Việt Nam chủ động, tích cực trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN “Bao trùm và Bền vững”

Hà Nội (TTXVN 25/5/2025) Từ ngày 24 đến 28/5/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu Việt Nam thăm chính thức Malaysia; tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 và các Hội nghị cấp cao liên quan tại Kuala Lumpur (Malaysia) theo lời mời của Thủ tướng Malaysia, nước Chủ tịch ASEAN 2025, Anwar Ibrahim và Phu nhân.

Việc Thủ tướng Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 và các Hội nghị cấp cao liên quan tiếp tục thể hiện thông điệp mạnh mẽ về một Việt Nam tham gia chủ động, tích cực, đóng góp trách nhiệm cùng các nước thành viên duy trì và củng cố vai trò trung tâm, phát huy tiếng nói trách nhiệm của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển.

  * Hành trình xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, thống nhất

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967, hiện bao gồm 10 nước thành viên là: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar và Campuchia (Timor-Leste đang trong lộ trình để được kết nạp làm thành viên chính thức).

Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực, với vai trò và uy tín ngày càng cao. ASEAN đẩy mạnh hợp tác nội khối một cách toàn diện và đi vào chiều sâu, mở rộng và tăng cường quan hệ với nhiều đối tác trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác của khu vực.

Đặc biệt, sự hình thành Cộng đồng ASEAN (chính thức ngày 31/12/2015) với 3 trụ cột về Chính trị-an ninh, Kinh tế, và Văn hóa-xã hội đã đánh dấu bước phát triển về chất, đưa ASEAN trở thành một thực thể chính trị-kinh tế mạnh mẽ và gắn kết đối với hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á và châu Á-Thái Bình Dương. Sau 1 thập kỷ hình thành, đứng trước tình hình thế giới với những biến động phức tạp, khó lường, cơ hội và thách thức đan xen, ASEAN vẫn giữ vững đà xây dựng Cộng đồng, duy trì đoàn kết, thống nhất, tiếp tục phát triển năng động và hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu, khẳng định vai trò trung tâm ở khu vực.

 Về trụ cột Chính trị-an ninh, đến nay tỷ lệ triển khai Kế hoạch Tổng thể Chính trị-an ninh ASEAN 2025 đã đạt được 99,6%. Hợp tác chính trị-an ninh được thúc đẩy sâu rộng và toàn diện trên tất cả các kênh ngoại giao, quốc phòng, an ninh, tư pháp, khẳng định vai trò và đóng góp quan trọng của ASEAN đối với hòa bình, an ninh, ổn định ở khu vực.

 Về trụ cột Kinh tế, những năm qua Cộng đồng Kinh tế ASEAN đã có những bước phát triển tích cực, với tỷ lệ triển khai Kế hoạch Tổng thể Trụ cột Kinh tế ASEAN đạt 93%. Với dự báo tăng trưởng năm 2025 là 4,7%, vượt xa mức trung bình của thế giới, hợp tác kinh tế ASEAN tiếp tục là điểm sáng. ASEAN hiện là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới với GDP khoảng 3300 tỷ USD và thị trường 680 triệu dân, và dự báo vươn lên thứ 4 vào năm 2030.

 Về trụ cột Văn hóa-xã hội, ASEAN tiếp tục triển khai Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng Văn hoá Xã hội ASEAN (ASCC) 2025 với tỷ lệ đạt được là 99%; ưu tiên các nỗ lực ứng phó các vấn đề toàn cầu và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương. Nhiều sáng kiến như Mạng lưới Làng xã ASEAN, Mạng lưới Một Sức khoẻ ASEAN và Trung tâm ASEAN về biến đổi khí hậu đã được thiết lập.

Từ năm 2023, ASEAN đã hướng tới việc xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025. Đến nay, các định hướng đề ra trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đã được cụ thể hóa và đang khẩn trương hoàn tất 4 Chiến lược hợp tác về Chính trị-an ninh, Kinh tế, Văn hóa-xã hội và Kết nối để thông qua tại Hội nghị Cấp cao ASEAN thứ 46 lần này.

