Nghị quyết 57-NQ/TW: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - động lực chính của mô hình tăng trưởng mới
Hà Nội (TTXVN 24/2/2026) Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu “xác lập mô hình tăng trưởng mới… lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính”. Đây không chỉ là sự kế thừa quan điểm xuyên suốt coi khoa học, công nghệ là yếu tố quan trọng, mà còn đánh dấu bước phát triển mới về tư duy chiến lược: nâng tầm vai trò của khoa học, công nghệ trở thành động lực trung tâm của phát triển, từ đó mở ra hướng đi mới nhằm tạo ra phương thức sản xuất hiện đại, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
* Bước phát triển mới về nhận thức - từ “nền tảng” đến “động lực trung tâm”
Trong nhiều thập kỷ qua, Đảng ta luôn xác định khoa học và công nghệ là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhiều chủ trương, chính sách lớn đã được ban hành nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những năm gần đây, chiến lược chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ điện tử, phát triển kinh tế số và xã hội số đã tạo nên bước chuyển rõ rệt trong phương thức quản trị và vận hành nền kinh tế.
Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đặt ra yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ hơn. Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ dần bộc lộ giới hạn. Trong khi đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang làm thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, khiến đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chính vì vậy, Báo cáo chính trị tại Đại hội XIV xác định nhiệm vụ: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học, công nghệ là trọng tâm để thay thế, thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống”.
Đây là bước phát triển mới về nhận thức, chuyển từ việc coi khoa học, công nghệ là nền tảng hỗ trợ sang trở thành trung tâm dẫn dắt quá trình phát triển. Sự chuyển dịch này phản ánh tầm nhìn chiến lược của Đảng trước những biến đổi nhanh chóng của thế giới, đồng thời khẳng định quyết tâm đưa Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo.
Trước đó, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị cũng đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết nhấn mạnh: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế-xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới”.
Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm các nước dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số và chính phủ điện tử; kinh tế số đóng góp tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80%; trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh không gian mạng. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới, kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP và nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo.
Sau hơn một năm triển khai, việc thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Tuy nhiên, để đạt được các mục tiêu đề ra, cần hành động mạnh mẽ hơn, chuyển nhanh từ “chủ trương đúng” sang “kết quả cụ thể”, để khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chính của mô hình tăng trưởng mới.
* Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
Thực tiễn phát triển những năm qua cho thấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã từng bước trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị và nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội. Không chỉ là công cụ hỗ trợ, khoa học, công nghệ ngày càng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra giá trị mới, góp phần hình thành phương thức phát triển hiện đại dựa trên tri thức và dữ liệu.
Trên lĩnh vực quản trị quốc gia, việc triển khai Chính phủ điện tử, tiến tới Chính phủ số đã góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, tăng tính minh bạch và giảm chi phí xã hội. Các cơ sở dữ liệu quốc gia, dịch vụ công trực tuyến và nền tảng số phục vụ quản lý nhà nước không chỉ cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng cho phương thức quản trị hiện đại, góp phần nâng cao năng lực hoạch định và thực thi chính sách.
Trong lĩnh vực kinh tế, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang mở ra không gian tăng trưởng mới. Thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, nhiều doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp thông minh, logistics và tài chính số đã giúp tối ưu hóa quy trình, nâng cao năng suất và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Đồng thời, chuyển đổi số còn góp phần thúc đẩy sự hình thành các mô hình kinh doanh mới, tạo động lực cho kinh tế số trở thành một trụ cột tăng trưởng quan trọng.
Trong đời sống xã hội, chuyển đổi số mang lại những thay đổi sâu rộng trong học tập, khám chữa bệnh và giao dịch hằng ngày. Các nền tảng giáo dục trực tuyến, y tế số, dịch vụ ngân hàng số giúp mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, trong giai đoạn dịch COVID-19 và thời kỳ phục hồi sau đó, các nền tảng số, thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt và dịch vụ trực tuyến đã góp phần duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm cung ứng dịch vụ thiết yếu, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.
Những chuyển biến thực tiễn nêu trên được phản ánh rõ nét qua các con số. Theo Cục Thống kê, năm 2025, hoạt động khoa học, công nghệ ước tính đóng góp khoảng 2,5% GDP, tương đương khoảng 320,4 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 16% so với năm 2024 và tăng khoảng 51% so với năm 2020, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khoa học, công nghệ trong cấu trúc giá trị nền kinh tế.
Cùng với đó, kinh tế số - thành phần cốt lõi của chuyển đổi số - đóng góp khoảng 14% GDP, tương đương giá trị gia tăng khoảng 72,1 tỷ USD; trong giai đoạn 2021-2025, tỷ trọng kinh tế số đã tăng từ 12,87% lên 14,02%, phản ánh xu hướng phát triển ngày càng mạnh của nền kinh tế dựa trên số hóa và dữ liệu.
Bên cạnh đó, ngành công nghệ số và công nghệ thông tin tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Tổng doanh thu ngành công nghệ số năm 2025 ước đạt khoảng 198 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước; đóng góp gần 40,9 tỷ USD vào GDP, tăng trưởng hơn 10% so với năm 2024.
Về năng lực đổi mới sáng tạo, theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố, Việt Nam xếp thứ 44/139 quốc gia và nền kinh tế, thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN sau Singapore và Malaysia; tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo đạt khoảng 34,6%, cho thấy hệ sinh thái sáng tạo ngày càng phát triển.
Các kết quả và số liệu trên không chỉ phản ánh đóng góp trực tiếp của khoa, học công nghệ và chuyển đổi số vào tăng trưởng kinh tế mà còn minh chứng cho sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cấu trúc sản xuất - từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động chi phí thấp sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu. Qua đó, khoa học, công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp rõ nét vào nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, tạo nền tảng thực tiễn để nâng tầm vai trò thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới.
Có thể thấy, việc xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của mô hình tăng trưởng không chỉ thể hiện bước phát triển về nhận thức chiến lược mà còn là yêu cầu tất yếu từ thực tiễn. Khi tri thức, dữ liệu và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, Việt Nam có cơ hội tạo đột phá về năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, đưa đất nước phát triển mạnh mẽ./.
Minh Duyên
