Từ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phòng, chống thiên tai đến tư duy quản trị rủi ro thiên tai trong điều kiện mới

Hà Nội (TTXVN 30/6/2026) Ngay từ những ngày đầu lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thấy rõ những tác động tiêu cực của thiên tai, nhất là bão lũ, tới đời sống của nhân dân và đã có những chỉ đạo sát sao trong công tác phòng, chống thiên tai.

Ngày 29/6/2026, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định, phải nhìn nhận công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu như một nội dung trọng yếu của quản trị quốc gia, quản trị phát triển và bảo vệ nhân dân trong điều kiện mới.

* Vận dụng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phòng, chống thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Có một điều rất đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh là dù nói về kinh tế, quốc phòng hay xây dựng Đảng, điểm xuất phát và đích đến cuối cùng luôn là con người. Đối với công tác phòng, chống thiên tai cũng vậy.

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới việc bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân trước thiên tai. Từ những ngày đầu của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, khi đất nước còn bộn bề khó khăn, Người đã nhiều lần trực tiếp kiểm tra đê điều, gửi thư động viên cán bộ, chiến sĩ và nhân dân chống lụt, chống bão; căn dặn phải coi việc hộ đê, phòng lũ là nhiệm vụ của toàn dân.

Đến hôm nay, khi biến đổi khí hậu đã làm cho thiên tai ngày càng cực đoan, khó dự báo, quan điểm ấy vẫn nguyên giá trị, đồng thời được phát triển lên tầm cao mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng.

Tại buổi làm việc ngày 29/6/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu đã thể hiện rõ tinh thần đó: không chỉ ứng phó khi thiên tai xảy ra mà phải chủ động quản trị rủi ro, coi phòng ngừa là giải pháp căn cơ, coi an toàn của nhân dân là điều kiện tiên quyết cho phát triển nhanh và bền vững.

* Lấy dân làm gốc - hạt nhân trong quan điểm phòng, chống thiên tai của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi thiên tai là một trong những "giặc" cần phải chống. Nếu như "giặc đói", "giặc dốt", "giặc ngoại xâm" đe dọa sự tồn vong của dân tộc thì bão lũ, hạn hán cũng trực tiếp cướp đi sinh mạng, mùa màng và thành quả lao động của nhân dân.

Vì vậy, trong nhiều bài nói, bài viết, Người nhiều lần nhấn mạnh việc giữ gìn đê điều, phòng chống lụt bão không phải việc riêng của ngành thủy lợi mà là trách nhiệm của toàn dân. Ngày 10/1/1946, khi nói chuyện với nông dân và điền chủ Hưng Yên, Người căn dặn: “Chúng ta cần phải chăm lo việc đắp đê để đề phòng nạn lụt” và đề nghị “... mọi người đều phải sốt sắng giúp dập vào việc đắp đê. Bằng không thì còn lụt, còn đói, còn chết nữa”. Trong thư gửi đồng bào trung du và hạ du chống lụt tháng 6-1947, Người nhấn mạnh: “Mùa lụt đã đến gần. Nếu lụt thì đói. Lụt cũng là một thứ giặc ghê gớm... Chúng ta phải ra sức ngăn giặc lụt cũng như chống giặc ngoại xâm” và “... tha thiết kêu gọi đồng bào bất kỳ già trẻ, trai gái, mọi người đều phải coi việc canh đê, phòng lụt là việc thiết thân của mình”.

Đáng chú ý là quan điểm của Người về phòng chống thiên tai phải làm từ sớm. Đó là việc chăm lo đê điều, trồng cây gây rừng, quản lý nguồn nước, phát triển sản xuất bền vững và phát huy tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Ngày nay nhìn lại, những quan điểm ấy chính là nền tảng của khái niệm hiện đại về giảm nhẹ rủi ro thiên tai và phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu.

* Từ "chống thiên tai" đến "quản trị rủi ro thiên tai"

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy Việt Nam đang phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng. Bão mạnh hơn, mưa cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, lũ quét và sạt lở đất diễn biến khó lường, hạn hán và xâm nhập mặn mở rộng phạm vi ảnh hưởng.

Những diễn biến đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi căn bản tư duy quản lý. Trong bối cảnh ấy, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 29/6/2026 mang ý nghĩa như một bước phát triển mới về nhận thức. Kết luận cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng phòng, chống thiên tai không phải nhiệm vụ bên lề của phát triển mà là điều kiện bảo đảm để phát triển nhanh, ổn định và bền vững; đồng thời yêu cầu cụ thể hóa thành kế hoạch hành động với phân công rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ nguồn lực và rõ cơ chế kiểm tra. Đặc biệt, định hướng giai đoạn 2026-2030 được xác định là tạo nền căn bản để chuyển từ "ứng phó thiên tai" sang "quản trị rủi ro thiên tai".

Đó là sự chuyển biến từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa; từ bị động sang chủ động; từ ứng cứu khi sự cố xảy ra sang quản trị toàn bộ vòng đời của rủi ro.

Đó cũng chính là sự kế thừa và phát triển quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phòng, chống thiên tai trong điều kiện mới.

* Khoa học công nghệ là công cụ, con người là trung tâm

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang mở ra nhiều cơ hội mới cho công tác phòng, chống thiên tai. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám, ảnh vệ tinh, hệ thống cảnh báo sớm, bản đồ số hay mô hình dự báo hiện đại giúp nâng cao đáng kể khả năng dự báo và ứng phó.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ con người. Đó cũng là điểm gặp nhau giữa tư tưởng Hồ Chí Minh với yêu cầu phát triển hiện nay.

Mọi giải pháp, dù hiện đại đến đâu, cuối cùng vẫn phải hướng tới mục tiêu bảo vệ tính mạng và sinh kế của nhân dân.

Một hệ thống cảnh báo chỉ có ý nghĩa khi thông tin đến được từng hộ dân.

Một bản đồ nguy cơ chỉ phát huy hiệu quả khi chính quyền cơ sở sử dụng để tổ chức sơ tán đúng thời điểm.

Một chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu chỉ thành công khi người dân trở thành chủ thể tham gia.

* Biến quan điểm thành hành động

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng "hai con số", yêu cầu bảo đảm an toàn trước thiên tai càng trở thành một nội dung của phát triển bền vững.

Từ những lần Bác Hồ trực tiếp đi kiểm tra đê điều cách đây hơn nửa thế kỷ đến yêu cầu xây dựng nền quản trị rủi ro thiên tai hiện đại hôm nay là một mạch quan điểm xuyên suốt.

Đó là tư tưởng lấy dân làm gốc.

Đó là phương châm phòng ngừa là chính.

Đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Đó là phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

Đó cũng là yêu cầu kết hợp giữa ý chí con người với thành tựu của khoa học công nghệ để bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.

Tất cả những điều đó không chỉ là sự tiếp nối một quan điểm lớn, mà còn là con đường để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong thế kỷ XXI, nơi mỗi người dân đều được sống trong môi trường an toàn hơn trước thiên tai và biến đổi khí hậu./.

Phương Phương