Diễn đàn Tương lai ASEAN năm 2026: Việt Nam chung tay cùng định hình tương lai chung cho ASEAN

Hà Nội (TTXVN 7/6/2026) Ngày 9 và 10/6/2026, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum - AFF 2026) diễn ra tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”. Đây là năm thứ 3 Việt Nam tổ chức diễn đàn quan trọng này.

Diễn đàn Tương lai ASEAN ngày càng tạo ra dấu ấn, trở thành điểm đến, điểm hẹn quen thuộc cho các nhà lãnh đạo, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác khác cùng trao đổi, thảo luận, đề xuất cũng như kết nối các ý tưởng, sáng kiến mới góp phần định hình tương lai phát triển của ASEAN và thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác.

 

* Việt Nam chủ động, tích cực đóng góp xây dựng tương lai ASEAN

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967, hiện bao gồm 11 nước thành viên là: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar, Campuchia và Timor-Leste. Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực, với vai trò và uy tín ngày càng cao. ASEAN đẩy mạnh hợp tác nội khối một cách toàn diện và đi vào chiều sâu, mở rộng và tăng cường quan hệ với nhiều đối tác trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác của khu vực.

Nền tảng cho những thành công trong gần 6 thập kỷ qua chính là những cơ chế hợp tác nội khối của ASEAN được triển khai thông qua các hiệp ước, diễn đàn, hội nghị, dự án, chương trình phát triển, việc xây dựng Khu vực tự do thương mại ASEAN và các hoạt động văn hóa-thể thao khu vực. Trong đó, các diễn đàn do ASEAN khởi xướng đã quy tụ được nhiều quốc gia, được các nước lớn coi trọng. Có thể kể đến như: Hội nghị cấp cao ASEAN, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Mở rộng (ADMM+)… và gần đây là Diễn đàn Tương lai ASEAN.

Diễn đàn Tương lai ASEAN (tên tiếng Anh là ASEAN Future Forum - AFF) ra đời trong bối cảnh ASEAN đã trải qua gần 6 thập kỷ tồn tại và phát triển, cũng là lúc Hiệp hội đứng trước giai đoạn phát triển mới sau khi hoàn thành việc thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025, và hướng tới xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với đích đến là sự phát triển, hạnh phúc của tất cả người dân Hiệp hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến của Việt Nam đưa ra vào năm 2023 nhằm tạo diễn đàn cho các nhà lãnh đạo, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác khác cùng trao đổi, thảo luận, đề xuất các ý tưởng, sáng kiến mới góp phần định hình con đường phát triển cho tương lai của ASEAN và thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác. Từ đó, lãnh đạo các nước ASEAN có thể tham khảo trong quá trình xây dựng chiến lược, tầm nhìn của khu vực trong thời gian tới, góp phần mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân.

Diễn đàn được tổ chức dưới hình thức là diễn đàn mở ở kênh 1,5 (có sự tham dự của cả đại diện chính phủ cũng như giới học giả và các nước, các bên liên quan khác).

Từ ý tưởng đến thực tiễn, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần đầu tiên đã diễn ra tại Hà Nội vào ngày 23/4/2024 với chủ đề "Xây dựng Cộng đồng ASEAN phát triển nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm". AFF 2024 đã thu hút gần 500 đại biểu đại diện Chính phủ, đoàn ngoại giao, học giả, cộng đồng doanh nghiệp, đại biểu từ ASEAN, các đối tác và tổ chức quốc tế. Các cuộc thảo luận và chia sẻ sâu sắc tại Diễn đàn này đã cung cấp những thông tin quý giá để các nước trong khu vực và các bên liên quan suy ngẫm, tái khẳng định tầm quan trọng của những nỗ lực chung trong việc định hình một tương lai tươi sáng hơn cho cộng đồng ASEAN. Các cuộc thảo luận tại hội nghị đã nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN là vô cùng quan trọng trong duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

