Đưa quan hệ “Đối tác vì hợp tác và phát triển” Việt Nam - Nam Phi sang giai đoạn phát triển mới
Hà Nội (TTXVN 22/10/2025) Nhận lời mời của Chủ tịch nước Lương Cường, Tổng thống nước Cộng hòa Nam Phi Matamela Cyril Ramaphosa thăm cấp Nhà nước Việt Nam ngày 23 và 24/10/2025. Đây là chuyến thăm đầu tiên của Nguyên thủ Nam Phi tới Việt Nam sau gần 20 năm, là dấu mốc lịch sử, góp phần thúc đẩy nâng tầm quan hệ hai nước đi vào chiều sâu, thực chất.
* Hơn 3 thập kỷ quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp
Việt Nam và Nam Phi thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức ngày 22/12/1993, song hai nước đã có quan hệ hợp tác, gắn bó từ những năm 1960 của thế kỷ XX. Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) đã xây dựng quan hệ đoàn kết, hữu nghị, ủng hộ lẫn nhau trong sự nghiệp đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân và giành độc lập ở mỗi nước.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Việt Nam đã nhận được sự cổ vũ rất lớn về tinh thần từ nhân dân Nam Phi cũng như của Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC). Ngược lại, Việt Nam luôn ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân tiến bộ Nam Phi và ANC nhằm xỏa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid (A-pác-thai) trước đây cũng như trong sự nghiệp xây dựng một nước Nam Phi mới dân chủ, không phân biệt chủng tộc ngày nay.
Trên nền tảng truyền thống quan hệ tốt đẹp, xuất phát từ nhu cầu và sự quan tâm, nỗ lực của hai bên, quan hệ giữa hai nước trong hơn 30 năm qua đã phát triển tốt đẹp trên tất cả các kênh Đảng, nhà nước, giao lưu nhân dân. Nam Phi là nước thiết lập quan hệ “Đối tác vì hợp tác và phát triển” (tương đương quan hệ Đối tác toàn diện) đầu tiên của Việt Nam tại châu Phi.
Hai bên duy trì tốt đà hợp tác chính trị-ngoại giao thông qua các hoạt động trao đổi đoàn các cấp, đặc biệt là cấp cao, trên các kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu nhân dân nhằm nâng cao tình đoàn kết và sự hiểu biết lẫn nhau.
Về phía Việt Nam, có các chuyến thăm Nam Phi của: Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình (tháng 5/1994); Thủ tướng Phan Văn Khải (tháng 11/2004); Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan (tháng 5/2011); Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Phạm Minh Chính (tháng 7/2019); Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân (tháng 9/2023); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa nhân tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS mở rộng tại Kazan (Liên bang Nga) (ngày 24/10/2024) và tại Rio de Janeiro (Brazil) (ngày 6/7/2025); Tổng Bí thư Tô Lâm điện đàm với Chủ tịch Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC), Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa (ngày 22/4/2025); Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh thăm chính thức Nam Phi (tháng 7/2025)…
Phía Nam Phi có chuyến thăm Việt Nam của: Tổng thống Thabo Mbeki (tháng 5/2007); Phó Tổng thống Kgalema Motlanthe (tháng 10/2010); Phó Tổng thống Cyril Ramaphosa (tháng 10/2016); Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Maite Nkoana Mashabane (tháng 9/2017); Bộ trưởng Quốc phòng và Cựu Chiến binh Nosiviwe Noluthando Mapisa-Nqakula (tháng 8/2019); Phó Tổng thống Paul Mashatile (tháng 12/2023); Phó Tổng Thư ký thứ nhất Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) cầm quyền Nomvula Mokonyane thăm làm việc (tháng 5/2025)…
Thông qua việc trao đổi đoàn thường xuyên đã giúp duy trì và củng cố sự tin cậy, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, góp phần định hướng cho hợp tác cụ thể của các bộ, ngành, đoàn thể, địa phương, doanh nghiệp hai bên.
Hai nước hiện duy trì cơ chế hợp tác, như: Diễn đàn Đối tác liên Chính phủ, Tham vấn chính trị giữa hai Bộ Ngoại giao, Ủy ban Thương mại hỗn hợp và Đối thoại Chính sách Quốc phòng. Ngoài ra, một số địa phương của Việt Nam, như: Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng đã thiết lập quan hệ hợp tác với các địa phương Nam Phi.
Hai bên thường xuyên phối hợp và ủng hộ lẫn nhau tại các tổ chức quốc tế, diễn đàn đa phương. Gần đây, Nam Phi ủng hộ Việt Nam làm Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021, vào Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2023-2025, Ủy ban Di sản thế giới nhiệm kỳ 2023-2027…
* Hợp tác kinh tế-thương mại còn nhiều dư địa phát triển
Nam Phi hiện là đối tác thương mại và thị trường xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam tại châu Phi. Tổng kim ngạch thương mại song phương tăng từ 192 triệu USD năm 2007 lên 1,72 tỷ USD năm 2024.
