Tái cơ cấu kinh tế trong bối cảnh mới: Từ yêu cầu cấp thiết đến hành động chiến lược

Hà Nội (TTXVN 19/3/2026) Trong bối cảnh kinh tế-thương mại toàn cầu biến động sâu sắc, khi cạnh tranh chiến lược, rào cản kỹ thuật và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng gia tăng, Việt Nam đứng trước đòi hỏi phải tái định vị mô hình tăng trưởng và cách thức hội nhập. Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra yêu cầu mang tính chiến lược: tái cơ cấu nền kinh tế gắn với nâng cao nội lực, bảo đảm tự chủ và phát triển bền vững trong một thế giới đang định hình lại “luật chơi”.

Trong bối cảnh kinh tế-thương mại toàn cầu biến động sâu sắc, khi cạnh tranh chiến lược, rào cản kỹ thuật và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng gia tăng, Việt Nam đứng trước đòi hỏi phải tái định vị mô hình tăng trưởng và cách thức hội nhập. Trong buổi làm việc với Bộ Công Thương và một số bộ, ngành liên quan về quan hệ thương mại quốc tế và kết nối thương mại với đối tác quan trọng trong bối cảnh địa-chính trị, địa-kinh tế thế giới hiện nay, Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra yêu cầu mang tính chiến lược: tái cơ cấu nền kinh tế gắn với nâng cao nội lực, bảo đảm tự chủ và phát triển bền vững trong một thế giới đang định hình lại “luật chơi”.

* Áp lực tái cấu trúc trong môi trường kinh tế-thương mại mới

Thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển động phức tạp, nơi các yếu tố địa-chính trị và địa-kinh tế đan xen chặt chẽ, tác động trực tiếp đến dòng chảy thương mại toàn cầu.

Xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, với việc các quốc gia, doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, đối tác; đồng thời điều chỉnh lại mạng lưới sản xuất theo hướng rút ngắn khoảng cách, tăng cường hợp tác với các đối tác tin cậy, bảo đảm an toàn và bền vững.

Cùng với đó, chủ nghĩa bảo hộ thương mại có dấu hiệu quay trở lại dưới những hình thức tinh vi hơn, thông qua các hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu phát triển xanh, bền vững.

Trong bối cảnh đó, thương mại quốc tế không còn đơn thuần là hoạt động trao đổi hàng hóa mà đã trở thành một công cụ chiến lược, gắn chặt với công nghệ, an ninh và vị thế quốc gia. Những thay đổi này đang đặt ra những yêu cầu mới, thậm chí khắt khe hơn, đối với các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường hội nhập, có thể khẳng định Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Quy mô xuất nhập khẩu liên tục tăng trưởng, mạng lưới hiệp định thương mại tự do được mở rộng, góp phần đưa nền kinh tế gắn kết sâu với thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu đó vẫn tồn tại hạn chế. Xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào một số thị trường lớn; giá trị gia tăng trong nhiều sản phẩm chưa cao; công nghiệp hỗ trợ phát triển chưa tương xứng với yêu cầu; năng lực nội sinh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Từ đó nổi lên một vấn đề: thương mại tăng trưởng nhanh, hội nhập ngày càng sâu rộng, nhưng nội lực của nền kinh tế chưa theo kịp. Điều này đòi hỏi phải nâng cao khả năng thích ứng, chủ động hơn trong tận dụng cơ hội và ứng phó với những biến động từ bên ngoài. Chính trong bối cảnh đó, yêu cầu tái cơ cấu nền kinh tế đã trở thành đòi hỏi cấp thiết.

Ngày 17/3/2026, tại buổi làm việc với Bộ Công Thương và một số bộ, ngành liên quan về quan hệ thương mại quốc tế và kết nối thương mại với đối tác quan trọng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có những chỉ đạo mang tính định hướng về tư duy và phương thức phát triển, không chỉ trong lĩnh vực thương mại mà ở tầm chiến lược của toàn bộ nền kinh tế.

* Định hình tư duy và hướng đi chiến lược mới

Một trong những điểm nổi bật trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là sự nhất quán về tư duy nền tảng. Tổng Bí thư nhấn mạnh: “chủ trương của Đảng, Nhà nước Việt Nam là kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa trong quan hệ quốc tế, bảo đảm nguyên tắc đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên vị trí cao nhất”. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn ngày càng gay gắt, đây không chỉ là nguyên tắc chính trị mà còn là “la bàn” định hướng cho mọi quyết sách kinh tế-thương mại.

