Hà Nội (TTXVN 3/2/2026) Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định kinh tế tư nhân là một bộ phận cần thiết của nền kinh tế nước nhà, có vai trò đồng hành cùng kinh tế quốc doanh trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Kế thừa quan điểm đó, trong quá trình đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã từng bước hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
* Kinh tế tư nhân - lực lượng cần thiết xây dựng kinh tế nước nhà
Năm 1953, trong bài viết về Thành phần kinh tế và Chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ đăng ở Chuyên mục “Thường thức chính trị” trên báo Cứu quốc, dưới bút danh Đ.X, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra cơ cấu các thành phần kinh tế ở nước ta. Trong đó, kinh tế tư nhân được Người đánh giá là một lực lượng quan trọng, cần thiết cho công cuộc xây dựng kinh tế nước nhà.
Người cho biết: “Hiện nay, kinh tế nước ta có những thành phần như sau:
- Kinh tế địa chủ phong kiến bóc lột địa tô.
- Kinh tế quốc doanh, có tính chất CNXH. Vì tài sản các xí nghiệp ấy là của chung của nhân dân, của Nhà nước, chứ không phải của riêng…
- Các hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã cung cấp, có tính chất nửa CNXH. Nhân dân góp nhau để mua những thứ mình cần dùng, hoặc để bán những thứ mình sản xuất không phải kinh qua các người con buôn, không bị họ bóc lột...
- Kinh tế cá nhân của nông dân và của thủ công nghệ, họ thường tự túc, ít có gì bán và cũng ít khi mua gì. Đó là một thứ kinh tế lạc hậu.
- Kinh tế tư bản của tư nhân. Họ bóc lột công nhân, nhưng đồng thời họ cũng góp phần vào xây dựng kinh tế.
- Kinh tế tư bản quốc gia là Nhà nước hùn vốn với tư nhân để kinh doanh và do Nhà nước lãnh đạo. Trong loại này, tư bản của tư nhân là CNTB. Tư bản của Nhà nước là CNXH”. (1)
Người cũng nhấn mạnh chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ là sự kết hợp giữa các thành phần kinh tế dựa trên các nguyên tắc: “Công tư đều lợi. Kinh tế quốc doanh là công. Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của nền kinh tế dân chủ mới… Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thợ thủ công nghệ. Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà. Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển…”. (2)
“Chủ thợ đều có lợi. Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột. Nhưng Chính phủ ngăn cấm họ bóc lột công nhân quá tay. Chính phủ phải bảo vệ quyền lợi của công nhân. Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho chủ được số lợi hợp lý, không yêu cầu quá mức…”. (3)
Quan điểm này đã thể hiện rõ tính linh hoạt và thực tiễn trong tư duy kinh tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời phản ánh sự kết hợp dung hòa giữa các thành phần kinh tế khác nhau để tạo động lực thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế của đất nước.
Việc Người gọi khu vực tư nhân là “lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà” cho thấy sự nhìn xa trông rộng trong việc huy động mọi nguồn lực xã hội để phát triển đất nước, dù đó là kinh tế quốc doanh, kinh tế hợp tác hay tư nhân. Quan điểm không chỉ phù hợp với điều kiện lịch sử lúc bấy giờ, mà còn mang tính dự báo sâu sắc cho hành trình phát triển kinh tế dài lâu của đất nước.
Tư duy “công tư đều lợi” không chỉ nhấn mạnh sự phối hợp hài hòa giữa các khu vực kinh tế, mà còn thể hiện sự tôn trọng, khuyến khích và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể kinh tế tư nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh không bó hẹp vai trò của kinh tế tư nhân trong phạm vi nhỏ lẻ mà coi đó là lực lượng có thể phát triển mạnh mẽ nếu được định hướng, hỗ trợ đúng đắn từ Nhà nước. Đó là nền tảng tư tưởng quan trọng để Đảng ta vận dụng và phát triển thành chính sách trong thời kỳ đổi mới và hội nhập ngày nay.