Việt Nam xuất khẩu chủ yếu sang Nam Phi mặt hàng điện tử, điện thoại và linh kiện, dệt may, giày dép, hàng nông sản (cà phê, gạo, hạt điều, hạt tiêu) và nhập khẩu từ Nam Phi nhiều loại khoáng sản, trong đó than đá chiếm tỷ trọng lớn, các loại trái cây (nho, táo, lê), gỗ, khoáng sản, hóa chất.
Về đầu tư, tính đến tháng 7/2025, Nam Phi có 20 dự án đầu tư vào Việt Nam còn hiệu lực, với số vốn đầu tư 0,88 triệu USD, đứng thứ 109 trong số 151 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam có 4 dự án đầu tư sang Nam Phi với tổng số vốn 8,86 triệu USD, đứng thứ 45 trong số 84 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam đầu tư ra nước ngoài.
Hai bên có tiềm năng thúc đẩy hợp tác về lĩnh vực năng lượng mới, năng lượng xanh, tài chính khí hậu; thương mại điện tử, tài chính ngân hàng; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, du lịch. Hiện hai bên đang tích cực trao đổi các biện pháp nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương thông qua trao đổi các mặt hàng xuất khẩu tiềm năng, cùng phối hợp giải quyết vấn đề tiếp cận thị trường, thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực thế mạnh, như: khai thác khoáng sản, các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ dầu khí, năng lượng tái tạo, thủy sản…
Thời gian tới, hai bên thống nhất đẩy mạnh hợp tác kinh tế, thương mại phát triển tương xứng với tiềm năng của hai nước; tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực giáo dục, quốc phòng, an ninh; đồng thời, nghiên cứu khả năng mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực tiềm năng khác, như: năng lượng, khai khoáng, sử dụng bền vững nguồn tài nguyên, phát triển cơ sở hạ tầng, biến đổi khí hậu...; nhất trí phối hợp triển khai hiệu quả cơ chế Diễn đàn Đối tác liên Chính phủ, Đối thoại chính sách quốc phòng và Ủy ban Thương mại hỗn hợp Việt Nam-Nam Phi; tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các cơ chế đa phương và tăng cường hoạt động giao lưu văn hoá, nghệ thuật nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước.
Cộng đồng người Việt Nam tại Nam Phi hiện có khoảng 200 người sinh sống, học tập tại nhiều thành phố của Nam Phi. Tháng 5/2023, Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi đã hỗ trợ thành lập Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Nam Phi, góp phần tập hợp, xây dựng cộng đồng đoàn kết, vững mạnh. Cùng với việc làm tốt cầu nối giữa hai nước, Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi còn tích cực tổ chức các hoạt động cộng đồng, các hoạt động hướng về quê hương; giữ gìn và quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử, đất nước, con người Việt Nam tại Nam Phi; chăm lo, hỗ trợ, giải quyết kịp thời các vấn đề liên quan đến người Việt Nam tại Nam Phi…
Trên nền tảng quan hệ tốt đẹp hơn 3 thập kỷ qua, chuyến thăm cấp Nhà nước Việt Nam của Tổng thống Cộng hòa Nam Phi Matamela Cyril Ramaphosa ngày 23 và 24/10/2025 là một dấu mốc có ý nghĩa đối với quan hệ hai nước. Theo Người phát ngôn của Tổng thống Vincent Magwenya, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa lần này là chuyến thăm rất quan trọng và mang tính chiến lược, giúp nâng tầm mối quan hệ cũng như được kỳ vọng sẽ chứng kiến sự gia tăng trong thương mại song phương. Từ góc độ Nam Phi, chuyến thăm này sẽ hỗ trợ thực hiện chiến lược đa dạng hóa thương mại và mở rộng tiếp cận các thị trường hiện có.
Trong khi đó, Đại sứ Việt Nam tại Nam Phi Hoàng Sỹ Cường cho biết chuyến thăm là dịp quan trọng để hai bên khẳng định quan hệ hữu nghị, hợp tác chặt chẽ trên nhiều lĩnh vực, tại nhiều diễn đàn quốc tế. Đặc biệt, đây là dịp để lãnh đạo hai nước cùng đánh giá, trao đổi, thống nhất định hướng tăng cường, thúc đẩy quan hệ song phương toàn diện hơn, mạnh mẽ hơn, trong đó trọng tâm là hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư tương xứng với quan hệ chính trị tốt đẹp và khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng, thế mạnh của hai bên trong điều kiện mới. Từ đó xác định phương hướng nâng tầm quan hệ giữa hai nước trong thời gian tới.
Dự kiến trong chuyến thăm này, Tổng thống Ramaphosa tham dự lễ ký kết Công ước Liên hợp quốc về phòng chống tội phạm mạng, hay còn gọi là Công ước Hà Nội./.
Trọng Đức
