Nghị quyết số 79-NQ/TW: Phát huy vai trò chủ đạo, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới
Hà Nội (TTXVN 13/1/2026) Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng điều hành nền kinh tế, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 về phát triển kinh tế nhà nước. Không chỉ tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết còn thể hiện bước chuyển quan trọng về tư duy, từ quản lý nguồn lực sang nâng cao hiệu quả, năng lực dẫn dắt và định hướng chiến lược. Với các mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp cụ thể đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Nghị quyết 79 được kỳ vọng tạo xung lực mới cho phát triển đất nước.
* Nghị quyết số 79-NQ/TW: Bước chuyển tư duy chiến lược về kinh tế nhà nước trong bối cảnh mới
Kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh, quốc phòng, như: Đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, các công trình kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư xây dựng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, đơn vị sự nghiệp công lập...
Sau hơn 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.
Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước chậm đổi mới, chưa theo kịp thực tiễn phát triển của nền kinh tế. Quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả, còn lãng phí, thất thoát. Các doanh nghiệp nhà nước - lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước, hoạt động chưa hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ…
Nhằm phát huy hơn nữa vai trò của kinh tế nhà nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa đất nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng và trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045 nhân kỷ niệm 100 năm thành lập nước, ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.
Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hoá và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.
Mục tiêu tổng quát của Nghị quyết số 79-NQ/TW là: Nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.
Mục tiêu cụ thể: Đến năm 2030, Quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững; Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại; ưu tiên hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, kết nối liên vùng và quốc tế.
Phấn đấu tỷ lệ huy động nguồn ngân sách giai đoạn 2026-2030 khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; tỷ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35-40% tổng chi ngân sách, tỷ trọng chi thường xuyên khoảng 50-55% tổng chi ngân sách; mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030.
Phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1-3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản; phát triển 4 ngân hàng thương mại nhà nước đi đầu, tiên phong về công nghệ, năng lực quản trị…
Phấn đấu đến năm 2045, mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP; khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; tối thiểu 50% đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên, chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường.
Nghị quyết số 79-NQ/TW đề ra 6 nhiệm vụ, giải pháp cụ thể với từng đối tượng, bao gồm: Đối với đất đai và tài nguyên; Đối với tài sản kết cấu hạ tầng; Đối với ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia và quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, vốn nhà nước tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống; Đối với doanh nghiệp nhà nước; Đối với các tổ chức tín dụng nhà nước; Đối với đơn vị sự nghiệp công lập.
* Khung kiến trúc tổng thể cho phát triển kinh tế nhà nước trong dài hạn
Theo bà Dương Thị Bích Diệp, Viện trưởng Viện Kinh tế xanh (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), Nghị quyết 79-NQ/TW có thể được xem như một “tuyên ngôn hành động” rất rõ ràng của Bộ Chính trị về vai trò của kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới. Nghị quyết không chỉ dừng lại ở việc khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định kinh tế vĩ mô, mà đặt ra yêu cầu cao hơn: Kinh tế nhà nước phải trở thành lực lượng dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới, trong đó “xanh và bền vững” là tiêu chí xuyên suốt.
Bà Dương Thị Bích Diệp nhấn mạnh, điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW nằm ở sự chuyển đổi tư duy rất căn bản. Thay vì coi kinh tế nhà nước là một “khu vực riêng” trong nền kinh tế, Nghị quyết tiếp cận kinh tế nhà nước như một “hệ thống nguồn lực quốc gia”. Một điểm mới rất đáng chú ý nữa là Nghị quyết 79-NQ/TW đã đưa chuyển đổi xanh vào ngay từ khâu quy hoạch hạ tầng chiến lược. Khi hạ tầng được thiết kế theo hướng xanh và thích ứng khí hậu, toàn bộ nền kinh tế sẽ được dẫn dắt theo quỹ đạo phát triển bền vững.
Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định, Nghị quyết 79-NQ/TW có vai trò như một khung kiến trúc tổng thể cho phát triển kinh tế nhà nước trong dài hạn. Điểm rất mới và quan trọng của Nghị quyết là không chỉ nhấn mạnh vai trò chủ đạo, Nghị quyết 79-NQ/TW còn đặt ra các mục tiêu rất cụ thể, chẳng hạn như mục tiêu đến năm 2030, có từ 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước lọt top 500 thế giới, 3 ngân hàng lọt top 100 châu Á. Đây là một bước chuyển lớn về tư duy: từ chỗ nhấn mạnh “quản lý, sở hữu” sang nhấn mạnh “quản trị, hiệu quả và trách nhiệm giải trình”. Nếu thực hiện tốt, chuyển đổi số trong quản trị sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị là Nghị quyết chiến lược, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nhà nước theo hướng đổi mới, dẫn dắt và hội nhập. Điểm khác biệt của Nghị quyết 79-NQ/TW là lần đầu tiên đặt kinh tế nhà nước đúng nghĩa với tất cả các cấu phần của nó, chứ không chỉ nói về doanh nghiệp nhà nước. Tiến sĩ Trần Du Lịch nhấn mạnh, tác động của Nghị quyết 79 sẽ rất lớn và mang tính lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Khi nghị quyết đi vào cuộc sống, nó sẽ dẫn dắt quá trình phát triển kinh tế, tái cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đi từ chiều rộng sang chiều sâu, tạo ra các đột phá phát triển.
Để Nghị quyết 79-NQ/TW đi vào cuộc sống, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn lưu ý ba điều kiện then chốt: Thể chế hóa nhanh, rõ và có lộ trình; thay đổi cơ chế quản trị theo hướng thị trường và trách nhiệm giải trình; tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực thật sự then chốt và tạo không gian để khu vực tư nhân phát triển. Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, nếu làm được như vậy, Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là một văn kiện định hướng, mà sẽ trở thành động lực cải cách thực chất của khu vực kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới.
Viện trưởng Viện Kinh tế xanh Dương Thị Bích Diệp nhấn mạnh, để Nghị quyết 79-NQ/TW đi vào đời sống, cần song song triển khai ba ưu tiên thể chế và hai đột phá trong thực thi. Ba ưu tiên thể chế gồm: kỷ luật hạch toán xanh trong đầu tư công; thiết lập công cụ giá carbon để điều chỉnh hành vi kinh tế; thúc đẩy các mô hình đối tác công-tư xanh và đặt hàng công nghệ xanh để kéo khu vực tư nhân cùng tham gia. Hai đột phá thực thi là: gắn KPI xanh với trách nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước; xanh hóa hạ tầng then chốt. Trọng tâm là biến vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước thành năng lực dẫn dắt chuyển đổi xanh, tăng trưởng không đánh đổi môi trường.
Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ là sự khẳng định nhất quán vai trò của kinh tế nhà nước, mà còn mở ra một cách tiếp cận toàn diện, hiện đại và thực chất hơn trong quản trị, khai thác và phát huy các nguồn lực quốc gia. Khi được thể chế hóa kịp thời, triển khai đồng bộ và gắn với kỷ luật thị trường, trách nhiệm giải trình và chuyển đổi xanh, kinh tế nhà nước sẽ thực sự trở thành lực lượng tiên phong, dẫn dắt các thành phần kinh tế khác cùng phát triển./.
Minh Duyên
