136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh: Thực hành tiết kiệm, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để đất nước phát triển nhanh, bền vững
Nhân vật liên quan
Hà Nội (TTXVN 12/5/2026) Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi tiết kiệm là một phẩm chất đạo đức quan trọng, là giải pháp để bồi đắp nguồn lực cho kháng chiến, kiến quốc và nâng cao đời sống Nhân dân.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm tiếp tục mang ý nghĩa thời sự sâu sắc, trở thành yêu cầu cấp thiết trong quản trị quốc gia cũng như trong mỗi cơ quan, đơn vị và từng người dân.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm và thực hành tiết kiệm
Tiết kiệm là một nội dung xuyên suốt trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Với Người, tiết kiệm không đơn thuần là vấn đề chi tiêu hay giữ gìn của cải, mà là một chuẩn mực văn hóa, một nguyên tắc quản trị xã hội và cũng là điều kiện để xây dựng đất nước giàu mạnh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa rất ngắn gọn nhưng sâu sắc: Tiết kiệm là “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”. Theo Người, tiết kiệm phải gắn với hiệu quả. Đó là sử dụng hợp lý mọi nguồn lực để đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất: “1 giờ làm xong việc của 2, 3 giờ. 1 người làm bằng 2, 3 người. 1 đồng dùng bằng 2, 3 đồng”.
Điểm đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là Người nâng nội hàm của tiết kiệm từ phạm vi cá nhân lên tầm quốc gia, dân tộc. Nếu trong quan niệm truyền thống, tiết kiệm chủ yếu nhằm tích lũy của cải cho mỗi cá nhân, gia đình, thì với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiết kiệm là điều kiện để tăng sức mạnh quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển. Người khẳng định: “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh và tiến bộ”.
Trong hệ giá trị đạo đức “cần, kiệm, liêm, chính”, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi “kiệm” là nền tảng để hình thành “liêm” và “chính”. Người cho rằng, nếu không biết tiết kiệm thì khó giữ được sự liêm khiết, càng khó xây dựng phong cách sống trong sạch, chính trực.
Tư tưởng tiết kiệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh có nội hàm rất rộng. Trước hết là tiết kiệm tiền của, vật chất. Tuy nhiên, Người nhiều lần nhấn mạnh rằng tiết kiệm không đồng nghĩa với “bủn xỉn”: “Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng”.
Một nội hàm quan trọng khác là tiết kiệm thời gian. Người nhấn mạnh: “ai đưa vàng bạc vứt đi là người điên rồ. Ai đưa thời giờ vứt đi là người ngu dại”. Người phê phán gay gắt thói làm việc tùy tiện, lãng phí thời gian của cán bộ, công chức. Người nhắc nhở cán bộ từ người lãnh đạo đến người phục vụ “đều là những người ăn lương của dân, làm việc cho dân” nên “làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ, về sớm. Làm cho chóng, cho chu đáo… Ai lười biếng tức là lừa gạt dân.”
Không chỉ dừng ở tiết kiệm tiền của và thời gian, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tiết kiệm sức dân. Người cho rằng con người là vốn quý nhất. Vì vậy, phải biết quý trọng sức lao động của Nhân dân, tổ chức lao động khoa học, tránh huy động tràn lan, hình thức gây tốn kém và mệt mỏi cho dân. Trong các cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc, Người luôn căn dặn phải “tiết kiệm” xương máu của chiến sĩ, giữ gìn từng giọt máu của đồng bào.
Cùng với đó là tư tưởng tiết kiệm nhân tài. Ngay sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đăng bài “Tìm người tài đức”, kêu gọi hiền tài tham gia xây dựng đất nước. Người nhấn mạnh: “Tài to ta dùng việc to, tài nhỏ ta cắt làm việc nhỏ”. Theo Người, sử dụng đúng người, đúng việc chính là tiết kiệm nguồn lực quý giá nhất của quốc gia.
Một điểm rất tiến bộ trong tư tưởng Hồ Chí Minh là xác định cán bộ phải là lực lượng đi đầu trong thực hành tiết kiệm. Nếu trước đây, các triều đại phong kiến chủ yếu yêu cầu dân phải tiết kiệm để phục vụ quyền lợi của giai cấp thống trị, thì Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên phải thực hành tiết kiệm trước để làm gương cho Nhân dân. Theo Người, từ cán bộ lãnh đạo đến từng cơ quan, đơn vị, mọi người đều phải thực hành tiết kiệm phù hợp với vị trí công việc của mình. Bộ đội tiết kiệm súng đạn; công nhân tiết kiệm nguyên liệu; cán bộ hành chính tiết kiệm giấy tờ, thời gian; học sinh tiết kiệm sách vở… Tất cả đều nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp cho đất nước.
Đi liền với thực hành tiết kiệm là chống lãng phí. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi lãng phí là một căn bệnh nguy hiểm. Bởi lãng phí làm thất thoát nguồn lực quốc gia, làm giảm niềm tin của Nhân dân và cản trở sự phát triển. Người yêu cầu cuộc đấu tranh chống lãng phí phải được tiến hành thường xuyên, rộng khắp, có sự giám sát của Nhân dân, phải “biến hàng triệu con mắt, lỗ tai cảnh giác của quần chúng thành những ngọn đèn pha soi sáng khắp nơi”.