  * Việt Nam gắn bó trách nhiệm, cùng ASEAN phát triển tự cường và gắn kết

Việt Nam chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ngày 28/7/1995. Chặng đường gần 30 năm đồng hành cùng ASEAN, Việt Nam luôn nỗ lực đóng góp chủ động, tích cực, trách nhiệm vì một ASEAN vững mạnh, đoàn kết, có vai trò, vị thế ở khu vực và trên thế giới.

Kể từ khi tham gia “ngôi nhà chung” đến nay, với tư cách là một thành viên, cũng như khi đảm nhận những trọng trách của Hiệp hội, Việt Nam luôn khẳng định được vai trò nòng cốt, dẫn dắt và ghi đậm dấu ấn đóng góp trong sự phát triển của ASEAN.

Trên tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm, Việt Nam sát cánh cùng các nước thành viên đóng góp thiết thực vào nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh, duy trì sự đoàn kết, thống nhất và phát huy vai trò trung tâm của Hiệp hội, vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực. Chính sách, đường hướng tham gia hợp tác ASEAN đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam thời kỳ mới, một trọng tâm chiến lược của ngoại giao đa phương của Việt Nam.

Phát huy vai trò là hạt nhân thúc đẩy đoàn kết, thống nhất, ngay sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã tích cực thúc đẩy kết nạp các nước Lào, Myanmar (năm 1997) và Campuchia (năm 1999) vào Hiệp hội. Nỗ lực này đã góp phần hiện thực hóa ý tưởng về một ASEAN bao gồm toàn bộ 10 nước Đông Nam Á, tạo ra sự chuyển biến mới về chất đối với ASEAN và tình hình khu vực vào thời điểm đó.

Những đóng góp nổi bật của Việt Nam có thể kể đến là 3 lần đảm trách vai trò Chủ tịch ASEAN (năm 1998, 2010 và 2020). Trong đó, tháng 12/1998, Việt Nam đã tổ chức thành công Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội, góp phần quan trọng tăng cường đoàn kết, đẩy mạnh hợp tác, định hướng cho sự phát triển và hợp tác của Hiệp hội nhằm thực hiện Tầm nhìn ASEAN năm 2020.

Tiếp đó, trên cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2010, với mục tiêu đẩy mạnh hiện thực hoá Tầm nhìn của ASEAN thành hành động, nhiệm kỳ Chủ tịch của Việt Nam đã ghi dấu những quyết định quan trọng như thông qua Kế hoạch Tổng thể đầu tiên về Kết nối ASEAN (MPAC 2015); mở rộng cơ chế Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) để Nga và Mỹ tham gia cũng như hình thành khuôn khổ hợp tác quốc phòng giữa ASEAN với các Đối tác thông qua cơ chế ADMM+.

Năm Chủ tịch ASEAN 2020, trong bối cảnh chưa từng có tiền lệ, Việt Nam đã thúc đẩy Cộng đồng ASEAN gắn bó và ứng phó hữu hiệu, kịp thời trước các thách thức chưa từng có của đại dịch COVID-19, giữ vững đoàn kết, duy trì đà liên kết của ASEAN, hỗ trợ ổn định cuộc sống cho người dân cũng như đẩy mạnh các nỗ lực phục hồi. Các sáng kiến được Việt Nam đề xuất trong bối cảnh này, trong đó có hình thức họp trực tuyến, tiếp tục được các nước thành viên thúc đẩy, góp phần tăng cường khả năng thích ứng, tự cường của ASEAN, cũng như đẩy nhanh quá trình phục hồi hậu đại dịch của khu vực.

