Đại hội XIV của Đảng: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng nhân tài

Hà Nội (TTXVN 19/1/2026) Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, là một trong ba đột phá chiến lược được Đảng ta xác định xuyên suốt trong nhiều kỳ Đại hội. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nhiệm vụ này càng mang tính cấp bách, là yếu tố nền tảng và động lực quan trọng nhất để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, hùng cường.

* Đặt nhân lực ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển

Bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Cha ông ta luôn coi “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí suy thì nước yếu”. Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng việc bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài thành một chiến lược. Người coi nhân tài là tài sản quý của dân tộc, có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng. Theo Người: “Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài ngày càng phát triển thêm nhiều.” (1).

Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc thu hút, trọng dụng nhân tài phù hợp thực tiễn ở từng giai đoạn lịch sử. Từ Đại hội lần thứ VI đến nay, các kỳ Đại hội của Đảng đều nhấn mạnh yêu cầu phát huy nhân tố con người, gắn phát triển nguồn nhân lực với ứng dụng tiến bộ khoa học-công nghệ và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV tiếp tục khẳng định, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng nhân tài là một trong những đột phá chiến lược. Đây không chỉ là một mục tiêu, mà là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới. Dự thảo nhấn mạnh: “Tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược. Có cơ chế, chính sách đặc biệt để phát hiện, thu hút, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài; chú trọng thu hút các nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, nhất là các ngành khoa học cơ bản và các lĩnh vực đặc biệt quan trọng.”

* Tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu

Những năm gần đây, nhiều nghị quyết quan trọng đã được ban hành tạo thành chuỗi chính sách xuyên suốt, khẳng định sự lãnh đạo nhất quán, lâu dài của Đảng đối với chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao. Điển hình như: Quyết định số 899/QĐ-TTg ngày 31/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ về “Phê duyệt Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”; Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII “Về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới”; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong thời gian qua, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đạt được những kết quả nhất định. Việt Nam đã xây dựng các chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, các chuyên gia, lao động có trình độ chuyên môn cao bằng các chính sách tiền lương, thưởng, phúc lợi hấp dẫn... Công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao đã được quan tâm. Các tầng lớp doanh nhân giỏi, lao động có trình độ kỹ thuật cao xuất hiện ngày càng nhiều trong xã hội, đóng góp đáng kể cho sự phát triển đất nước. Nhờ đó, tăng trưởng kinh tế đất nước giai đoạn 2021-2025 đạt bình quân 6,3%/năm, thuộc nhóm nước tăng trưởng cao của khu vực và thế giới. Quy mô nền kinh tế tăng từ 346 tỷ USD (2020) lên 514 tỷ USD (2025), xếp thứ 32 thế giới; GDP bình quân đầu người đạt hơn 5.000 USD, đưa Việt Nam vào nhóm các nước thu nhập trung bình cao (hoàn thành một trong những cột mốc lớn mà Đại hội XIII của Đảng đã đặt ra).

Để đạt được kết quả trên, một trong những yếu tố then chốt đó là con người. Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất. Việc phát hiện, thu hút, đào tạo, trọng dụng nhân tài bước đầu có chuyển biến tích cực. Chỉ số phát triển con người (HDI) được cải thiện rõ rệt, tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm nước phát triển con người cao. Chỉ số xếp hạng hạnh phúc tăng 33 bậc so với đầu nhiệm kỳ, xếp thứ 46/143 quốc gia.

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV cũng cho thấy bức tranh thị trường lao động Việt Nam đang có sự chuyển dịch rõ nét: Tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm từ 33,1% năm 2020 xuống còn khoảng 25,8% năm 2025. Chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao; tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 64,5% năm 2020 lên 70% năm 2025, trong đó, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tăng từ 24,1% năm 2020 lên khoảng 29,2% năm 2025. Giáo dục nghề nghiệp có nhiều chuyển biến, chất lượng đào tạo nghề từng bước được nâng lên. Quan tâm phát triển nhân lực chất lượng cao, nhất là trong lĩnh vực sản xuất chip và bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin... Những số liệu và đánh giá này phản ánh sự dịch chuyển có tính cấu trúc của thị trường lao động, từ chỗ dựa vào lao động giản đơn sang nhu cầu ngày càng cao đối với lao động có kỹ năng, có trình độ nghề nghiệp và khả năng thích ứng công nghệ.

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đạt được một số kết quả tích cực. Thành tích của học sinh Việt Nam tại các kì thi Olympic quốc tế và khu vực là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của quá trình đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. Năm 2025, 7 đoàn với 37 lượt học sinh Việt Nam tham dự các kì thi Olympic quốc tế và khu vực đều giành giải, với 13 huy chương Vàng, 16 huy chương Bạc và 8 huy chương Đồng. Đặc biệt, lần đầu tiên tham dự Olympic Trí tuệ nhân tạo quốc tế, cả 8 thành viên đội tuyển Việt Nam đều đoạt giải, đưa Việt Nam xếp thứ 4/60 quốc gia tham dự. Những kết quả này không chỉ khẳng định năng lực, trí tuệ của học sinh Việt Nam, mà còn cho thấy các giải pháp đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn 2020-2025 đã phát huy hiệu quả thực chất, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.

