Nghị quyết số 27-NQ/TW: Tạo động lực mới để Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững

Hà Nội (TTXVN 10/9/2026) Với vai trò là vùng trọng điểm về sản xuất nông nghiệp, thủy sản và trái cây, Đồng bằng sông Cửu Long giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của đất nước.

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới xác định mục tiêu đưa Đồng bằng sông Cửu Long trở thành “trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững, năng động và hiệu quả cao của quốc gia, khu vực và thế giới; phát triển mạnh mẽ kinh tế biển, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo”.

Từ thế mạnh nông nghiệp đến yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, vùng Đồng bằng sông Cửu Long gồm 5 tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cà Mau và An Giang. Đây là vùng có vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, đóng góp phần lớn sản lượng lúa, thủy sản và trái cây của Việt Nam.

Trong những năm qua, kinh tế vùng duy trì đà tăng trưởng tương đối ổn định. Theo Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long năm 2025, năm 2025 GRDP toàn vùng tăng khoảng 7,24%, đóng góp 8,39% vào tăng trưởng chung và chiếm 12,2% GDP quốc gia. Khu vực nông - lâm - thủy sản tiếp tục là bệ đỡ của nền kinh tế, trong khi công nghiệp và dịch vụ ngày càng thể hiện rõ vai trò động lực, với mức tăng lần lượt 9,6% và 8,8% trong năm 2025.

Một điểm đáng chú ý là sức cạnh tranh của nhiều ngành hàng chủ lực của vùng đã được khẳng định trên thị trường quốc tế. Ba nhóm sản phẩm chủ lực gồm thủy sản, rau quả và gạo liên tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Giai đoạn 2015-2024, kim ngạch xuất khẩu của vùng tăng từ 8,5 tỷ USD lên 20,3 tỷ USD, bình quân tăng 10,2%/năm; thặng dư thương mại tăng từ 5,2 tỷ USD lên 11,8 tỷ USD. Đây là nền tảng quan trọng để Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và hộ sản xuất nhỏ lẻ đã chạm tới giới hạn. Năng lực doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học-công nghệ và logistics còn hạn chế, làm giảm khả năng chuyển hóa lợi thế về tài nguyên, đất đai và sản xuất nông nghiệp thành giá trị gia tăng cao.

Theo Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025, nghịch lý nổi bật là đây là vùng trọng điểm nông nghiệp nhưng lại thiếu các doanh nghiệp mạnh trong chính lĩnh vực này. Doanh nghiệp nông nghiệp chiếm chưa đầy 5% tổng số doanh nghiệp trong vùng, trong khi nông nghiệp đóng góp hơn 30% GRDP. Ngược lại, khu vực dịch vụ chiếm tới 68% số doanh nghiệp nhưng đóng góp chưa tới 40% GRDP. Sự yếu kém của các ngành nền tảng như khoa học-công nghệ, logistics, thông tin-truyền thông khiến hệ sinh thái kinh tế chưa tạo được bệ đỡ đủ mạnh cho quá trình chế biến sâu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Chất lượng nguồn nhân lực cũng là một điểm nghẽn. Tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2024 của vùng chỉ đạt 16,3%; năng suất lao động thuộc nhóm thấp nhất cả nước, khoảng 133 triệu đồng/lao động/năm. Bên cạnh đó, năm 2025, tổng vốn FDI vào toàn vùng chưa đạt 1 tỷ USD. Hạ tầng logistics yếu và thị trường phân tán khiến hàng hóa xuất khẩu phải trung chuyển qua Thành phố Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ, làm chi phí logistics chiếm đến 20-25% giá thành sản phẩm.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là tăng sản lượng mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức phát triển, tổ chức lại không gian kinh tế và tạo ra một hệ sinh thái liên kết đủ mạnh để chuyển lợi thế nông nghiệp thành giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh mới.

Tổ chức lại không gian, phát huy sức mạnh liên kết vùng

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt yêu cầu tái cấu trúc, quản lý và khai thác hiệu quả không gian phát triển vùng đồng bộ với không gian phát triển quốc gia; phát huy tối đa ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh và bản sắc văn hóa của từng vùng, từng địa phương. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh vai trò đi đầu, dẫn dắt, lan tỏa của các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, định hướng này có ý nghĩa quan trọng khi không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính đòi hỏi các địa phương không thể chỉ dựa vào ranh giới hành chính để hoạch định phát triển. Nghị quyết 27-NQ/TW đã đặt vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong một cấu trúc phát triển thống nhất, gắn các trung tâm đô thị, các hành lang kinh tế, vùng sản xuất, hệ thống cảng biển, logistics và các cực tăng trưởng với nhau.

Về mục tiêu cụ thể, Nghị quyết 27-NQ/TW xác định rõ: Vùng đồng bằng sông Cửu Long phát triển theo hướng văn minh, đậm bản sắc văn hoá sông nước; là trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững, năng động và hiệu quả cao của quốc gia, khu vực và thế giới; phát triển mạnh mẽ kinh tế biển, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo.

