình thành hệ sinh thái; nhiều mô hình mới, cách làm hiệu quả được triển khai, tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành. Điện ảnh ghi dấu ấn đậm nét hàng loạt bộ phim đạt doanh thu trên 100 tỷ. Năm 2025, các đại nhạc hội Việt ghi dấu ấn trong và ngoài nước, nơi tài năng nghệ sĩ được tỏa sáng và văn hóa truyền thống được tiếp nối, trao truyền; quy mô từ 30.000 - 80.000 khán giá/đêm diễn, góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp văn hóa.
Văn hóa đối ngoại tiếp tục ghi dấu ấn, nhiều hoạt động, chương trình, văn kiện hợp tác về văn hóa, thể thao và du lịch được tổ chức ký kết nhân các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước. Lễ hội văn hóa thế giới lần đầu tiên được tổ chức quy tụ sự tham gia của 48 quốc gia, hàng trăm nghệ sỹ trong nước và quốc tế, thu hút trên 1 triệu lượt khách. Đặc biệt, từ đề xuất của Việt Nam, UNESCO đã thông qua sáng kiến “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững”.
Bằng văn hóa và từ văn hóa, hình ảnh đất nước Việt Nam “an toàn - thân thiện - hiền hòa - mến khách - hội nhập - phát triển” với nền văn hóa đậm đà bản sắc được đông đảo bạn bè quốc tế biết đến, với nhiều giải thưởng quốc tế danh giá như Điểm đến di sản hàng đầu thế giới, Điểm đến văn hóa hàng đầu châu Á…
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp; cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đô thị thông minh… đang định hình những chuẩn mực mới; cạnh tranh chiến lược, bùng nổ thông tin, “đấu tranh trên không gian mạng” diễn ra gay gắt; sự thâm nhập của các sản phẩm văn hóa ngoại lai đa dạng, nhiều chiều.
Trong bối cảnh đó, văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường, dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực mềm quốc gia. Việt Nam cần xác lập cho mình một vị thế mới: Một quốc gia sáng tạo, bản sắc và có khả năng chạm tới trái tim toàn cầu bằng chính hồn cốt văn hóa của mình. Vì vậy, việc Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh vai trò điều tiết của văn hóa mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Điều tiết giữa tăng trưởng và tiến bộ xã hội, giữa hội nhập và bản sắc, giữa thị trường và nhân văn, giữa công nghệ và đạo đức. Đó là một cách tiếp cận vừa sâu sắc vừa thực tiễn, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Đảng.
Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định mục tiêu đến năm 2030: Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số.
Tầm nhìn đến năm 2045: xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hoá giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Khẳng định vị thế văn hoá của quốc gia phát triển có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hoá - sáng tạo năng động,
Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh: phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá, con người Việt Nam. Trong đó, tập trung phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát huy giá trị văn hóa, tinh thần theo nguyên tắc dân tộc, khoa học, đại chúng, trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.
Với tư duy mới, khí thế mới và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, văn hóa sẽ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, dân tộc Việt Nam sẽ có đủ bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng để vững bước tiến mạnh vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hội nhập, tự cường và phát triển thịnh vượng./.
Diệp Ninh (tổng hợp)