Từ thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN lần đầu tiên năm 2024 và được các nước ASEAN, các đối tác ủng hộ, Việt Nam tiếp tục tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ hai  năm 2025 (AFF 2025) để khẳng định tinh thần “đoàn kết, bao trùm và tự cường”. AFF lần thứ hai diễn ra trong hai ngày 25 và 26/2/2025 tại Hà Nội với chủ đề "Xây dựng ASEAN đoàn kết, bao trùm và tự cường trong một thế giới biến động". Diễn đàn đã thu hút hơn 600 đại biểu tham dự trực tiếp, trong đó có trên 230 đại biểu quốc tế, cùng các đại biểu gửi thông điệp đã có những chia sẻ, phân tích làm rõ cơ hội và thách thức tương lai trước mắt cũng như lâu dài của Cộng đồng ASEAN.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2025 tập trung vào các nội dung như: Các xu hướng lớn tác động tới ASEAN và thế giới tới năm 2035; Nhìn lại các nguyên tắc nền tảng của ASEAN nhằm ứng phó với các thách thức trong tương lai; Hợp tác tiểu vùng hướng tới thúc đẩy tính tự cường và phát triển bền vững; Quản trị các công nghệ mới nổi nhằm đảm bảo an ninh toàn diện; Vai trò gắn kết và thúc đẩy hòa bình của ASEAN trong một thế giới phân mảnh... Những trao đổi, đề xuất mang tính đột phá tại Diễn đàn tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm của ASEAN trong một thế giới nhiều biến động; là nguồn tham khảo quý giá khi ASEAN hoàn thiện chương trình chiến lược cho Tầm nhìn Cộng đồng 2045.

* Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 - Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm

Tiếp nối thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN năm 2024 và 2025, năm nay Việt Nam tiếp tục tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba năm 2026 (AFF 2026) vào ngày 9 và 10/6/2026 tại Hà Nội nhằm góp phần nâng cao đoàn kết, đẩy mạnh hợp tác, phát triển ASEAN, đồng thời thúc đẩy ASEAN tăng cường phối hợp nâng cao khả năng ứng phó với các thách thức, tạo tiền đề cho việc duy trì lập trường chung của ASEAN về các vấn đề khu vực và quốc tế, từ đó bảo vệ hiệu quả các lợi ích của Việt Nam.

  Dự kiến, tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 có Lãnh đạo cấp cao, Bộ trưởng, đại diện Lãnh đạo các nước ASEAN, các nước đối tác của ASEAN; đại diện các cơ quan chuyên ngành liên quan ASEAN; các tổ chức khu vực và quốc tế, các chuyên gia, học giả, đại diện doanh nghiệp, thanh niên, phụ nữ các nước ASEAN… Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao cho biết, Diễn đàn lần thứ ba này có rất nhiều đổi mới so với các diễn đàn trước đây, đặc biệt là ở sự tham gia của các thành phần đông đảo và đa dạng hơn. Điểm nhấn đầu tiên chính là sự tham gia lần đầu tiên của các chính đảng ASEAN để cùng thảo luận về cách thúc đẩy hợp tác giữa các chính đảng, qua đó cùng chung tay hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Thứ hai là sự tham gia của lãnh đạo các thành phố lớn của ASEAN, góp phần làm gia tăng hiệu quả hợp tác và thúc đẩy tổ chức ASEAN tiến tới mục tiêu chung một cách nhanh chóng hơn. Thứ ba là sự tham gia của lực lượng thanh niên trẻ - những nhà lãnh đạo ASEAN tương lai.

Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực tiếp tục chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, xuất hiện nhiều nhân tố mới, tác động nhiều chiều đến ASEAN. Các bất ổn chính trị và địa kinh tế có xu hướng gia tăng do cạnh tranh nước lớn, sự xuất hiện nhiều điểm nóng, và sự điều chỉnh chính sách của các nước lớn. Chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế bị thách thức nghiêm trọng…

