Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2): Từ lời dạy “Lương y như từ mẫu” đến hành trình kiến tạo nền y tế hiện đại vì sức khỏe Nhân dân
Hà Nội (TTXVN 26/2/2026) Ngày 27/2/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư tới Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc, đặt nền móng tư tưởng cho sự hình thành Ngày Thầy thuốc Việt Nam. Bức thư chỉ vỏn vẹn vài trăm từ nhưng đã khái quát sâu sắc triết lý nghề y: đoàn kết, nhân văn và khoa học. Trải qua 71 năm, lời dạy “Lương y như từ mẫu” không chỉ là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà còn trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình xây dựng và phát triển của nền y tế Việt Nam, từ những bệnh xá dã chiến thời chiến tranh đến hệ thống y tế hiện đại trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
* Nền tảng tư tưởng Y đức và sứ mệnh phụng sự Nhân dân
Trong lịch sử hoạt động và cống hiến cho cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành nhiều sự quan tâm đến ngành Y tế nước nhà. Từ thư gửi Hội nghị Quân y năm 1948, thư gửi Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc năm 1953 đến bức thư ngày 27/2/1955, Người nhiều lần nhấn mạnh sứ mệnh kép của người thầy thuốc là: chữa bệnh và nâng đỡ tinh thần người bệnh. Theo Người, nghề y không chỉ là chuyên môn mà còn là trách nhiệm đạo đức, gắn liền với lòng nhân ái và tinh thần phục vụ Nhân dân.
Đặc biệt, tư tưởng “lương y phải như từ mẫu” đã vượt khỏi phạm vi lời căn dặn cá nhân để trở thành chuẩn mực văn hóa nghề nghiệp. Đó là sự kết hợp giữa khoa học và nhân văn, giữa chuyên môn và đạo đức. Người không chỉ yêu cầu giỏi nghề mà còn nhấn mạnh đoàn kết nội bộ ngành, coi mọi vị trí trong hệ thống y tế đều là mắt xích quan trọng phục vụ mục tiêu chung.
Chính nền tảng tư tưởng ấy đã giúp ngành Y tế Việt Nam hình thành bản sắc riêng: phát triển khoa học kỹ thuật nhưng luôn đặt con người làm trung tâm. Trong mọi giai đoạn lịch sử, chiến tranh, tái thiết đất nước hay hội nhập quốc tế, giá trị này vẫn giữ nguyên ý nghĩa định hướng.
* Hành trình của những chiến sĩ áo trắng - từ bệnh xá chiến trường đến bệnh viện hiện đại
Lịch sử ngành Y tế Việt Nam gắn chặt với lịch sử đấu tranh của dân tộc. Trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược, đội ngũ y, bác sĩ không chỉ chữa bệnh mà còn trực tiếp tham gia vào công cuộc bảo vệ Tổ quốc. Những bệnh viện dã chiến giữa rừng Trường Sơn, những ca phẫu thuật trong điều kiện thiếu thuốc, ánh sáng và trang thiết bị đã trở thành biểu tượng cho tinh thần hy sinh và sáng tạo của những “chiến sĩ áo trắng”.
Trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, họ vừa là thầy thuốc, vừa là nhà khoa học, vừa là người lính. Nhiều tên tuổi lớn của y học Việt Nam như bác sĩ Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng trưởng thành từ chính môi trường ấy, đặt nền móng cho nền y học hiện đại sau này. Tinh thần nhân đạo cũng được thể hiện rõ khi các bác sĩ sẵn sàng cứu chữa cả tù binh, khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc của nghề y.
Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Y tế bước vào giai đoạn mới: xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân. Từ nền tảng còn nhiều khó khăn, mạng lưới y tế từng bước được mở rộng từ trung ương đến địa phương, hình thành hệ thống trạm y tế xã/phường, góp phần quan trọng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.