Trên nền tảng đó, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo: “Các cơ quan liên quan cần có chiến lược cụ thể nhằm tái cơ cấu nền kinh tế, từng bước cân bằng cán cân thương mại nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu tăng trưởng kinh tế”. Yêu cầu này của Tổng Bí thư đã làm rõ hơn hướng đi cần thiết trong giai đoạn tới. Tăng trưởng không còn được nhìn nhận đơn thuần qua tốc độ, mà phải gắn với chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Bởi nếu chỉ duy trì thặng dư thương mại hay mở rộng xuất khẩu mà không đi kèm với nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nội tại, sẽ khó tạo ra nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài.

Để làm được điều đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu “cởi trói” cách tư duy cũ, tạo nhận thức cân bằng giữa thúc đẩy hợp tác và quản trị rủi ro. Thực chất, đây là một định hướng rõ ràng nhằm đổi mới những cách tiếp cận phát triển không còn phù hợp, như tư duy chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mở rộng thương mại theo chiều rộng nhưng thiếu chiều sâu, hoặc còn tập trung vào một số thị trường, đối tác. Thay vào đó, cần một cách nhìn mới, cân bằng hơn giữa thúc đẩy hợp tác và quản trị rủi ro, giữa hội nhập và bảo đảm tự chủ.

Một nội dung có ý nghĩa chiến lược khác là Tổng Bí thư yêu cầu gắn thương mại với nâng cấp công nghệ, thiết bị, thu hút đầu tư chất lượng cao kèm theo yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ, qua đó nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc thương mại không chỉ dừng lại ở vai trò “đầu ra” của sản xuất, mà phải trở thành động lực thúc đẩy tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế. Thông qua các hoạt động xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư và hợp tác quốc tế, Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực sản xuất, từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tổng Bí thư đưa ra các định hướng cụ thể, như: Tăng nhanh xuất khẩu bền vững, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu; rà soát, kiện toàn quy trình kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, quản lý chất lượng - kiểm nghiệm - kiểm dịch, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc; rà soát các luồng lưu chuyển nhóm hàng hóa; nghiên cứu xây dựng kế hoạch hợp tác công nghiệp theo hướng thực chất, cân bằng, nâng cao năng lực sản xuất, tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng cho sản phẩm công nghiệp Việt Nam.
Có thể thấy, những chỉ đạo nêu trên không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt, mà là góp phần định hình một mô hình phát triển mới, trong đó thương mại đóng vai trò là công cụ chiến lược để nâng cấp nội lực và nâng tầm vị thế của nền kinh tế.

* Yêu cầu đột phá trong tổ chức thực thi

Dù định hướng đã rõ, nhưng thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, không ít chủ trương, chính sách đúng đắn nhưng khi triển khai lại gặp vướng mắc do chồng chéo về chức năng, thiếu rõ ràng về trách nhiệm, hoặc chưa theo kịp yêu cầu của thực tiễn. Đây chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, làm giảm hiệu quả của các chính sách phát triển.

Các văn kiện của Đảng, đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIV và Nghị quyết số 66-NQ/TW, ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đã nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Đây là nền tảng quan trọng để các định hướng lớn có thể được triển khai một cách đồng bộ, nhất quán.

Trong bối cảnh đó, Tổng Bí thư chỉ đạo bảo đảm nguyên tắc “một việc-một cơ quan chủ trì” và yêu cầu thực hiện “quyết liệt, bài bản, sáng tạo và tạo ra kết quả thực chất”. Điều này không chỉ nhằm khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, mà còn hướng tới xây dựng một cơ chế vận hành hiệu quả hơn, trong đó mỗi nhiệm vụ đều rõ ràng và chịu sự giám sát chặt chẽ.

Bên cạnh đó, việc rà soát, hoàn thiện các quy trình kiểm tra, giám sát chất lượng, kiểm nghiệm, kiểm dịch, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc cũng phản ánh yêu cầu chuyển từ cách quản lý hành chính truyền thống sang quản trị hiện đại, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế. Trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu kỹ thuật, đây không chỉ là vấn đề quản lý nhà nước mà còn là điều kiện sống còn để hàng hóa Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần.

Nếu tạo được đột phá ở khâu thực thi, những định hướng chiến lược sẽ chuyển hóa thành kết quả cụ thể, tạo ra những chuyển biến thực chất cho nền kinh tế.

Có thể thấy, những chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã làm rõ một yêu cầu mang tính chiến lược: tái cơ cấu nền kinh tế gắn với định hình lại cách thức tham gia vào thương mại toàn cầu, qua đó nâng cao vị thế kinh tế của Việt Nam. Từ định hướng đến hành động là một chặng đường không dễ, nhưng đó là con đường tất yếu để nền kinh tế phát triển bền vững và nâng tầm trong giai đoạn mới./.

Minh Duyên