Đặc biệt với ASEAN, năm 2026 còn là dịp kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ASEAN (TAC) và là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Các nước thành viên ASEAN đẩy mạnh tự chủ, tự cường và hướng tới trở thành trung tâm sản xuất mới của toàn cầu; đồng thời triển khai các ưu tiên của Chủ tịch ASEAN 2026 Philippines bao gồm: Tăng cường hòa bình, an ninh; Mở rộng các hành lang kinh tế; và Thúc đẩy trao quyền cho người dân. ASEAN cũng đứng trước những thách thức mới về duy trì đoàn kết và vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam lấy chủ đề cho Diễn đàn Tương lai năm 2026 là: “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm” nhằm góp phần định hướng cho tương lai của ASEAN khi mà các nước thành viên đang tích cực triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Điều này thể hiện sự gắn kết giữa ASEAN với thế giới đang thay đổi, và bổ trợ cho chủ đề của Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines là "Cùng chèo lái tương lai chung", qua đó phù hợp với các ưu tiên về đối ngoại, an ninh và phát triển của Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, chủ đề năm nay phản ánh đúng những ưu tiên cốt lõi mà ASEAN và cả khu vực đang theo đuổi. Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển; thịnh vượng là mục tiêu chung của mọi quốc gia thành viên; còn việc đặt người dân ở vị trí trung tâm chính là tinh thần xuyên suốt của Cộng đồng ASEAN. Tương lai của khu vực không thể được định hình nếu thiếu sự tham gia của chính người dân - những người vừa là chủ thể, vừa là người thụ hưởng của tiến trình hợp tác. Vì vậy, Diễn đàn năm nay được thiết kế như một không gian đối thoại mở và rộng rãi, nơi không chỉ có các nhà lãnh đạo, mà còn có học giả, doanh nghiệp, giới trẻ, tổ chức xã hội và đại diện các chính đảng, các địa phương cùng góp tiếng nói.

Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho biết, mới đây tại Đối thoại Shangri-La 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý rằng vai trò trung tâm của ASEAN không phải là điều mặc nhiên, mà cần được củng cố bằng đoàn kết, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo chương trình nghị sự chung.

Diễn đàn Tương lai năm 2026 chính là sự nối tiếp và cụ thể hóa tinh thần đó ở cấp độ đối thoại khu vực. Diễn đàn là nơi ASEAN và các đối tác cùng bàn cách giữ vững vị thế của khối trong một môi trường chiến lược nhiều biến động - để mọi sáng kiến, mọi cơ chế mới đều bổ trợ cho nhau và không làm suy yếu vai trò trung tâm của ASEAN. Việc Việt Nam khởi xướng và kiên trì tổ chức một diễn đàn như AFF, cùng với việc tham gia chủ động, có trách nhiệm tại các cơ chế khu vực và quốc tế, thể hiện rõ tinh thần một thành viên tích cực, có trách nhiệm. Đó cũng chính là cách Việt Nam đóng góp thiết thực vào hòa bình, ổn định và phát triển chung của khu vực.

Đánh giá cao chủ đề Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay, Đại sứ Philippines tại Việt Nam  Francisco Noel R. Fernandez III  nhấn mạnh: “Điều này rất quan trọng bởi điều đó cho thấy vai trò chủ nhà của Việt Nam có sự bổ trợ cho các định hướng và ưu tiên của các nhà lãnh đạo ASEAN. Điều đó cũng cho thấy các cuộc thảo luận trong khuôn khổ AFF, với trọng tâm hướng tới tương lai, hoàn toàn phù hợp với những nội dung ASEAN đang thảo luận hiện nay”.

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lào Phongsavan Sisoulat đã đặc biệt đề cao tính thời sự của Diễn đàn: Việc Việt Nam chọn chủ đề của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm” cho thấy sự nhạy bén của Việt Nam, rất phù hợp và rất kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh tình hình địa chính trị và kinh tế thế giới đang diễn biến nhanh chóng và khó đoán định như hiện nay. Ông khẳng định, sáng kiến này mang tính định hướng dài hạn: "Diễn đàn Tương lai ASEAN không chỉ giúp nâng cao vai trò và vị thế của Việt Nam, mà diễn đàn sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng cho việc xác định tầm nhìn và định hướng hợp tác của ASEAN trong tương lai".

Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn thì cho rằng: "Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba là một trong những diễn đàn quan trọng mà tôi cho rằng Việt Nam có thể đóng vai trò tích cực trong việc định hình các chiến lược của ASEAN. Bởi vì chúng ta phải đảm bảo rằng ASEAN có tiếng nói mạnh mẽ trong các vấn đề toàn cầu"…

Có thể thấy rõ, thông qua việc tổ chức các kỳ Diễn đàn Tương lai ASEAN, Việt Nam tiếp tục thể hiện sự chủ động, tích cực của Việt Nam, mong muốn đóng góp tích cực hơn cho hợp tác khu vực và mong muốn phát huy vai trò dẫn dắt, nòng cốt của Việt Nam trong hợp tác khu vực và trên phạm vi toàn cầu./.

Trọng Đức