Nghị quyết số 27-NQ/TW: Tổ chức lại không gian, phát huy vai trò đầu tàu của Đông Nam Bộ
Hà Nội (TTXVN 12/9/2026) Đông Nam Bộ là vùng kinh tế năng động, giữ vai trò đầu tàu và có sức lan tỏa lớn đối với nền kinh tế cả nước. Tại Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới, Bộ Chính trị xác định “Vùng Đông Nam Bộ là vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước; là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế”, trong đó, “Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại, trung tâm tài chính quốc tế, cực tăng trưởng của vùng, giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt, lan tỏa...”.
* Đông Nam Bộ - vùng kinh tế lớn nhất cả nước
Trong cơ cấu kinh tế quốc gia, vùng Đông Nam Bộ giữ vị trí đặc biệt quan trọng với quy mô kinh tế lớn nhất cả nước, là nơi tập trung mật độ cao các hoạt động công nghiệp, dịch vụ, đô thị, doanh nghiệp và kinh tế đối ngoại. Với lợi thế về vị trí địa kinh tế, hệ thống kết cấu hạ tầng, nguồn nhân lực, mức độ đô thị hóa và hội nhập quốc tế, vùng tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, có sức lan tỏa mạnh đối với sự phát triển của cả nước.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, vùng Đông Nam Bộ gồm ba đơn vị hành chính cấp tỉnh là Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh. Việc mở rộng không gian phát triển tạo điều kiện tăng cường kết nối giữa các khu vực đô thị, công nghiệp, cảng biển, sân bay, cửa khẩu và các vùng sản xuất; đồng thời mở ra cơ hội tổ chức lại các nguồn lực theo hướng phát huy tốt hơn lợi thế của từng địa phương và sự bổ trợ trong toàn vùng.
Năm 2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của vùng ước đạt 7,98%, đóng góp 31,4% vào tăng trưởng chung của cả nước. Cơ cấu kinh tế tiếp tục thể hiện rõ đặc trưng của một vùng công nghiệp - dịch vụ phát triển, trong đó khu vực dịch vụ chiếm hơn 45% GRDP - cao nhất trong các vùng kinh tế, công nghiệp và xây dựng chiếm hơn 40%, nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ chiếm khoảng 4,1% - thấp nhất trong các vùng kinh tế. Công nghiệp chế biến, chế tạo là một trong những động lực quan trọng, với sự tham gia sâu của khu vực đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp tư nhân trong nước; trong khi các hoạt động thương mại, tài chính, logistics và dịch vụ hiện đại ngày càng đóng góp lớn vào tăng trưởng.
Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục là trung tâm kinh tế lớn nhất vùng và cả nước. Năm 2025, GRDP của Thành phố ước tăng khoảng 8,03%, quy mô nền kinh tế đạt gần 3 triệu tỷ đồng, đóng góp khoảng 23,5% GDP cả nước. Sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố có thêm điều kiện để phát triển theo mô hình đô thị đa trung tâm, kết nối chặt chẽ hơn với các khu vực công nghiệp, logistics, cảng biển và dịch vụ.
Đồng Nai tiếp tục khẳng định thế mạnh về công nghiệp và sản xuất. Năm 2025, GRDP tăng khoảng 9,63%, quy mô kinh tế gần 751 nghìn tỷ đồng. Đặc biệt, với vị trí nằm trên các trục giao thông quan trọng và sự triển khai của nhiều dự án hạ tầng lớn, trong đó có Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và các tuyến đường kết nối liên vùng, Đồng Nai đang có thêm điều kiện để phát huy vai trò là trung tâm công nghiệp, logistics và trung chuyển quan trọng.
Tại Tây Ninh, GRDP năm 2025 tăng 9,52%, sản xuất công nghiệp tăng gần 15%. Với không gian phát triển được mở rộng, địa phương có điều kiện thuận lợi hơn để phát huy vị trí cửa ngõ kết nối Đông Nam Bộ với Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia, đồng thời phát triển công nghiệp, thương mại biên giới, du lịch và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
Không chỉ có nền tảng công nghiệp và dịch vụ phát triển, Đông Nam Bộ cũng đang hình thành những động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu phát triển ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn, từng bước hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cùng sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn đang tạo nền tảng để vùng tham gia sâu hơn vào các ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn và công nghệ số.