Bên cạnh việc hoàn thành tích cực vai trò Chủ tịch luân phiên của ASEAN, Việt Nam còn có đóng góp quan trọng vào các quyết sách nhằm định hướng phát triển của ASEAN như thúc đẩy hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội 1998, Tầm nhìn ASEAN 2020 (vào năm 1997), Tuyên bố Hoà hợp ASEAN về xây dựng Cộng đồng ASEAN (vào năm 2003), Hiến chương ASEAN (năm 2007), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (năm 2015), và trong giai đoạn hiện nay là xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến 2045. Đây là những văn kiện quan trọng giúp định hướng cho con đường phát triển của ASEAN.

Đặc biệt, trong bối cảnh ASEAN chuẩn bị bước sang giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đã đề xuất sáng kiến và đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm bổ trợ cho các diễn đàn, cơ chế chính thức của Hiệp hội, tạo cơ hội trao đổi rộng rãi về các ý tưởng, sáng kiến về hợp tác khu vực, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bền vững trong tương lai. Sau hai lần tổ chức thành công tại Hà Nội (vào tháng 4/2024 và tháng 2/2025), Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) đã dần trở thành hình mẫu về một diễn đàn thật sự của ASEAN, dành cho ASEAN, qua đó khẳng định vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong định hình tầm nhìn chiến lược ở khu vực. Thông qua diễn đàn AFF, Việt Nam đã đóng góp các giải pháp thiết thực nhằm tăng cường khả năng thích ứng của ASEAN trước những thách thức toàn cầu, với những đề xuất để nâng cao năng lực hợp tác khu vực, tạo dựng các cơ chế ứng phó linh hoạt trước các biến động địa chính trị toàn cầu, cũng như khuyến khích tinh thần chủ động của từng quốc gia thành viên trong quá trình phát triển chung.

Ngoài ra, cùng với việc nỗ lực thúc đẩy liên kết nội khối và trong khu vực, Việt Nam còn phát huy hiệu quả vai trò cầu nối trong mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN với các quốc gia và khu vực khác, qua đó đưa ASEAN tham gia ngày càng sâu rộng vào tiến trình toàn cầu, thúc đẩy hợp tác đa phương và nâng cao tiếng nói ASEAN tại các diễn đàn quốc tế.

Trong vai trò điều phối viên quan hệ giữa ASEAN với các đối tác như Trung Quốc, Ấn Ðộ, Nhật Bản, Hàn Quốc, hay Anh và New Zealand, Việt Nam đều để lại ấn tượng sâu sắc về sự chân thành và tin cậy.

Ðặc biệt, các kiến nghị, đề xuất tại AFF năm 2024 được truyền tải đến Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai Liên hợp quốc, góp phần gắn kết tầm nhìn chung của ASEAN với toàn cầu, tái khẳng định giá trị của hợp tác đa phương trong ứng phó các vấn đề chung của thế giới, hướng tới mục tiêu hòa bình và phát triển bền vững.

Năm 2025 là năm có ý nghĩa quan trọng đối với ASEAN và Việt Nam, đánh dấu tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN bước vào một giai đoạn mới, trong đó đoàn kết nội khối và năng lực tự cường là hai yếu tố quyết định đối với vai trò trung tâm của ASEAN và kết quả của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Đối với Việt Nam, năm 2025 cũng ghi dấu mốc kỷ niệm 30 năm Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN, cùng nhìn lại kết quả 30 năm qua và trao đổi về hướng tham gia ASEAN của Việt Nam trong thời gian tới.

Mới đây, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Ban Thư ký ASEAN hồi tháng 3/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã dự Lễ kỷ niệm 30 năm Việt Nam gia nhập ASEAN và có bài phát biểu chính sách quan trọng tại đây. Sự kiện này mang ý nghĩa quan trọng, thể hiện Việt Nam đã đặt ASEAN là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của mình, và Việt Nam luôn đóng vai trò rất tích cực và chủ động trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN bao trùm và bền vững.

