Đại hội Đảng XIV: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt

Hà Nội (TTXVN 22/1/2026) Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước đã đi qua 40 năm Đổi mới với nhiều thành tựu có ý nghĩa nền tảng. Trong hành trình đó, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò trụ cột, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và dẫn dắt phát triển ở những lĩnh vực then chốt. Bước vào giai đoạn phát triển mới, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả và năng lực dẫn dắt của kinh tế nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.

* Trụ cột xuyên suốt dẫn dắt nền kinh tế

Trong tiến trình 40 năm Đổi mới, kinh tế nhà nước không chỉ là một cấu phần mà là trụ cột xuyên suốt của nền kinh tế, gắn liền với tư duy phát triển của Đảng qua từng kỳ Đại hội.

Khái niệm kinh tế nhà nước lần đầu tiên được xác lập rõ trong văn kiện Đại hội VIII (1996) với yêu cầu tiếp tục củng cố và phát triển khu vực này để làm tốt vai trò chủ đạo, làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Qua các kỳ Đại hội, đặc biệt từ Đại hội IX, X đến XI, nhận thức về kinh tế nhà nước ngày càng hoàn thiện hơn: không chỉ là lực lượng vật chất quan trọng, mà còn là công cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh tế, giữ những vị trí then chốt, đi đầu trong ứng dụng khoa học-công nghệ, nêu gương về năng suất, chất lượng và hiệu quả.

Đến Đại hội XII và XIII, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng hoàn chỉnh, kinh tế nhà nước tiếp tục được khẳng định vai trò trụ cột ổn định, tập trung vào các lĩnh vực then chốt, địa bàn quan trọng, gắn với quốc phòng, an ninh và các cân đối lớn của nền kinh tế.

Theo thống kê, khu vực kinh tế nhà nước hiện đang cung cấp khoảng 87% sản lượng điện, hơn 84% thị phần bán lẻ xăng dầu, 100% thị phần khí thô và khoảng 70% thị phần khí hóa lỏng; đồng thời đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu và 70-75% nhu cầu phân đạm của cả nước. Đây đều là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và ổn định đời sống Nhân dân.

Không chỉ giữ vai trò chi phối về thị phần, kinh tế nhà nước còn là lực lượng quyết định trong việc hình thành và phát triển hệ thống hạ tầng kinh tế-xã hội then chốt. Từ viễn thông, công nghệ thông tin đến giao thông vận tải, tài chính-ngân hàng, các tập đoàn, tổng công ty nhà nước là những đơn vị tiên phong đầu tư vào các dự án lớn, dài hạn, có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Đặc biệt, trong những thời điểm kinh tế thế giới biến động, vai trò “điểm tựa” của kinh tế nhà nước càng thể hiện rõ. Thông qua hệ thống doanh nghiệp và các công cụ điều tiết vĩ mô, khu vực này đã góp phần quan trọng vào việc ổn định thị trường, bảo đảm cung ứng hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và giữ vững niềm tin xã hội. Đây chính là những giá trị cốt lõi làm nên vai trò trụ cột của kinh tế nhà nước trong suốt gần 40 năm Đổi mới, gắn liền với các kỳ Đại hội của Đảng.

Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy, bên cạnh những đóng góp quan trọng, kinh tế nhà nước vẫn còn những hạn chế nhất định về hiệu quả sử dụng vốn, năng lực quản trị và sức cạnh tranh trong một số lĩnh vực. Những hạn chế này đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới, toàn diện hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

* Phát triển kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt

Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ của nền kinh tế và khả năng thích ứng trước những biến động toàn cầu. Phát triển nhanh phải gắn với phát triển bền vững; hội nhập sâu rộng phải đi cùng với nâng cao năng lực nội sinh-đó là những vấn đề lớn đặt ra cho toàn bộ nền kinh tế, trong đó có khu vực kinh tế nhà nước. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: "Phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của các khu vực kinh tế: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt. Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh; khuyến khích doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh quốc tế; đưa tri thức và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh".

Ngày ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết thể hiện rõ tư duy chiến lược của Đảng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả và vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước, coi đây là trụ cột quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nghị quyết 79-NQ/TW khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, song vai trò đó phải được thể hiện bằng hiệu quả, năng lực cạnh tranh và khả năng dẫn dắt thị trường, chứ không chỉ dựa trên quy mô hay vị thế. Nghị quyết đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030, trong đó phấn đấu có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1-3 doanh nghiệp nhà nước vươn vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; đồng thời 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng mô hình quản trị hiện đại trên nền tảng số, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Theo đánh giá của TS. Trần Du Lịch, Nghị quyết 79 đặt kinh tế nhà nước trong mối quan hệ hữu cơ với các thành phần kinh tế khác, đặc biệt là kinh tế tư nhân, nhằm hình thành một cấu trúc kinh tế hài hòa, bổ trợ và cùng phát triển. Trong khi đó, GS.TS. Mạc Quốc Anh cho rằng, Nghị quyết 79 cùng với các nghị quyết chiến lược gần đây của Bộ Chính trị đã tạo nên một chỉnh thể chính sách, góp phần xác lập lại vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho các động lực tăng trưởng mới.

Trong các phát biểu về định hướng phát triển đất nước thời gian tới, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại, coi đây là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đối với kinh tế nhà nước, yêu cầu này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là khu vực nắm giữ những nguồn lực lớn và có sức lan tỏa mạnh mẽ đối với toàn bộ nền kinh tế.

Đại hội XIV xác lập những định hướng lớn, tạo cơ sở chính trị và thể chế để kinh tế nhà nước phát huy đầy đủ vai trò trụ cột ổn định, đồng thời trở thành lực dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới - giai đoạn đòi hỏi tư duy đổi mới mạnh mẽ hơn, quản trị hiện đại hơn và hiệu quả cao hơn./.

Minh Duyên