Cùng với đó, sự đầu tư mạnh vào hệ thống hạ tầng giao thông và logistics đang tạo ra những điều kiện mới cho phát triển vùng. Cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai, cao tốc, hệ thống cảng biển và các đầu mối logistics không chỉ mở rộng khả năng kết nối nội vùng mà còn tăng cường liên kết Đông Nam Bộ với các vùng kinh tế khác và thị trường quốc tế.
Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh, cùng quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và các cơ chế, chính sách đặc thù, cũng được kỳ vọng tạo thêm những động lực mới cho tăng trưởng.
* Cụ thể hóa định hướng phát triển vùng
Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới tiếp tục cụ thể hóa định hướng phát triển Đông Nam Bộ theo hướng phát huy mạnh hơn vai trò của vùng động lực, cực tăng trưởng và các hành lang kinh tế, đồng thời tổ chức lại không gian để các địa phương có thể bổ trợ cho nhau tốt hơn.
Nghị quyết xác định rõ mục tiêu đến năm 2030 đưa Đông Nam Bộ trở thành vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế. Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại, trung tâm tài chính quốc tế, cực tăng trưởng của vùng, giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt và lan tỏa, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á và phát triển ngang tầm các thành phố lớn trong khu vực châu Á.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Nghị quyết đã đặt ra các chỉ tiêu cụ thể: tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 10-11%/năm; GRDP bình quân đầu người đạt 14.500 USD; tỷ trọng công nghiệp và xây dựng 42-43%, dịch vụ 43-44%; năng suất lao động tăng bình quân 9-10%/năm; tỷ lệ đô thị hóa đạt 65-70%; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 40-45%; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh 76 tuổi, thời gian sống khỏe 68 năm; tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) giảm còn 1-1,5%; tỷ lệ bao phủ BHYT: toàn dân; Chỉ số phát triển con người HDI 0,83%.
Một trong những trọng tâm là phát triển các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Nghị quyết số 27-NQ/TW định hướng phát triển mạnh các ngành công nghiệp cơ khí chế tạo, hóa dầu, hóa chất, dược phẩm, vật liệu mới, điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghiệp công nghệ số. Phát triển mạnh kinh tế biển, dịch vụ hậu cần cảng biển, công nghiệp khai thác, chế biến dầu khí, các dịch vụ ngành dầu khí, phát triển du lịch biển, đảo.
Vùng động lực phía Nam (bao gồm các địa bàn dọc theo trục quốc lộ 22, quốc lộ 13, quốc lộ 1, quốc lộ 51, cao tốc Bắc - Nam phía Tây và đường Vành đai 4 qua Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng Nai, Tây Ninh; trong đó Thành phố Hồ Chí Minh là cực tăng trưởng) được định hướng dẫn đầu cả nước và khu vực về kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ, y tế, giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển mạnh, đi đầu trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, xây dựng kinh tế số, xã hội số; các dịch vụ tài chính, ngân hàng, khoa học, công nghệ, logistics phát triển mạnh.
Hạ tầng được xác định là một trong những điều kiện then chốt để mở rộng không gian phát triển. Nghị quyết số 27-NQ/TW yêu cầu đẩy nhanh các dự án giao thông trọng điểm, phát triển mạnh hệ thống cảng biển, logistics, hạ tầng thương mại quốc tế; đồng thời tập trung phát triển và nâng cấp các cảng hàng không trong vùng, đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, được xác định “là một động lực chiến lược dẫn dắt phát triển vùng và quốc gia”.
Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện hạ tầng kinh tế - xã hội, “nhất là hạ tầng giao thông đa phương thức, hạ tầng công nghệ phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu”. Hệ thống đô thị được định hướng phát triển hiện đại, thông minh, xanh và bền vững, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh được phát triển thành “siêu đô thị đạt tầm quốc tế theo mô hình đa cực, đa trung tâm, có hệ thống kết cấu hạ tầng và quản trị thông minh, hiện đại”.
Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với Đông Nam Bộ trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục duy trì vai trò đầu tàu, mà là nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của tăng trưởng. Việc mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cũng đã tạo thêm điều kiện để tổ chức lại sản xuất, hạ tầng, đô thị, logistics và dịch vụ theo hướng liên kết chặt chẽ hơn./.
Minh Duyên