* Phát triển toàn diện từ mạng lưới đến kỹ thuật y khoa
Trải qua 4 thập kỷ đổi mới, ngành Y tế Việt Nam đã đạt những bước tiến quan trọng về cả quy mô và chất lượng. Hệ thống bệnh viện ngày càng được hoàn thiện. Việt Nam hiện có hơn 1.800 bệnh viện, trong đó có 384 bệnh viện tư nhân. Hệ thống y tế đã phát triển mạnh mẽ, bao phủ từ trung ương đến địa phương, đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ y tế.
Đặc biệt, Việt Nam làm chủ nhiều kỹ thuật y học hiện đại. Việt Nam đã thực hiện thành công hàng nghìn ca ghép tạng, phát triển mạnh các lĩnh vực như phẫu thuật tim mạch, thần kinh, ung thư học và phẫu thuật bằng robot. Việc triển khai công nghệ tiên tiến không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị, giúp người bệnh giảm chi phí khi được chữa trị ngay trong nước, mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển của y học thế giới. Việt Nam cũng đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác chuyên môn cũng như trong công tác quản lý, góp phần thay đổi cách thức cung cấp dịch vụ y tế, cải thiện trải nghiệm của người bệnh...
Song song với điều trị, công tác y tế dự phòng tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng. Những thành công trong phòng chống các dịch bệnh nguy hiểm, đặc biệt là đại dịch COVID-19, cho thấy năng lực tổ chức và phản ứng nhanh của hệ thống y tế. Các chiến lược truy vết, tiêm chủng diện rộng và ứng dụng công nghệ đã góp phần kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, đồng thời củng cố uy tín của y học Việt Nam trên trường quốc tế.
Bên cạnh đó, tuyến y tế cơ sở được chú trọng nâng cao chất lượng nhằm giảm tải cho tuyến trên. Mô hình y học gia đình, chương trình nâng cấp trạm y tế và các chính sách đào tạo nhân lực địa phương đang từng bước cải thiện khả năng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân, đồng thời góp phần quan trọng trong xây dựng hệ thống y tế bền vững.
* Xây dựng hệ thống y tế hiện đại, nhân văn
Bên cạnh những thành tựu, ngành Y tế Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức: áp lực quá tải tại các bệnh viện lớn, chênh lệch chất lượng dịch vụ giữa các vùng miền, già hóa dân số, gia tăng bệnh không lây nhiễm và yêu cầu ngày càng cao của người dân đối với chất lượng dịch vụ.
Để đáp ứng những yêu cầu mới, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao đời sống đội ngũ y, bác sĩ và củng cố y đức nghề nghiệp là những nhiệm vụ then chốt. Đồng thời, chiến lược phát triển y tế đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt ra mục tiêu xây dựng hệ thống y tế hiện đại, hội nhập quốc tế nhưng vẫn giữ bản sắc nhân văn. Một trong những định hướng quan trọng là chuyển dịch từ mô hình “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe toàn diện”, chú trọng phòng bệnh, nâng cao sức khỏe cộng đồng và tăng cường quản lý bệnh mãn tính. Điều này cũng phù hợp với xu thế y học hiện đại và cũng chính là tinh thần mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: phòng bệnh hơn chữa bệnh.
Ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”. Nghị quyết nhấn mạnh: “Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là mục tiêu, là động lực, là nhiệm vụ chính trị hàng đầu, giữ vị trí ưu tiên trong các chiến lược, chính sách phát triển; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội và mọi người dân”.
Nghị quyết đặt mục tiêu: “Đến năm 2030, tăng chiều cao trung bình của trẻ em và thanh thiếu niên từ 1-18 tuổi thêm tối thiểu 1,5 cm; tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm”; “Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần, được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế. Đến năm 2030, người dân được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế theo lộ trình”... Nghị quyết cũng đưa ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để hiện thực hóa các mục tiêu trên.
Trong bối cảnh mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc tiếp tục giữ vững y đức, nâng cao năng lực chuyên môn và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ sẽ là chìa khóa để ngành Y tế phát triển bền vững. Và lời dạy “Lương y như từ mẫu” vẫn sẽ là kim chỉ nam để mỗi người thầy thuốc Việt Nam tiếp tục sứ mệnh cao cả: bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, góp phần xây dựng đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc./.
Minh Duyên