Không chỉ nêu tư tưởng, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là tấm gương mẫu mực về thực hành tiết kiệm. Trong suốt cuộc đời mình, dù ở cương vị nào, Người vẫn giữ lối sống giản dị, thanh bạch. Từ những năm làm phụ bếp trên tàu Đô đốc Latouche-Tréville, thời gian hoạt động ở Pháp, đến khi trở thành Chủ tịch nước, Người luôn sống giản dị trong ăn uống, sinh hoạt, làm việc. Người yêu thích các món ăn dân dã như cá kho, cà muối, dưa chua; thường mặc bộ quần áo ka ki giản dị, đi dép cao su; luôn tiết kiệm điện, nước, giấy mực và tài sản công.
Nhiều câu chuyện về Bác tự tay tắt điện, dùng lại giấy viết hay sửa chữa vật dụng cũ đã trở thành những bài học sinh động về tấm gương tiết kiệm. Điều đáng quý là sự tiết kiệm ấy là để dành nguồn lực cho đất nước và Nhân dân.
Thực hành tiết kiệm theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng nhanh đi đôi với phát triển bền vững, chuyển đổi số, đổi mới mô hình tăng trưởng, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia đang đặt ra đòi hỏi cấp thiết về sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Trong bối cảnh đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm càng trở thành yêu cầu cấp thiết trong quản trị và phát triển.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản nhằm siết chặt kỷ luật tài chính-ngân sách, nâng cao hiệu quả đầu tư công, quản lý tài sản công và phòng, chống lãng phí. Quốc hội đã thông qua Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung nhiều quy định mới về phát hiện, xử lý lãng phí, tăng trách nhiệm người đứng đầu và phát huy vai trò giám sát của xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; chống tư duy hình thức, phô trương, lãng phí nguồn lực công, để tập trung nguồn lực cho phát triển, cho an sinh xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý ngân sách, đầu tư công và hoạt động công vụ; đẩy mạnh cắt giảm chi thường xuyên, giảm hội họp hình thức, hạn chế các khoản chi chưa thực sự cần thiết, để dành nguồn lực cho phát triển.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thực hành tiết kiệm không còn chỉ là tiết kiệm giấy, điện hay chi tiêu thường xuyên, mà còn là tiết kiệm thời gian xử lý công việc, tiết kiệm chi phí xã hội, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Việc xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số chính là một biểu hiện sinh động của tiết kiệm theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Khi dữ liệu được kết nối, thủ tục được thực hiện trực tuyến, người dân và doanh nghiệp giảm thời gian đi lại, giảm chi phí giấy tờ, giảm khâu trung gian, tức là nguồn lực xã hội được tiết kiệm rất lớn. Tinh thần “1 giờ làm bằng 2, 3 giờ” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra đang được hiện thực hóa bằng công nghệ số, bằng cải cách hành chính và đổi mới phương thức quản trị.
Một nội dung nổi bật hiện nay là thực hành tiết kiệm gắn với sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Đây không đơn thuần là giảm đầu mối hay biên chế, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả hoạt động, khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, giảm tầng nấc trung gian và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Điều này rất gần với tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm sức dân, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm tiền của Nhà nước.
Tiết kiệm phải đi đôi với chống lãng phí. Đảng và Nhà nước đặc biệt nhấn mạnh việc chống đầu tư dàn trải, chống thất thoát, chậm tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tuy vậy, tinh thần “Khi có việc đáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng được triển khai hiệu quả khi đất nước đang đẩy mạnh đầu tư cho hạ tầng chiến lược, khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Mọi khoản đầu tư đều được tính toán kỹ lưỡng, tránh hình thức, lãng phí và thất thoát.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm cũng đặc biệt có ý nghĩa trong xây dựng lối sống xã hội hiện đại. Trong bối cảnh đời sống vật chất ngày càng nâng cao, nguy cơ chạy theo hình thức, phô trương, tiêu dùng lãng phí cũng gia tăng. Việc xây dựng nếp sống văn minh, sử dụng hợp lý tài nguyên, tiết kiệm điện, nước, hạn chế lãng phí thực phẩm, bảo vệ môi trường… đều là những biểu hiện cụ thể của thực hành tiết kiệm trong đời sống hôm nay.
Đối với thế hệ trẻ, thực hành tiết kiệm không chỉ là tiết kiệm tiền bạc mà còn là sử dụng hiệu quả thời gian học tập, lao động và sáng tạo. Tận dụng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là cách tạo ra giá trị mới với chi phí thấp hơn, hiệu quả cao hơn.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và yêu cầu tự chủ ngày càng cao, tiết kiệm đã trở thành yêu cầu chiến lược đối với mỗi quốc gia. Một nền kinh tế phát triển bền vững phải là nền kinh tế biết sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm thất thoát, chống lãng phí và tạo ra giá trị gia tăng cao. Do vậy, thực hành tiết kiệm theo tư tưởng Hồ Chí Minh chính là nền tảng để củng cố nội lực, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và phát triển đất nước nhanh, bền vững./.
Minh Duyên