* Sự vận dụng linh hoạt, sáng tạo của Đảng ta
Trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước, Đảng ta đã kế thừa, phát triển và vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần, đặc biệt là sự phát triển của kinh tế tư nhân.
Hội nghị Trung ương 5 khóa XII đã ban hành Nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, với mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đưa kinh tế tư nhân phát triển nhanh, bền vững, đa dạng với tốc độ tăng trưởng cao cả về số lượng, quy mô, chất lượng, tỷ trọng GDP.
Báo cáo chính trị Đại hội XIII nhấn mạnh: “Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng được củng cố, phát triển; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng được khuyến khích phát triển phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội”.
Để kinh tế tư nhân phát triển đúng hướng, Đảng và Nhà nước không chỉ ban hành nhiều chủ trương, chính sách cụ thể, mà còn chú trọng cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư-kinh doanh và khơi thông các nguồn lực trong dân cũng như từ khu vực doanh nghiệp. Hàng loạt luật quan trọng, như: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được sửa đổi, bổ sung nhằm tiệm cận với thông lệ quốc tế, tạo hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng cho doanh nghiệp phát triển. Bên cạnh đó, trong các chiến lược quốc gia như tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, công nghiệp hóa-hiện đại hóa, doanh nghiệp tư nhân luôn được xác định là lực lượng trung tâm, giữ vai trò then chốt trong quá trình đổi mới và phát triển. Đặc biệt, Chính phủ thường xuyên tổ chức các cuộc đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp tư nhân, chủ động lắng nghe ý kiến, kiến nghị từ thực tiễn để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ chính sách đến thực thi, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh công bằng, hiệu quả và bền vững.
Đặc biệt, ngày 4/5/2025, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký Nghị quyết số 68-NQ/TW (Nghị quyết 68) về phát triển kinh tế tư nhân. Đây là một bước tiến lớn trong quan điểm, nhận thức, đánh giá của Đảng ta đối với kinh tế tư nhân.
Nhờ đó, sau 40 năm đổi mới khu vực kinh tế tư nhân đã phát triển mạnh mẽ, ngày càng gia tăng về số lượng, mở rộng về quy mô, đa dạng về loại hình tổ chức và lan tỏa sâu rộng trong nhiều lĩnh vực kinh doanh.
Nghị quyết 68 đánh giá: “Kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, là lực lượng quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần xoá đói, giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội”.
Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế tư nhân vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng “là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước”.
Quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 68 khẳng định: “Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia”. Nghị quyết xác định: “Xoá bỏ triệt để nhận thức, tư tưởng, quan niệm, thái độ định kiến về kinh tế tư nhân Việt Nam; đánh giá đúng vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân đối với phát triển đất nước”. Đây là những đột phá quan trọng trong tư duy, nhận thức để nuôi dưỡng, khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển, đóng góp tích cực cho sự phát triển của đất nước.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định mục tiêu đến năm 2030, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; là lực lượng tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, khoảng 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp khoảng 55-58% vào GDP, trình độ, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN và thuộc nhóm 5 nước đứng đầu khu vực châu Á… Đến năm 2045, kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển nhanh, mạnh, bền vững, phấn đấu có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế; đóng góp khoảng trên 60% GDP...
Trước đó, ngày 2/4/2025, bài viết “Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng” của Tổng Bí thư Tô Lâm đã đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thức về vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân, đồng thời mang tầm nhìn chiến lược đối với định hướng phát triển đất nước. Đây không chỉ là một tuyên bố chính trị mạnh mẽ, mà còn là một lời hiệu triệu nhằm phát huy tối đa sức mạnh của kinh tế tư nhân, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.
Với quyết tâm chính trị cao, thể chế ngày càng hoàn thiện và sự hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước, kinh tế tư nhân Việt Nam hoàn toàn có cơ hội vươn lên mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới mục tiêu trở thành lực lượng tiên phong trong hành trình thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hùng cường./.
Phương Duyên
(1) (2) (3) Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2011, t.8, tr.266, 267