Giáo dục đại học cũng ghi nhận những bước tiến đáng chú ý. Năm 2024, Việt Nam có 6 cơ sở giáo dục đại học vào Bảng xếp hạng các đại học trên thế giới năm 2025 (QS WUR 2025) và 6 trường lọt vào bảng xếp hạng đại học châu Á tốt nhất năm 2024. Những con số này phản ánh sự nâng cao năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và phát triển học thuật, đồng thời cho thấy giáo dục đại học đang dần khẳng định vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

* Tạo đột phá thu hút, trọng dụng nguồn nhân lực chất lượng cao

Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lớn lẫn thách thức chưa từng có. Trên thế giới, cuộc cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, kinh tế tri thức, kinh tế xanh đang tạo ra những thay đổi sâu rộng. Các quốc gia phát triển đẩy mạnh thu hút nhân tài, nâng cao năng lực cạnh tranh. Ở trong nước, yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt ra đòi hỏi cấp bách về nguồn nhân lực chất lượng cao - yếu tố chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu phát triển và năng lực đáp ứng của nguồn nhân lực Việt Nam vẫn còn rất lớn. Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ ra hạn chế: Chất lượng nguồn nhân lực chưa có chuyển biến rõ nét; thiếu nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngành kinh tế mũi nhọn, công nghệ cao, kinh tế số… Công tác đào tạo chưa gắn kết chặt chẽ, thường xuyên với yêu cầu sử dụng lao động và nhu cầu xã hội… Chất lượng giáo dục đại học chưa đáp ứng yêu cầu nhân lực cho các ngành kinh tế mới, công nghệ cao. Giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, kỹ năng ngoại ngữ, năng lực sáng tạo cho học sinh, sinh viên chưa theo kịp yêu cầu; sự phối hợp giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội còn hạn chế…

Từ tồn tại đó, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV nhấn mạnh: “Thực hiện có hiệu quả các quyết sách chiến lược nhằm xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng theo hướng "chuẩn hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá, xã hội hoá và hội nhập quốc tế". Đổi mới và hoàn thiện đồng bộ hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách về phát triển giáo dục và đào tạo. Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm, chiến lược.”

Để thực hiện các mục tiêu phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực chất lượng cao nói riêng, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ ra những giải pháp vừa cơ bản, vừa cấp bách, vừa có ý nghĩa trước mắt, vừa chiến lược, lâu dài: “Đổi mới mạnh mẽ thể chế, tạo cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho phát triển giáo dục và đào tạo. Tiếp tục đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, đồng bộ, thống nhất, có sự phân công, phân cấp, phân quyền hợp lý; đổi mới quản trị, bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện, trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học; đổi mới căn bản cơ chế, chính sách tài chính và đầu tư cho giáo dục, đào tạo.”

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh nhân tài, nhân lực chất lượng cao trên phạm vi toàn cầu diễn ra ngày càng mạnh mẽ, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định: “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về giáo dục, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia vào mạng lưới học tập toàn cầu; thu hút mạnh mẽ các nguồn lực cho giáo dục; khuyến khích các nhà giáo, nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài và người nước ngoài tham gia đào tạo, nghiên cứu khoa học trong nước; đẩy mạnh việc đưa cán bộ, học sinh, sinh viên đi đào tạo ở nước ngoài và thu hút sinh viên nước ngoài đến học tập tại Việt Nam.”

Xác định nguồn nhân lực chất lượng là “chìa khóa vàng” để mở cửa tương lai, đưa Việt Nam phát triển giàu mạnh, thịnh vượng, trong rất nhiều bài phát biểu, bài viết của mình, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết: “Nhanh chóng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Ban hành cơ chế thu hút nhân tài nói chung, đặc biệt là nhân tài khoa học, công nghệ... với các chính sách hấp dẫn về quốc tịch, thu nhập, nhà ở và môi trường làm việc” (4).

Mới đây, tại Hội nghị tổng kết năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương ngày 8/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục chỉ đạo: “Giai đoạn tới phải đặt nâng cao năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển, coi đây là điều kiện then chốt để vượt bẫy thu nhập trung bình và duy trì tăng trưởng cao, bền vững.”

Từ Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đến Văn kiện Đại hội XIV, tư duy phát triển đã ngày càng rõ ràng: con người là trung tâm, là chủ thể và là động lực của phát triển. Xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ để bắt kịp thế giới, mà để Việt Nam vươn lên mạnh mẽ, phát triển bền vững và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên phát triển mới./.

Diệp Ninh (thực hiện)