Các chỉ tiêu chủ yếu bao gồm: tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 9-9,5%/năm, GRDP bình quân đầu người 6.610 USD; kinh tế số chiếm 25-30% GRDP; năng suất lao động tăng bình quân 8%/năm; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh 75,5 tuổi; thời gian sống khỏe 68 năm; tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ 25-30%; tỉ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn 2%; tỉ lệ bao phủ BHYT: toàn dân; Chỉ số phát triển con người HDI 0,75%-0,78%.

Đáng chú ý, Nghị quyết đưa ra những hướng phát triển cụ thể phù hợp với đặc điểm của vùng. Theo đó nông nghiệp được định hướng phát triển đa dạng, theo hướng sinh thái, tuần hoàn, đa giá trị, hàng hóa, hiện đại, quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến và xây dựng thương hiệu sản phẩm; đồng thời đẩy mạnh nông nghiệp số, nông nghiệp thông minh. Công nghiệp chế biến được phát triển theo chiều sâu, nhất là chế biến nông sản, thủy sản; phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo; từng bước phát triển công nghiệp ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số.

Cùng với nông nghiệp, kinh tế biển được xác định là một hướng phát triển quan trọng, bao gồm du lịch, dịch vụ biển, kinh tế hàng hải, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo, nuôi trồng và khai thác hải sản xa bờ. Đặc khu Phú Quốc được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch, sinh thái mang tầm quốc tế.

Một nội dung có ý nghĩa đặc biệt trong tổ chức không gian mới là định hướng vùng động lực Đồng bằng sông Cửu Long (bao gồm các địa bàn thuộc thành phố Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp gắn với khu vực kết nối các tuyến đường cao tốc và đặc khu Phú Quốc - An Giang; trong đó thành phố Cần Thơ là cực tăng trưởng. Mở rộng phạm vi vùng động lực gắn với cảng biển Trần Đề, cảng biển nước sâu Hòn Khoai - Cà Mau) trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch, logistics, công nghiệp phục vụ nông nghiệp; công nghiệp chế biến nông sản, cơ khí, hoá chất phục vụ nông nghiệp phát triển; là trung tâm quốc gia về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp

Cách tổ chức này cho thấy yêu cầu liên kết vùng được đặt ở mức cụ thể hơn, không chỉ dừng ở phối hợp giữa các địa phương mà hướng tới hình thành các không gian chức năng có quan hệ bổ trợ. Cần Thơ phát huy vai trò cực tăng trưởng và trung tâm dịch vụ; các địa bàn sản xuất nông nghiệp kết nối với công nghiệp chế biến, logistics và thị trường; các khu vực ven biển phát triển kinh tế biển, năng lượng và nuôi trồng thủy sản; Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch quốc tế; Hòn Khoai được định hướng trở thành trung tâm logistics và cảng biển nước sâu quốc tế.

Trong tổ chức không gian ấy, hạ tầng giữ vai trò then chốt. Nghị quyết 27-NQ/TW ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi, hạ tầng số và logistics; hoàn thiện hạ tầng theo các trục dọc Bắc-Nam, các trục ngang Đông-Tây; thúc đẩy các tuyến cao tốc, chuẩn bị điều kiện khởi công tuyến đường sắt Thành phố Hồ Chí Minh-Cần Thơ-Cà Mau. Đầu tư đồng bộ, hiện đại cụm đảo Hòn Khoai (Cà Mau) trở thành trung tâm logistics và cảng biển nước sâu quốc tế; đầu tư xây dựng đặc khu Thổ Châu thành vùng biển đảo bền vững, hình thành tam giác chiến lược "Phú Quốc-Hòn Khoai-Thổ Châu" trên vùng biển Tây Nam của Tổ quốc.

Đây cũng là điều kiện để giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn nhất của vùng hiện nay là chi phí logistics và sự phụ thuộc vào hệ thống trung chuyển bên ngoài vùng. Khi giao thông, cảng biển, logistics và các trung tâm chế biến được kết nối thành một mạng lưới thống nhất, lợi thế về sản xuất nông nghiệp sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành năng lực chế biến, xuất khẩu và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Không gian phát triển mới cũng phải gắn với bản sắc của vùng. Nghị quyết 27-NQ/TW định hướng tổ chức không gian kiến trúc và hạ tầng mang đặc trưng văn hóa sinh thái sông nước, bảo tồn làng nghề, chợ nổi; phát triển các đô thị, đô thị ven biển theo mô hình sinh thái, tăng trưởng xanh, thông minh gắn với các khu du lịch bền vững.

Như vậy, yêu cầu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục phát huy thế mạnh nông nghiệp mà phải chuyển mạnh sang nông nghiệp sinh thái, đa giá trị, công nghiệp chế biến sâu, kinh tế biển, logistics, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, liên kết vùng trở thành điều kiện để các lợi thế riêng lẻ được kết nối thành sức mạnh chung; các cực tăng trưởng, đô thị động lực, hành lang kinh tế và trung tâm sản xuất-dịch vụ được đặt trong một chỉnh thể thống nhất./.

Minh Duyên