  * Việt Nam tiếp tục đóng góp trách nhiệm tại Hội nghị cấp cao ASEAN 46 và các hội nghị liên quan

Hội nghị cấp cao ASEAN 46 và các hội nghị liên quan sẽ diễn ra tại Kuala Lumpur (Malaysia) vào ngày 26 và 27/5/2025, với sự tham dự của lãnh đạo cấp cao của 10 quốc gia thành viên ASEAN, Timor-Leste, Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và Trung Quốc. Trong năm Chủ tịch ASEAN 2025, Malaysia đã xây dựng một chương trình nghị sự toàn diện với chủ đề: “Bao trùm và Bền vững” nhằm tăng cường hợp tác khu vực và giải quyết các thách thức cấp bách hiện nay. Song song với Hội nghị Cấp cao ASEAN 46, dịp này Malaysia cũng tổ chức hai hội nghị cấp cao quan trọng khác, gồm: Hội nghị Cấp cao ASEAN-Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) lần thứ 2; Hội nghị Cấp cao ASEAN-Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC)-Trung Quốc lần đầu tiên.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt, năm 2025 kỷ niệm tròn một thập kỷ hình thành Cộng đồng ASEAN. Các Hội nghị lần này là dịp để các nước cùng “chiêm nghiệm” về hành trình của ASEAN, vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, nỗ lực cho hòa bình, an ninh, thịnh vượng và phát triển của khu vực, trở thành một Cộng đồng gắn kết, năng động và đầy khát vọng.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang trải qua một thời kỳ đầy biến động, chủ đề “Bao trùm và Bền vững” được Malaysia-nước Chủ tịch ASEAN 2025-đưa ra sẽ dẫn dắt và định hướng hợp tác của ASEAN trong năm 2025, đặt trọng tâm vào thúc đẩy liên kết kinh tế, thương mại, đầu tư và tận dụng các động lực tăng trưởng mới. Các Hội nghị lần này được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều định hướng mới, góp phần củng cố tiến trình xây dựng Cộng đồng và tiếp thêm động lực cho quan hệ giữa ASEAN với các đối tác.

Theo Thứ trưởng Đỗ Hùng Việt, hội nghị lần này sẽ thông qua khuôn khổ hợp tác mới cho 20 năm tới. Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng 4 chiến lược về Chính trị-an ninh, Kinh tế, Văn hóa-xã hội và Kết nối sẽ phát huy các thành quả đã đạt được, nâng cao năng lực và sự chủ động của ASEAN trước mọi biến động. Không chỉ thích ứng, ASEAN cần dẫn dắt. Không chỉ hành động, ASEAN cần kiến tạo. Đó chính là tinh thần chủ đạo trong các văn kiện định hướng tương lai của ASEAN.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt, trên tinh thần đó, đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính dẫn đầu sẽ tham dự các Hội nghị Cấp cao lần này với thông điệp xuyên suốt là chủ động, trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp nhiều hơn nữa cho công việc chung của ASEAN. Việt Nam mong muốn cùng các nước thành viên định hình các định hướng chiến lược và biện pháp cụ thể để củng cố vững chắc hơn nữa nền tảng hợp tác khu vực, đồng thời nâng tầm vị thế của Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn tới.

Đại sứ Malaysia tại Việt Nam Dato' Tan Yang Thai khẳng định, vai trò của Việt Nam trong tiến trình xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau 2025 là không thể thiếu. Việt Nam từ lâu được xem là trụ cột cho sự gắn kết của ASEAN. Cam kết của Việt Nam đối với hòa bình khu vực, không liên kết và phát triển toàn diện phù hợp với các ưu tiên của Malaysia cho năm ASEAN 2025. Malaysia coi Việt Nam là đối tác quan trọng trong việc định hình vai trò toàn cầu của ASEAN cũng như tham gia vào các cuộc đối thoại xây dựng với các đối tác như Trung Quốc, Mỹ, Liên minh châu Âu (EU)... Tầm quan trọng chiến lược và cách tiếp cận chủ động của Việt Nam khiến Việt Nam trở thành đối tác không thể thiếu trong việc đảm bảo thành công vai trò Chủ tịch ASEAN 2025 của Malaysia cũng như duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong tương lai./.

Trọng Đức (tổng hợp)